Aruba Landsexamen HAVO key terms

Het actief verwerken van een geschreven tekst om de bedoelde betekenis vast te stellen, waarbij je hoofd- en bijzaken onderscheidt en verbanden legt tussen tekstgedeelten.

De kernbewering die een schrijver met een hele tekst wil overbrengen; meestal één zin die de strekking samenvat en waaraan alle alinea's bijdragen.

De logische relatie tussen zinnen of alinea's, zoals oorzaak-gevolg, tegenstelling, opsomming of voorbeeld, vaak zichtbaar aan signaalwoorden.

Een woord of korte uitdrukking dat de lezer wijst op de relatie tussen tekstgedeelten, bijvoorbeeld 'daarentegen', 'omdat' of 'ten slotte'.

De opbouw van redenen waarmee een schrijver een standpunt onderbouwt, bestaande uit een stelling en één of meer argumenten die dat standpunt moeten ondersteunen.

De mening die een schrijver of spreker inneemt ten aanzien van een kwestie en die hij met argumenten verdedigt of met tegenargumenten aanvalt.

Het ontkrachten van een tegenargument door aan te tonen dat het zwak, onjuist of niet ter zake doend is, zodat het eigen standpunt sterker komt te staan.

Figuurlijk taalgebruik waarbij een woord of uitdrukking niet letterlijk maar overdrachtelijk wordt bedoeld, zoals in een metafoor of vergelijking.

Een vorm van beeldspraak waarin twee zaken met elkaar worden vergeleken zonder verbindingswoord, zodat het ene begrip als het ware het andere wordt genoemd.

Een bewust gekozen, herkenbare afwijking van gewoon taalgebruik die een tekst kleur of nadruk geeft, zoals herhaling, ironie of overdrijving.

De vaste afspraken over hoe woorden worden geschreven, waaronder regels voor werkwoordsvormen, tussenletters, hoofdletters en het aaneenschrijven van samenstellingen.

Het correct vervoegen en schrijven van werkwoordsvormen, waarbij onder meer de persoonsvorm, het voltooid deelwoord en de gebiedende wijs aan vaste regels worden getoetst.

Een tekstsoort waarin de schrijver een standpunt inneemt en dat met argumenten verdedigt, met als doel de lezer van dat standpunt te overtuigen.

Woorden zoals 'pero', 'pasobra' en 'entonses' die in een Papiamentstalige tekst de logische relatie tussen zinnen of alinea's aangeven.

De officiële spellingsafspraken van het Papiamento, waarin onder meer de keuze tussen klinkers, medeklinkers en accenten is vastgelegd.

Een Papiamentstalige tekst waarin de schrijver een mening geeft en die met redenen onderbouwt, zodat de lezer zich bij dat standpunt aansluit.

Een beknopte weergave in eigen woorden van de belangrijkste punten van een tekst, zonder eigen mening en zonder details die voor de kern niet nodig zijn.

Snel door een tekst gaan op zoek naar één bepaald gegeven, zoals een naam, getal of datum, zonder de rest van de tekst volledig te lezen.

Snel een tekst doorlezen om de globale strekking of het onderwerp te bepalen, waarbij je details overslaat en let op titels, eerste zinnen en tussenkopjes.

The ability to understand an English text at word, sentence and text level, including recognizing the writer's purpose, tone and implied meaning.

A word in English that looks or sounds similar to a Dutch or Papiamento word but has a different meaning, such as 'actual' meaning 'real' rather than 'current'.

Working out the meaning of an unfamiliar English word from the words and sentences around it, rather than relying on a dictionary or a literal translation.

Palabras como 'sin embargo', 'por lo tanto' y 'además' que enlazan ideas en un texto español y muestran si hay contraste, causa o añadido.

La capacidad de entender un texto en español, distinguiendo la idea principal de los detalles y reconociendo la intención del autor.

Een werkwoordsvorm in het Spaans die twijfel, wens, emotie of een niet-werkelijke situatie uitdrukt en vaak in een bijzin na 'que' voorkomt.

De mate waarin een functiewaarde verandert wanneer de invoer verandert; meetkundig de helling van de raaklijn aan de grafiek in een punt.

Een rechte lijn die een grafiek in een bepaald punt net raakt en daar dezelfde richting heeft als de grafiek, met helling gelijk aan de afgeleide.

Een verband dat aan elke invoerwaarde uit een domein precies één uitvoerwaarde toekent, vaak weergegeven met een formule of een grafiek.

Een overzicht van alle mogelijke uitkomsten van een toevalsexperiment met de bijbehorende kansen, waarbij de kansen samen één zijn.

Het gewogen gemiddelde van alle uitkomsten van een kansexperiment, waarbij elke uitkomst met zijn kans wordt vermenigvuldigd en de resultaten worden opgeteld.

Een eiwit dat een biochemische reactie in een organisme versnelt zonder zelf verbruikt te worden, en dat werkt bij een specifieke temperatuur en zuurgraad.

Het proces waarbij groene planten met behulp van licht, koolstofdioxide en water glucose en zuurstof maken in de bladgroenkorrels.

Het vermogen van een organisme om inwendige omstandigheden zoals temperatuur, zuurgraad en glucosegehalte binnen nauwe grenzen stabiel te houden.

Een proces waarin stoffen worden omgezet in nieuwe stoffen, waarbij atomen anders worden gerangschikt maar het totale aantal atomen gelijk blijft.

De hoeveelheidseenheid in de scheikunde die 6,02 × 10^23 deeltjes bevat, waarmee je massa's en aantallen deeltjes aan elkaar kunt koppelen.

Het verband waarbij de stroomsterkte door een geleider rechtevenredig is met de spanning erover en omgekeerd evenredig met de weerstand: U = I × R.

Het overgaan van energie van de ene vorm in de andere, bijvoorbeeld van elektrische energie naar warmte en licht in een lamp, waarbij de totale hoeveelheid behouden blijft.

Het verband waarbij de ene gebeurtenis de andere veroorzaakt; in de geschiedwetenschap moet dit worden onderscheiden van louter samenvallen in de tijd.

Het naast elkaar bestaan van blijvende patronen en ingrijpende breuken in de geschiedenis, waarmee je een periode kunt typeren en afbakenen.

Het beoordelen van een historische bron op betrouwbaarheid, herkomst, standplaatsgebondenheid en het doel waarmee de maker haar vervaardigde.

Het indelen van het verleden in tijdvakken op basis van kenmerkende ontwikkelingen, waarbij de gekozen grenzen altijd een interpretatie zijn.

Het geografische niveau waarop een verschijnsel wordt bestudeerd, van lokaal en regionaal tot nationaal, continentaal en mondiaal.

Ontwikkeling die voorziet in de behoeften van nu zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien in gevaar te brengen.

De situatie waarin de gevraagde hoeveelheid gelijk is aan de aangeboden hoeveelheid, zodat er geen tendens is dat de prijs nog verandert.

De mate waarin de gevraagde of aangeboden hoeveelheid reageert op een verandering van prijs of inkomen, uitgedrukt als verhouding van procentuele veranderingen.

Een aanhoudende stijging van het algemene prijspeil, waardoor de koopkracht van geld afneemt en nominale en reële bedragen uiteen gaan lopen.

Het proces waarbij een individu de normen, waarden en gedragspatronen van een samenleving leert en zich eigen maakt, thuis en op school.

De verdeling van invloed tussen personen of groepen, waarbij de een meer middelen heeft om het gedrag van de ander te bepalen dan omgekeerd.

Het tegen elkaar afwegen van de wensen en voordelen van verschillende partijen bij een beslissing, met oog voor de gevolgen voor elk van hen.

Het beeld dat iemand van zichzelf heeft en dat mede gevormd wordt door groepslidmaatschap, cultuur, taal en de verwachtingen van anderen.

Een precieze, afgebakende vraag die het uitgangspunt vormt van een onderzoek en die met verzamelde gegevens beantwoord kan worden.

Een voorlopige, beargumenteerde verwachting over het antwoord op de onderzoeksvraag, die met behulp van gegevens wordt getoetst en mogelijk verworpen.

Het systematisch vermelden van de gebruikte bronnen, zodat een lezer kan nagaan waar informatie vandaan komt en de auteur niet van plagiaat kan worden beschuldigd.

De mate waarin informatie uit een bron juist en controleerbaar is, afhankelijk van onder meer de auteur, het moment en de methode van totstandkoming.

De systematische werkwijze waarmee gegevens worden verzameld en geanalyseerd, zoals een enquête, interview, literatuuronderzoek of experiment.