Naprašowanje wo rěčnym wužiwanju: što data woprawdźe pokazuja
Wučerka serbšćiny je w 8. a 10. lětniku Serbskeho gymnazija naprašowanje wo rěčnym wužiwanju přewjedła. 48 wuknjacych wupjelni kwestionar: 29 ze serbskorěčneje swójby (skupina A) a 19 z programje 2plus (skupina B). Wobě skupinje wotmołwiłoj na samsne prašenje «Z kim rěčiš serbsce?»
Skupina A: z staršejma 27 (93 %), ze sotrami 14 (48 %), z přećelemi 6 (21 %), serbske nowiny čita 3 (10 %). Skupina B: z staršejma 1 (5 %), ze sotrami 2 (11 %), z přećelemi 4 (21 %), serbske nowiny čita 0 (0 %).
Skupina A wotmołwješe w kwestionarju serbsce, skupina B němsce. Jedyn wuknjacy z 10. lětnika je wo wuslědkach napisał: «Wuslědki jasnje pokazuja, zo serbšćina mjez młodymi wuhinje a zo 2plus njepomha. Najwažniše je, zo dźěći doma hižo serbsce njerěča.» Wučerka chce, zo bychu wuknjacy prawosć tutych twjerdźenjow přepruwowali, prjedy hač tekst do šulskeho časopisa přińdźe.
1. Kotre twjerdźenja w tekstu wuknjaceho su z datami podpěrane, a kotre nic? Wuzasadni z konkretnymi ličbami a formuluj, što data napřećo tomu woprawdźe pokazuja.
Read the worked answer
«Serbšćina mjez młodymi wuhinje» – njepodpěrane. Data su jedna časowa snimka, nic wuwiće. Za twjerdźenje wo wuhinjenju pobrachuja daty z druheho časa (na př. 2014 vs. 2024). Snimka pokaza jenož rozdźělenje, nic směr.
«2plus njepomha» – njepodpěrane, zdźěla data wobara. W rjadce «z přećelemi» stej wobě skupinje praktisce identiskej: 21 % (6/29) napřećo 21 % (4/19). Tuž 2plusowcy njezaostawaja za domacymi rěčerjemi. Rozdźěl w rjadce «z staršejma» (93 % vs. 5 %) je z definicije skupin – skupina B po definiciji njepochadźa ze serbskorěčneje swójby. K tomu bychu so za efekt 2plus trjebali pre/post-daty.
«Dźěći doma serbsce njerěča» – přewulke. 27 wot 29 (93 %) w skupinje A rěči z staršejma serbsce. Prawje je jenož: w skupinje B je serbšćina doma nimale njeeksistuje (1 wot 19).
Zamołwita suma: mjez domacymi rěčerjemi je serbšćina z generaciju staršich sylna, z přećelemi pak słaba – to je najzajimawši wuslědk tabele.
2. Mjenuj tři metodiske słabosći naprašowanja a praj, w kotrym směrje bychu wuslědki snano wospjetowali.
Read the worked answer
- Samoposudźenje w serbskej šuli. Wuknjacy móžeju pozitiwnje přehnanje wotmołwić (social desirability), dokelž serbšćina je šulska norma. Wuslědki bychu byli wyše hač realne wužiwanje.
- Mała ličba w skupinje B (n = 19). Jedyn wuknjacy = 5 procentoweje dypki. Procenty su njestabilne; rozdźěl 11 % vs. 21 % móže być připad.
- Njeprecizne prašenje. «Rěčiš» njerozeznawa frekwencu (kuždy dźeń / raz wob měsac) ani situaciju (šula, cyrkej, nakup). Wuslědki bychu byli wyše, hdyž so tež šulske situacije liča.
- Rěč kwestionara. Skupina A serbsce, skupina B němsce – rěč prašenja móže wotmołwy wobwliwować (zrozumjenje, komfort). Efekt njeprognozujomny, ale dyrbi so mjenować.
- Šulska proba. 48 wuknjacych serbskeho gymnazija njeje reprezentatiwna za «młodych» w Łužicy – wjetšina młodych serbski gymnazij njewopytuje.
3. Formuluj jedne twjerdźenje, kotrež je z datami zamołwite, a praj, kotre daty byštej trjebał za sylniše twjerdźenje wo wuhinjenju.
Read the worked answer
Zamołwite twjerdźenje: «W skupinje wuknjacych ze serbskorěčneje swójby wužiwa wjetšina serbšćinu z staršejma (93 %), ale jenož małka mjeńšina z přećelemi (21 %); w skupinje 2plus je serbšćina doma nimale njeje (1 wot 19).» Wone wostawa při datach: mjenuje skupiny, ličby a situacije, njepřisudźuje tendency.
Za sylniše twjerdźenje (wuhinjenje) trjebamy:
- podłužne daty – samsne naprašowanje z ru̇znych lět (na př. 2015, 2020, 2025) ze samsnym wobdźělnikami abo samsnej starobu;
- kontrolnu skupinu – porunanje z 2plus-skupinu z lěta do lěta, zo bychmy efekt programa izolowali;
- frekwencne škale (kuždy dźeń / tydźeń / měsac) město binarneho «rěči / njERěči»;
- kwalitatiwne interwiewy – čehodla z přećelemi serbsce njERěča (norma skupiny, wstyd, njewěstota).