Ληγμένες συμβάσεις, ανεξόφλητοι μισθοί και πίεση για απόπλου

1. Διάκριση των παραβιάσεων

• Διάρκεια υπηρεσίας/σύμβαση: η μέγιστη περίοδος υπηρεσίας επί του πλοίου πρέπει να είναι μικρότερη των 12 μηνών (Κανόνας 2.1 και Πρότυπο A2.5.1). Πέντε εβδομάδες μετά τη λήξη δεν υπάρχει έγκυρη σύμβαση· απαιτείται νέα σύμβαση ή έγγραφη, ενυπόγραφη παράταση με τη συναίνεση του ναυτικού - όχι προφορική οδηγία του γραφείου.
• Μισθοί: καταβάλλονται σε μηνιαία διαστήματα (Πρότυπο A2.2.2). Η καταβολή 40% δεν είναι «μερική καθυστέρηση» αλλά μη εκπλήρωση της υποχρέωσης· η μη καταβολή αποτελεί και λόγο επαναπατρισμού.
• Παράπονα: ο Κανόνας 5.1.5 επιβάλλει δίκαιη, ταχεία και τεκμηριωμένη διαδικασία επί του πλοίου, με δικαίωμα συνοδείας/εκπροσώπησης και προστασία από αντίποινα.

2. Ο ρόλος του πλοιάρχου Ο πλοίαρχος δεν είναι εργοδότης ούτε συμβαλλόμενος της σύμβασης· δεν μπορεί να «λύσει» το ζήτημα πληρώνοντας από την τσέπη του, ούτε να νομιμοποιήσει παράταση που ο ναυτικός δεν υπέγραψε. Οφείλει όμως: να καταγράψει το παράπονο, να το διαβιβάσει στον πλοιοκτήτη/διαχειριστή και στον ΔΠΑ, να ζητήσει γραπτές οδηγίες, και - εφόσον δεν διορθωθεί - να ενημερώσει την αρχή σημαίας και, αν το πλοίο βρίσκεται σε ξένο λιμένα, την αρχή του λιμένα. Η πίεση για απόπλου δεν αίρει την υποχρέωση· η καταναγκαστική εργασία απαγορεύεται (ΔΣΕ 29 και 105), ενώ η έλλειψη 4 μελών θέτει και ζήτημα ασφαλούς στελέχωσης (SOLAS V/14) και ωρών ανάπαυσης (Πρότυπο A2.3).

3. Συμπέρασμα Ο πλοίαρχος δεν μπορεί να αρνηθεί γενικά τον απόπλου επικαλούμενος εμπορική διαφορά, αλλά δεν επιτρέπεται να εξαναγκάσει σε υπηρεσία χωρίς έγκυρη σύμβαση ή να αποκρύψει την κατάσταση. Ορθή στάση: τεκμηρίωση, κλιμάκωση, καμία ψευδής δήλωση.

Βήμα 1 - Καταγραφή και ενεργοποίηση της διαδικασίας παραπόνων

• Έντυπη καταγγελία των τεσσάρων ναυτικών στο ειδικό βιβλίο/έντυπο παραπόνων, με ημερομηνία, ώρα, υπογραφές και αντίγραφο προς αυτούς· καταχώριση της λήψης στο ημερολόγιο γέφυρας.
• Γραπτή ενημέρωση του ΔΠΑ και του διαχειριστή, με αίτημα απάντησης εντός συγκεκριμένης προθεσμίας (π.χ. 12 ώρες).

Βήμα 2 - Τεκμηρίωση της πραγματικής κατάστασης

• Πίνακας μισθών ανά ναυτικό (οφειλόμενα, καταβληθέντα, υπόλοιπο) - όχι προφορικές διαβεβαιώσεις.
• Αντίγραφο των ληγμένων συμβάσεων, τυχόν προτεινόμενων παρατάσεων και τυχόν υπογραφών.
• Κατάσταση στελέχωσης και ωρών ανάπαυσης για το προβλεπόμενο ταξίδι, ώστε να αποδειχθεί αν ο απόπλους είναι εφικτός με ασφάλεια.

Βήμα 3 - Ενημέρωση αρχών και προστασία προσώπων

• Ενημέρωση της λιμενικής αρχής/κράτους λιμένα πριν την επιθεώρηση, με παράδοση αντιγράφου των παραπόνων· η εκ των προτέρων γνωστοποίηση είναι νόμιμη και όχι «προδοσία» του πλοιοκτήτη.
• Ρητή, έγγραφη διαβεβαίωση προς τους ναυτικούς ότι δεν θα υποστούν αντίποινα (Κανόνας 5.1.5) και ότι κρατούνται τα διαβατήρια και τα έγγραφά τους.

Βήμα 4 - Τι ΔΕΝ κάνει

• Δεν υπογράφει νέα σελίδα βιβλίου πετρελαίου/ημερολογίου με αναδρομικές ή πλαστές εγγραφές, δεν παρακρατεί έγγραφα, δεν απειλεί με απόλυση ή με μη επαναπατρισμό, δεν αναλαμβάνει προσωπική δέσμευση πληρωμής.

Σημείο κρίσης: η αποστολή του πλοιάρχου είναι να μετατρέψει μια εμπορική διαφορά σε ελεγχόμενη, τεκμηριωμένη διαδικασία που θα αντέξει σε έλεγχο. Η σιωπή και ο απόπλους «για να μη χαθεί το ταξίδι» είναι η επιλογή με το μεγαλύτερο νομικό και προσωπικό ρίσκο.

1. Η κράτηση βαρύνει τον πλοιοκτήτη, όχι το πλήρωμα Η κράτηση επιβάλλεται από το κράτος λιμένα στο πλαίσιο της Οδηγίας 2009/16/ΕΚ και της διαδικασίας του Paris MoU. Οι ναυτικοί δεν χάνουν μισθούς ή δικαιώματα εξαιτίας της· η διαμονή, η διατροφή και η μισθοδοσία τους συνεχίζονται μέχρι τον επαναπατρισμό. Το κόστος της κράτησης (πρόσθετα έξοδα, καθυστέρηση, απαιτήσεις ναυλωτών) βαρύνει την εταιρεία.

2. Το Πιστοποιητικό Χρηματοοικονομικής Εγγύησης είναι εκτελεστό Το πλοίο φέρει έγκυρο πιστοποιητικό κατά τον Κανόνα 2.5.2. Αυτό σημαίνει ότι ο ασφαλιστής/εγγυητής καλύπτει: (α) τον επαναπατρισμό, (β) δεδουλευμένους μισθούς και δικαιώματα έως 4 μήνες, (γ) ιατρική περίθαλψη μέχρι τον επαναπατρισμό. Ο πλοίαρχος πρέπει άμεσα να παραδώσει στην αρχή λιμένα αντίγραφο του πιστοποιητικού με τα στοιχεία επικοινωνίας του εγγυητή και να ζητήσει γραπτώς την ενεργοποίησή του.

3. Διαδικασία

• Η αρχή λιμένα ειδοποιεί το κράτος σημαίας και ζητά διόρθωση πριν την άρση της κράτησης.
• Αν ο πλοιοκτήτης αδρανεί, οι ναυτικοί (ή οι εκπρόσωποί τους) απευθύνονται απευθείας στον εγγυητή βάσει του πιστοποιητικού· η αξίωση δεν εξαρτάται από την καλή θέληση του εργοδότη.
• Η υπόθεση μπορεί να καταχωριστεί στη βάση δεδομένων εγκατάλειψης ναυτικών (ILO/IMO) και να κινηθούν διαδικασίες από συνδικαλιστικούς φορείς.

4. Ρόλος πλοιάρχου Να μη συμπράξει σε «λύση» τύπου επιστολών παραίτησης ή επιστροφής ναυτικών με έξοδά τους· να κρατήσει αντίγραφα όλων των εγγράφων και να καταγράψει ότι ζήτησε ενεργοποίηση της εγγύησης. Η βασική αρχή: το κόστος της μη συμμόρφωσης δεν μετακυλίεται στο πλήρωμα.