Kredietaanvraag met onvolledige inkomsteninformatie: zorgplicht versus klantbelang
Mevrouw Janssens begeleidt een jong koppel bij de aanvraag van een woonkrediet van 320.000 euro. Het koppel heeft een gezamenlijk netto-inkomen van 4.200 euro per maand, maar een van hen werkt via een platform en heeft een wisselend inkomen dat de laatste twee jaar sterk schommelde. De bank vraagt een inkomstenbewijs. Het koppel vraagt Janssens om 'de cijfers wat gunstiger voor te stellen' zodat de aanvraag wordt goedgekeurd. Janssens weet dat de kredietlast na afbetaling ongeveer 45% van het netto-inkomen zal bedragen. Ze twijfelt en overweegt de aanvraag in te dienen met een geschat, gunstiger jaarinkomen. Ze heeft geen schriftelijk verslag van haar advies.
1. Hoe moet Janssens omgaan met het verzoek van het koppel? Bespreek haar zorgplicht en de grenzen van haar rol als bemiddelaar.
Read the worked answer
Janssens mag niet ingaan op het verzoek om de cijfers gunstiger voor te stellen.
Zorgplicht. Als bemiddelaar moet ze de financiële situatie van de klant correct inschatten en een passend krediet voorstellen. Het verstrekken van onjuiste of geschatte inkomensgegevens aan de bank ondermijnt de kredietbeoordeling en kan leiden tot overkreditering. Dat is precies wat de zorgplicht wil voorkomen.
Grens van haar rol. Ze is geen partij bij de kredietovereenkomst en mag de bank niet misleiden. Ze kan wel helpen de werkelijke, wisselende inkomsten correct te documenteren (bv. meerdere jaren, gemiddelden, toelichting). Dat is iets anders dan 'gunstiger voorstellen'.
Kredietlast van 45%. Dat is een signaal dat de haalbaarheid moet worden getoetst. Ze moet de klant wijzen op de risico's van een hoge aflast en op de gevolgen bij inkomensdaling.
Conclusie. Ze weigert de cijfers te vervalsen, documenteert de werkelijke inkomsten, bespreekt de risico's en legt haar advies schriftelijk vast. Als de aanvraag op basis van de juiste gegevens niet haalbaar is, moet ze dat meedelen in plaats van de cijfers aan te passen.
2. Welke gevolgen heeft het ontbreken van een schriftelijk verslag van haar advies, en hoe had ze dit moeten organiseren?
Read the worked answer
Het ontbreken van een schriftelijk verslag is een zelfstandige tekortkoming naast de inhoudelijke kwestie.
Bewijsprobleem. Zonder verslag kan Janssens niet aantonen dat ze de klant correct heeft geïnformeerd over de risico's, de haalbaarheid en de gevolgen van het wisselende inkomen. Bij een klacht of onderzoek door de FSMA staat ze zwak.
Transparantie. Een verslag maakt de vergelijking tussen kredietaanbiedingen en de motivering van haar aanbeveling inzichtelijk voor de klant. Dat versterkt de zorgvuldigheid en beschermt de klant.
Hoe organiseren. Ze had (a) de inkomensgegevens en hun bron moeten vastleggen, (b) de risico's van de hoge aflast en het wisselende inkomen schriftelijk moeten benoemen, (c) haar aanbeveling en de alternatieven moeten motiveren, en (d) de klant het verslag moeten laten ontvangen en bewaren. Zo ontstaat een dossier dat zowel de klant als de toezichthouder kan volgen.
Conclusie. Het verslag is geen formaliteit maar een kerninstrument van de zorgplicht. Het ontbreken ervan versterkt de indruk dat de aanvraag niet zorgvuldig is voorbereid.