Welsh Canolradd (Intermediate, B1) key terms

Dweud eich enw, eich gwaith a'ch diddordebau wrth rywun newydd. Mae'n agoriad i sgwrs ac yn dangos cwrteisi mewn sefyllfaoedd cymdeithasol.

Sgwrs anffurfiol fer am bethau bob dydd fel y tywydd neu'r teulu. Nid oes angen manylion dwfn; y nod yw cadw'r sgyrsiau'n llifo'n naturiol.

Brawddegau fel 'os gwelwch yn dda' a 'diolch yn fawr' a ddefnyddir i ddangos parch. Maent yn bwysig wrth siarad â dieithriaid neu mewn sefyllfaoedd ffurfiol.

Dau ffurf cyfarch yn y Gymraeg. Defnyddir 'ti' gyda ffrindiau a phlant, a 'chi' gyda phobl hŷn, dieithriaid neu mewn cyd-destun proffesiynol.

Dilyniant elfennau mewn brawddeg Gymraeg, yn aml berf yn gyntaf. Mae newid y drefn yn newid pwyslais ac yn effeithio ar eglurder yr hyn a ddywedwch.

Ffurf fer o ferf a ddefnyddir ar ôl y rhagenw, fel 'dw i'n mynd' neu 'mae hi'n dod'. Mae'n hanfodol ar gyfer siarad yn rhugl am weithredoedd cyfredol.

Y ffurf ferf a ddefnyddir ar gyfer digwyddiadau sy'n digwydd nawr neu'n rheolaidd. Mae angen ei meistroli i ddisgrifio arferion a threfniadau bob dydd.

Y ffurf ferf a ddefnyddir ar gyfer digwyddiadau sydd wedi digwydd eisoes. Mae'n allweddol wrth adrodd hanesion ac ateb cwestiynau am y penwythnos.

Cwestiwn nad oes ateb 'ie' neu 'na' iddo, fel 'beth wyt ti'n ei wneud?' Mae'n annog yr atebydd i siarad mwy ac yn cadw'r sgwrs yn fyw.

Disgrifio digwyddiadau mewn trefn amser gan ddefnyddio cysyllteiriau fel 'yn gyntaf' ac 'wedyn'. Mae'n arfer da ar gyfer siarad am brofiadau personol yn y gorffennol.

Yr enw teuluol a rennir â rhieni neu briod. Mae angen ei ddeall wrth lenwi ffurflenni a chyflwyno eich hun yn gywir.

Geiriau agoriadol llythyr neu e-bost, fel 'Annwyl' neu 'Helo'. Mae dewis y cyfarchiad cywir yn dangos a ydych yn ysgrifennu'n ffurfiol neu'n anffurfiol.

Y frawddeg olaf mewn llythyr neu e-bost, fel 'Cofion gorau'. Mae'n cyd-fynd â'r cyfarchiad ac yn gadael argraff dda ar y darllenydd.

Neges ysgrifenedig at sefydliad neu berson nad ydych yn gyfarwydd ag ef. Mae angen iaith barchus, strwythur clir a chyfeiriad at y rheswm dros ysgrifennu.

Grŵp o frawddegau sy'n trafod un syniad. Mae rhannu testun yn baragraffau yn ei gwneud yn haws i'r darllenydd ddilyn eich dadl.

Geiriau fel 'ond', 'felly' ac 'er hynny' sy'n cysylltu brawddegau a syniadau. Maent yn gwneud ysgrifennu'n llyfnach ac yn dangos perthynas rhwng pwyntiau.

Y syniad canolog mewn paragraff neu destun. Dylai fod yn glir ac wedi'i gefnogi gan fanylion perthnasol yn hytrach na chael ei gladdu mewn gwybodaeth atodol.

Byrfodd o'r prif syniadau mewn testun, wedi'i ysgrifennu yn eich geiriau eich hun. Mae'n dangos dealltwriaeth ac yn arfer defnyddiol ar gyfer tasgau darllen ac ysgrifennu.

Gair neu ymadrodd Saesneg wedi'i fabwysiadu i'r Gymraeg heb ei gyfieithu, fel 'phone' yn lle 'ffôn'. Mae gormod ohonynt yn lleihau cywirdeb ysgrifennu ffurfiol.

Dewis y gair mwyaf addas o ran ystyr a chofnodiad. Mae hyn yn cynnwys gwahaniaethu rhwng geiriau tebyg ac osgoi geiriau llafar mewn testun ffurfiol.

Newid cytsain gyntaf gair oherwydd rheol ramadegol neu gyd-destun, fel 'cath' yn dod yn 'gath'. Mae'n nodwedd ganolog yn y Gymraeg ac yn effeithio ar gywirdeb.

Geiriau ar arwyddion ffyrdd, mewn siopau ac mewn adeiladau cyhoeddus. Maent yn aml yn defnyddio ffurfiau byr a threigladau, felly mae eu hadnabod yn helpu wrth ddarllen yn y byd go iawn.

Sgiliau canfod y neges bwysicaf mewn testun heb ddarllen pob gair yn fanwl. Mae'n arbed amser ac yn helpu ateb cwestiynau dealltwriaeth yn gyflym.

Y sefyllfa neu'r testun o gwmpas gair sy'n helpu i egluro ei ystyr. Mae defnyddio cyd-destun yn arfer da pan ddaw gair newydd i'r golwg wrth ddarllen.

Trosi ystyr o un iaith i'r llall gan gadw'r neges yn gywir. Nid yw'n golygu cyfieithu gair am air; mae angen deall strwythur a naws y ddwy iaith.

Y gallu i ddilyn iaith lafar a chael y prif syniad heb ddal pob gair. Mae'n gofyn am ymarfer clywed ac am adnabod geirfa gyfarwydd yn gyflym.

Y ffordd y mae siaradwr yn ynganu geiriau, sy'n amrywio o ardal i ardal. Mae dod yn gyfarwydd ag acenion gwahanol yn gwella dealltwriaeth o recordiadau a siaradwyr newydd.

Pa mor gyflym y mae rhywun yn siarad mewn sgwrs neu recordiad. Gall fod yn gyflymach na'r disgwyl, felly mae ymarfer gwrando ar gyflymder naturiol yn bwysig.

Manylyn allweddol mewn neges lafar, fel amser cyfarfod neu rif ffôn. Mae nodi'r manylion hyn wrth wrando yn arfer hanfodol ar gyfer tasgau gwrando.

Geiriau sy'n dweud wrthych sut i wneud rhywbeth neu ble i fynd. Maent yn aml yn defnyddio'r gorchmynnol, ac mae eu dilyn yn gywir yn dangos dealltwriaeth o'r neges.

Ailadrodd seiniau a geiriau i wella eich ynganiad. Mae'n arbennig o ddefnyddiol ar gyfer seiniau Cymraeg nad oes ganddynt gyfateb uniongyrchol yn y Saesneg.

Ffurf lafar o eiriau sy'n cael eu byrhau mewn siarad bob dydd, fel 'dwi' am 'ydw i'. Mae eu hadnabod yn helpu wrth wrando ar sgwrs naturiol.

Ateb sy'n cynnwys mwy nag un gair, gan roi rheswm neu fanylyn ychwanegol. Mae'n dangos hyder ac yn gwneud sgwrs yn fwy diddorol i'r gwrandäwr.

Eich safbwynt eich hun ar bwnc, wedi'i gefnogi gan resymau. Mae mynegi barn yn glir yn rhan o arholiadau llafar ac ysgrifenedig ar lefel ganolradd.

Ymadroddion fel 'rwy'n cytuno' a 'dw i ddim yn siŵr' a ddefnyddir i ymateb i farn rhywun arall. Maent yn cadw trafodaeth yn gwrtais ac yn glir.

Dogfen lle mae person yn rhoi manylion amdano'i hun i wneud cais am swydd neu gyrsiau. Mae deall y cwestiynau yn hanfodol ar gyfer tasgau ysgrifennu ymarferol.