Witanski tekst na serbskim gymnaziju: dwójne čisło, adresowanje a leksika
Na Serbskim gymnaziju w Budyšinje připrawuje 12. lětnik stronu za šulski časopis, kotraž ma so při wopyće partnerskeje šule z Zhorjelca pokazać. Studentka Hana je so dobrovolnje přizwoliła tekst napisać a dyrbi na něhdźe 150 słowow wšěch přitomnych naraz witać: knjeni wjednicu swojeje šule, dweju přidatneju wučerjow z partneroweje šule, swoju klasu a někotrych staršich. Wona ma jenož jedne tekstowe polo, njerozeznawa skupiny do wosebitych wotstawkow.
W nacerjenju Hany steji: «Witajće, wšě wy přitomni! Wosebje strowju wučerjow z Zhorjelca, kotrejž su z nami přišli. Ty, knjeni wjednica, sy nam wulka podpěra była. Wjeselimy so, zo chceće našu šulu wobhladać.»
Hana sama rěka, zo je w teksće němske słowo «Schulleitung» wostajiła, dokelž so jej serbski wuraz w tutym wokomiku njeje napadnył. Wučerka serbšćiny ma tekst před hodźinu přepruwować a Hannje konkretnu radźbu dać – nic jenož prajić, zo tekst «hišće dyrbi porjedźeny być».
1. Identifikuj tři problemowe městna w Hanninym tekste a rozdźěl je do kategorijow gramatika, pragmatika a leksika. Wuzasadni kóžde z prawidłom a praj, kotre zmylki absolutnje porjedźić dyrbja a kotre su nadawki stila.
Read the worked answer
1. Gramatika – dwójne čisło w relatiwnej sadźe. Hana pisa: «wučerjow …, kotrejž su z nami přišli». Relatiwne załožne słowo kotrejž steji hižo w dwójnym čisle, ale pomocne słowjeso a particip steja w pluralu. Správnje: «… kotrejž staj z nami přišłoj». Prawidło: dwójne čisło so simultanje w pronomenje, werbje a participje wurazuje. Němčina dual nima, tohodla je pluralna forma (atrakcija wot plurala) najčasćiši interferenceski zmylk – a tuž absolutnje porjedźomny.
2. Pragmatika – njejednotne adresowanje. «Ty, knjeni wjednica, sy …» mješa formelny titul z intimnym ty. W zjawnym teksće z měšanym publikom je přihódniše wužiwać wy (plural politesse) a titul wokatiwje: «knjeni wjednica, wy sće …». Zmylk je stilistisko-pragmatiski, ale w zjawnym tekste wažny, dokelž tworzy nišoncu.
3. Leksika – njetrjebne přeńdźenje do němčiny. Schulleitung njeje rejna luka: serbski ekwiwalent eksistuje (šulske wjednistwo, wjednistwo šule). Přeńdźenje do němčiny je akceptabelne jenož tam, hdźež standardny wuraz faluje – tuž nic tu.
Njeporjedźej přemasisko: «wšě wy přitomni» je po prawidłach prawje (plural + adresat). Tu bychu wuknjacy rady překompenzowali.
2. Předłóž strategiju, kak móže Hana jedyn tekst napisać, kotryž knjeni wjednicu, dweju wučerjow, klasu a staršich naraz wita, bjez to zo by so w systemje ty / wy / dual zaplećła. Wuzasadni wuběrk adresoweho niwa.
Read the worked answer
Zakład strategije: jedne adresowe niwo za cyły tekst, wosebite formy jenož tam, hdźež so sada na eksaktnje dwě wosobje poćahuje.
- Hłowne adresowanje:
wy(plural). Wone pokrywa klasu, wučerjow, staršich a wjednicu – njeeksistuje potrjeba přechada kty. Intimnetyw zjawnym powitanju přeškodźi. - Wjednica: titul + 3. wosoba abo
wy. Na př. «knjeni wjednica, wy sće našu šulu wjedli» – nic «ty, knjeni wjednica». - Dwójne čisło jenož w ekskluziwnych sadach. Hdyž so sada jeničce na wučerjej poćahuje: «Witam waju, wučerjej» (akuzatiw duala wot
wy), nic «witam was». Hdyž so pak do samsneje sady připóznaja tež druzy, dual so wotstorkuje a wužiwa so plural. - Skupiny po sadach, nic naraz. Wjacore adresatne skupiny w jednej sadźe z werbom w 2. wosobje přewjedu k njewěstosći.
Přirunanje: jedna sada z dualom («waju, wučerjej»), wšitko druhe w pluralu wy. Tak tekst njepřetorha adresowy system a zdobom wuzběhuje dweju hosći.
3. Přepisaj Hanninu prěnju sadu a započatk tak, zo bychu wotpowědowali wašej strategiji, a wujasni, kotry werb wostanje w singularje a čehodla.
Read the worked answer
Porjedźeny započatk: «Witajće, wšitcy přitomni! Wosebje strowju wučerjow z Zhorjelca, kotrejž staj z nami přišłoj.»
Wažne rozeznaće: głowny werb strowju wostanje w singularje (1. wosoba), dokelž jego subjekt je Hana sama – wona jedneho wita. Dwójne čisło so pojawja jenož w relatiwnej sadźe, kotrejž ma dwaj referentaj (kotrejž = wučerjej). Tuž nic «strowitaj», ale «strowju».
Dale: wšitcy přitomni (maskulin personalny) je přirodźene, dokelž skupina wobsteji z mužow a žonow; alternatiwa «wšitcy přitomni a přitomne» je korektna, ale přewulkowa za powitanje.
Didaktiski pokaz: wuknjacy dyrbi najprjedy wotprašać so «kelko referentow ma tule sada?», potom so dual resp. plural wuzwoli – a nic wot němskeho werba w pluralu.