I85PREP
⌘ K
Saxony Abitur Sorbian study materials
Saxony Abitur Sorbian study resources

Korektura z pjeć porjedźenjemi: što je obligatory, što je stil

Saxony Abitur Sorbian · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Korektura z pjeć porjedźenjemi: što je obligatory, što je stil

Wučerka serbšćiny je w 10. lětniku krótku korekturu připrawiła. Pjeć wuknjacych předstaji po jednej sadźe a po jednym porjedźenju; druzy maja rozsudźić, hač je porjedźenje (a) obligatory, (b) akceptabelna warjanta, ale nic trjebne, abo (c) njeprawje. Na korekturu je jenož 10 minutow, potom dyrbi so z kolokwijom dale dźěłać.

  1. «Wčera ja sym był w Budyšinje.» → «Wčera sym był w Budyšinje.»
  2. «Smój šli domoj.» → «Smój šłoj domoj.»
  3. «Mam dwaj sotře.» → «Mam dwě sotře.»
  4. «Sym njebył tam.» → «Njejsym tam był.»
  5. «Wón je swoju mać wopytał.» → «Wón je wopytał swoju mać.»

Wučerka wě, zo wuknjacy z problemami při dwójnym čisle a při formje pomocneho słowjesa dźěłaja, a zo maja mało časa. Wona sama njesmě wšěch pjeć podrobnje wujasnić.

1. Klasifikuj pjeć porjedźenjow a wuzasadni kóžde z prawidłom. Wosebje rozeznaj, hdźe porjedźenje žane njetrjeba.

Read the worked answer

  1. Obligatory. sym je klitiska forma a dyrbi w druhej poziciji sadźe stać. Sada 1 staja pronomen (ja) před klitiku, štož standard njepřipušći. Prawidło: klitiske formy pomocneho słowjesa slěduja prěnjemu konstitwentej.

  2. Obligatory. smój (1. wosoba duala) žada particip w dualu: šłoj. Forma šli je plural – typiska atrakcija wot němskeho plurala.

  3. Obligatory. Numeral so w rodźe přiměrja substantiwej: sotra je femininum, tohodla dwě, nic dwaj.

  4. Obligatory. Negacija so w serbšćinje z pomocnym słowjesom zjednoći: njejsym; sym njebył njeje standard. K tomu płaći samsne prawidło wo poziciji klitiki kaž w sadźe 1.

  5. NjENJE zmylk. Wobě wersiji stej gramatiski prawje. Porjad so rozeznawatej we focusu: swoju mać na kóncu je rema (nowa informacija), na spočatku je tema. Porjedźenje je stilistiska warianta – žana zmylk.

Suma: tři abo štyri obligatory (1, 2, 3, 4), jedna njepotrjebna (5). Hdyž wuknjacy tu překo­mpenzuja, su pódlanske zmylki – tohodla dyrbi so 5 narunje diskutować.

2. Kotrej dwě z pjeć porjedźenjow ma wučerka w 10 minutach diskutować a čehodla? Uzasadń wuběrk didaktisce, nic jenož po «wažnosći».

Read the worked answer

Wuběrk: sada 2 (dual) a sada 4 (negacija + klitika).

Wuzasadnjenje:

  • Sada 2 reprezentuje kategoriju, kotruž němčina nima. Dwójne čisło ma wysoku frekwencu zmylkow a přenjesomnje so z němčiny (plural město duala). Jedno prawidło – wjele připadow.
  • Sada 4 zwjazuje dwě rzeczy: formu pomocneho słowjesa (njejsym) a jeho poziciju. Samsny princip wobchadźi so w sadźe 1, tohodla móžeš 1 a 4 zhromadnje wujasnić: «forma + pozicija» jako jedyn koncept. To je efektniše hač dwě izolowanej prawidle.
  • Sada 3 so zapisuje jako krótki tip (rod substantiwa → numeral), njepoćahuje 10 minutow;
  • Sada 5 so mjenuje jenož krótko, ale wažnje: pokazuje, zo korektura njeje «kóžde słowo přestajić». Wučerka móže prajić: «Někotre porjedźenja su zmylki – druhe su jenož druha perspektiwa.»

Argument za tutón wuběrk: w 10 minutach jedne prawidło z dwěmaj připadomaj wjac wučini hač pjeć izolowanych porjedźenjow. Priorytet ma systematika a přenjesomnosć, nic ličba zmylkow.

3. Wujasni dual wuknjacemu, kotryž rěči němsce, z dwěmaj přikładomaj a z jednym typiskim zmylkom. Kotry metawuraz wužiš a čehodla?

Read the worked answer

Metawuraz: ličbowa khěry. Němčina ma dwě ličbje (singular, plural), serbšćina tři (singular, dual, plural). Wučerka njepraji «serbšćina ma dual», ale «serbšćina ma tři ličbje – a dual ma swójsku formu we wšěch dźělech sady». Tutón metawuraz je zrozumičiwy za němskorěčneho wuknjaceho a wodźi k systemje, nic k wosobitym formam.

Přikładaj:

  • Witamoj (my dwaj) / Witataj (wy dwaj, woni dwaj) – werb;\n- dwaj wučerjej / dwě wučerce – numeral a substantiw so zhromadnje měnitej.

Typiski zmylk: wuknjacy widźi we sadźe pluralnu skupinu a zhubi dual – kaž w sadźe «wučerjow, kotrejž su přišli» město «kotrejž staj přišłoj». Wujasnjenje: dual so njetyka jenož werba, ale cyłeje sady (pronomen + werb + particip + numeral + substantiw).

Trik: wuknjacy so najprjedy wotpraša «kelko wosobow?» a potom wutwori cyłu sadu znowa – nic jenož werb. To redukuje zmylki wjace hač wuknjenje paradigmow napamjeć.