Commissieconflict bij een bemiddelaar die ook producten van een eigen vennootschap aanbiedt
De heer Peeters is vergund kredietbemiddelaar en werkt vanuit een klein kantoor. Hij is tevens voor 40% aandeelhouder van een verzekeringsmakelaar die hypotheekgebonden schadeverzekeringen verkoopt. Voor elke klant die hij naar die makelaar doorverwijst, ontvangt hij een doorverwijzingsvergoeding. In zijn klantgesprek zegt hij dat hij 'onafhankelijk alle opties bekijkt'. Hij vermeldt de doorverwijzingsvergoeding niet in zijn documenten. Een klant ontdekt achteraf dat de aanbevolen schadeverzekering duurder was dan een alternatief bij een andere makelaar. De klant klaagt bij de FSMA over gebrek aan transparantie en mogelijke belangenvermenging.
1. Analyseer welke gedragsregels in het gedrang komen en hoe Peeters zijn praktijk moet aanpassen om in overeenstemming te zijn met zijn informatie- en zorgplicht.
Read the worked answer
Er spelen drie met elkaar verweven problemen: belangenconflict, transparantie en zorgvuldigheid.
1. Belangenconflict. Peeters is voor 40% aandeelhouder van de makelaar die hij aanbeveelt en ontvangt daarbovenop een doorverwijzingsvergoeding. Hij heeft dus een persoonlijk financieel belang bij de aanbeveling. Dat is op zich niet verboden, maar het moet worden beheerst en gemeld.
2. Transparantie. Hij zegt 'onafhankelijk alle opties te bekijken' terwijl hij een eigen belang heeft bij één aanbieder. Dat is misleidend. Hij moet de aard en het bedrag van de vergoeding en zijn aandeelhouderschap duidelijk meedelen, zodat de klant de aanbeveling correct kan inschatten.
3. Zorgvuldigheid. De aanbevolen verzekering was duurder dan een alternatief. Dat wijst erop dat de vergelijking niet werkelijk marktbreed was. De zorgplicht vereist een passende en onderbouwde vergelijking.
Aanpassingen. (a) Schriftelijk melden dat hij aandeelhouder is en een doorverwijzingsvergoeding ontvangt, vóór de dienstverlening; (b) de term 'onafhankelijk' schrappen of preciseren; (c) aantonen dat hij een redelijke vergelijking heeft gemaakt; (d) een belangenconflictenbeleid voeren en de klant daarvan op de hoogte brengen. Zonder die stappen is er een inbreuk op de informatie- en zorgplicht.
2. De FSMA overweegt een sanctie. Bespreek welke factoren de zwaarte van de sanctie bepalen en welke verzachtende omstandigheden Peeters kan aanvoeren.
Read the worked answer
De FSMA weegt de ernst van de inbreuk, de aard en duur ervan, de mate van verwijtbaarheid, de gevolgen voor de klant en de houding van de bemiddelaar.
Verzwarend. Het ging om een structurele praktijk, niet om een eenmalige vergissing: elke doorverwijzing leverde een vergoeding op en de cliënt werd actief misleid door de term 'onafhankelijk'. De klant werd ook financieel benadeeld (duurdere verzekering).
Verzachtend. Peeters kan aanvoeren dat hij geen eerdere tuchtrechtelijke antecedenten heeft, dat de inbreuk niet opzettelijk bedrieglijk was maar eerder het gevolg van een onderschatting van de meldingsplicht, en dat hij bereid is de praktijk onmiddellijk aan te passen en de klant te compenseren. Ook een snelle en volledige medewerking met het onderzoek kan in zijn voordeel spelen.
Beoordeling. De kern van de verwijtbaarheid ligt in de misleidende voorstelling ('onafhankelijk') gecombineerd met een verborgen vergoeding. Dat weegt zwaar. Verzachtende omstandigheden kunnen de sanctie matigen, maar niet wegnemen dat de informatieplicht is geschonden. Een praktische maatregel (transparantieverklaring, herstel van de vergelijking) is doorgaans doeltreffender dan louter een boete, maar de FSMA kan beide combineren.