Šěsć twjerdźenjow wo serbskich tradicijach: prawje, wopak, mylace
Skupina štyrjoch wuknjacych připrawuje za tydźeń projektow prezentaciju «Serbske wašnje a tradicije» za partnersku šulu w Bayerskej. Woni su šěsć twjerdźenjow zestajeli a chcedźa je jako fakty přednjesć:
- «Ptači kwas swjeći so 25. januara w šulach a w serbskich młodźinskich skupinach.»
- «Jutrowne jěchanje wotměwa so na jutrownu njedźelu zarano w katolskich wsach wokoło Budyšina.»
- «Tekst hymny „Rjana Łužica“ napisa Jakub Bart-Ćišinski.»
- «Domowina bu w lěće 1912 w Wojerecach załožena.»
- «Krabat je figura z basnjow bratrow Grimm.»
- «Serbski ludowy ansambl ma swój domicil w Budyšinje.»
Wučerka ma twjerdźenja přepruwować a skupinje prajić, kotre su wopak, kotre su prawje, a kotre su prawje, ale w konteksće mylace. Partnerojo w Bayerskej serbske tradicije njeznaja – tohodla kóžda njepreciznosć so přemnoži.
1. Přepruwuj šěsć twjerdźenjow. Praj, kotre su prawje, kotre su wopak a podaj korekturu tam, hdźež je trjeba.
Read the worked answer
- Prawje – datum 25. januara je prawy; swjeći so w šulach a w serbskich młodźinskich skupinach.
- Prawje w podstate – jutrowna njedźela zarano, ale jenož w katolskich wsach wokoło Budyšina (na př. Róžant, Worklecy, Rachlow). Nic cyła Łužica a nic protestantske wsy.
- Wopak. Tekst hymny je wot Handrija Zejlera (1804–1871), melodija wot Korle Awgusta Kocora (1822–1904). Jakub Bart-Ćišinski (1856–1909) je druhi basnik – tak so dwaj wuznamnej mjenje zaplećetej.
- Prawje – Domowina bu 1912 w Wojerecach załožena.
- Wopak. Krabat je serbska legenda (młyn w Čornym Chołmcu); bratři Grimm tutu powěsć njezebrali. Literarne adaptacije eksistuja – na př. roman Otfrieda Preußlera.
- Prawje – Serbski ludowy ansambl ma domicil w Budyšinje.
Suma: tři prawje (1, 2, 4, 6 – po kvalifikaciji), dwaj wopak (3, 5). Najwažniše za prezentaciju: mjenować žórła a njepřewzać mjenow bjez přepruwowanja.
2. Kotre twjerdźenje je «prawje, ale w konteksće mylace»? Wuzasadni a předłóž formulowanie, kotrež ani njewobmanjuje ani njewupada jako folklorne eksponat.
Read the worked answer
Twjerdźenje 1 (Ptači kwas) je najchwatniše. Datum a městno su prawje, ale prezentacija jako «starodawny ludowy wašn» twori wopačny wobraz: Ptači kwas je młodźinska tradicija, kotruž dźensa nosyja šule a serbske skupiny – žiwa praksa, nic ostatk předkřesćanskeho rytusa. Partner w Bayerskej to snano přijimje jako «eksotiske», štož Serbow redukuje na folklor.
Předłóžene formulowanie: «Ptači kwas je młodźinska tradicija, kotruž dźensa w serbskich šulach a skupinach 25. januara swjećimy: dźěći sej maske ptakow a ptače placki přihotuja. Wuznam za dźěći je hra a zhromadnosć, nic rytus.»
Podobnje twjerdźenje 2: prawje, ale jenož za katolske wsy – chcedźo-li powědać wo «Serbach», dyrbiš konfesiju a region rozrozeznać, hewak partner rozumi: wšitcy Serbja jěchaja. Wučerka tuž njeporjedźi fakty, ale kontekst. To je wušo dźěło hač korektura.
3. Skicěruj strukturu prezentacije (3 dźěle), kotraž zmylkam wodźi a konfesionelne a regionalne rozdźěle njepřesćeńca. Praj, kotre žórła abo instancy maja so mjenować.
Read the worked answer
Dźěl 1 – Karta a kontekst. Hdźe so serbšćina rěči, a kotre wsy su katolske (juh wokoło Budyšina) a kotre protestantske (sewjer wokoło Wojerec). Tutón dźěl přińdźe prjedy wašnjow, dokelž bjez njeje so kóždy detail přenjese.
Dźěl 2 – Dwa přikłady, kóždy z datumom, městnom a noserjom: Ptači kwas (šula, 25. januara, młodźinske skupiny) a Jutrowne jěchanje (cyrkej, jutrowna njedźela, katolske wsy) – z eksplicitnym prajenjom «to je tradicija tuteje skupiny, nic wšěch Serbow».
Dźěl 3 – Što to za nas woznamjenja. Młodźinska perspektiwa: program Witaj, 2plus, Serbski ludowy ansambl, šulske skupiny. Tu prezentacija přestanje być wopis a stanje so rozmołwa.
Žórła, kotrež maja so mjenować: Serbski institut, Serbska centralna biblioteka, Domowina a šulske materialy – a to na kóždym slajdźe. Zakład: wobchowaj distance wot folklorneho ramjenja a mjenuj konfesionelne rozdźěle jako fakt, nic jako kuriozitu.