LCA Gaeilge Chumarsáideach common mistakes
LCA Gaeilge Chumarsáideach · Understand the traps and how to avoid them.
Ag freagairt ceisteanna éisteachta le focal amháin nó le frása gearr in ionad abairte iomláine a thaispeánann gur thuig siad an chiall (m.sh. scríobhann siad 'Dé Luain' in ionad 'Beidh an chruinniú ar siúl Dé Luain ag a 3 a chlog').
Bíonn an t-iarrthóir ag iarraidh freagra 'ceart' a bhreacadh síos go tapa agus na fuaimeanna a aithint, ach ní thógann sé ama chun an fhaisnéis a chur le chéile ina habairt chomhleanúnach; measann sé go leor é an eochairfhocal a aimsiú.
What to do instead
Cleachtadh 'cluas-scríofa': éist le hairgeadán 30–60 soicind, tabhair faoi dhó é, agus scríobh abairt iomlán a thosaíonn le briathar nó le hainmfhocal soiléir agus a chuimsíonn an t-eolas uile a iarradh. Seiceáil an bhfuil an t-ábhar, an gníomh agus an t-am/áit sa abairt. Déan é seo trí huaire in aghaidh na seachtaine agus coinnigh dialann de na habairtí.
Ag breathnú ar an gceist scríofa sula n-éistear an t-ábhar agus ag 'tógáil' freagraí ó eochairfhocail a chloistear gan an comhthéacs iomlán a thuiscint - mar shampla, cloiseann siad 'ní raibh' agus roghnaíonn siad freagra diúltach cé go bhfuil an chiall dearfach san fhíor-abairt.
Bíonn imní orthu roimh luas an rialaithe; bíonn siad ag súil le freagraí a aimsiú go tapa agus ní thuigeann siad go mbíonn na roghanna míchearta bunaithe ar fhocail a chloistear san ábhar ach i gcomhthéacs eile (distractor).
What to do instead
Úsáid straitéis 'léamh-roimh-éisteacht': léigh na ceisteanna ar dtús chun an cineál faisnéise a theastaíonn a aithint (cé? cathain? cá? cén fáth?), ansin éist go hiomlán gan scríobh, agus scríobh na freagraí sa dara héisteacht. Déan comparáid idir an focal sa rogha agus an abairt iomlán san ábhar; má tá an focal céanna ann ach an chiall difriúil, diúltaigh don rogha sin.
Ag léamh téacs léitheoireachta focal-ar-fhocal agus ag stopadh ag gach focal nár thuig siad, rud a fhágann nach mbíonn siad in ann an phríomhsmaoineamh a atithint ná na ceisteanna a fhreagairt in am.
Bíonn eagla orthu roimh fhocail anaithnide agus measann siad nach féidir leo leanúint ar aghaidh gan gach focal a thuiscint; ní bhíonn cleachtadh acu ar léamh sciobtha ná ar bhrath brí ó chomhthéacs.
What to do instead
Cleacht léamh 'scimeála agus scanála': léigh an teideal, an chéad abairt de gach alt agus an chonclúid ar dtús chun an struchtúr a fháil; ansin léigh na ceisteanna; ansin fill ar an téacs chun na sonraí a aimsiú. Cuir ceisteanna faoi na focail anaithnide ar leataobh agus bain úsáid as an gcomhthéacs chun a mbrí a mheas. Déan an cleachtadh seo le téacs 300 focal in am 5 nóiméad.
Ag scríobh freagraí léitheoireachta trí abairtí a chóipeáil go díreach ón téacs gan iad a athrú chun freagra a thabhairt ar an gceist a cuireadh; tugann siad sliocht in ionad freagra.
Bíonn siad ag iarraidh a bheith 'sábháilte' agus smaoiníonn siad go dtaispeánfaidh sliocht díreach go bhfuil an freagra aimsithe acu; ní thuigeann siad go mbíonn ceist ag iarraidh athinsinte nó tuairime.
What to do instead
Cleacht 'freagra i d'fhocail féin': tar éis an tsleachta a aimsiú, cum abairt nua a thosaíonn le 'Deir an téacs go...' nó 'Taispeánann sé go...' agus ná húsáid níos mó ná trí fhocal as a chéile ón téacs. Seiceáil go bhfreagraíonn an abairt an cheist go díreach agus nach bhfuil sí ag athrá an tsleachta.
I gcaint, ag ullmhú scripte focal-ar-fhocal agus á lÉamh amach le linn an scrúdaithe bhéil, rud a chruthaíonn urlabhra mhínádúrtha, gan stadanna ná béim, agus a fhágann nach féidir leo freagairt do cheisteanna gan choinne.
Bíonn faitíos orthu roimh thost agus roimh dhearmad; measann siad gur fearr script ná spriocphointí, ach ní chuireann script ar a gcumas idirghníomhú go spontáineach.
What to do instead
Athraigh ó script go 'cártaí leide': scríobh 5–6 eochairfhocal nó frásaí gearra amháin in aghaidh an phointe, agus cleacht an chaint ó na leideanna sin le cairde nó le taifeadadh gutháin. Déan cleachtadh ar an ábhar céanna trí huaire le focail éagsúla gach uair. Iarr ar do chomhpháirtí ceisteanna gan choinne a chur chun cleachtadh a dhéanamh ar fhreagairt láithreach.
Ag freagairt ceisteanna an scrúdaitheora le freagraí aonfhocail nó le 'sea/ní hea' amháin, gan leathnú, gan chúis a thabhairt, agus gan ceist a chur ar ais.
Bíonn siad faoi chúnglú agus iad ag smaoineamh ar ghramadach seachas ar chumarsáid; ceapann siad gur leor freagra cruinn gearr agus ní thuigeann siad go ndéantar measúnú ar fhairsinge agus ar idirghníomhaíocht.
What to do instead
Úsáid foirmle 'freagra + cúis + sampla + ceist': abair do thuairim, mínigh cén fáth, tabhair sampla ó do shaol, agus cuir ceist ar an scrúdaitheoir ('Agus tusa? Cad a cheapann tú?'). Cleacht le comhpháirtí é seo go dtí go dtagann sé go nádúrtha; taifead 2 nóiméad de chomhrá agus seiceáil an bhfuil gach ceist freagartha agat le breis agus abairt amháin.
I scríbhneoireacht, ag scríobh aiste nó ríomhphoist gan struchtúr soiléir - gan réamhrá, gan ailt, gan chonclúid - agus gan an fhormáid a iarradh (m.sh. seoladh, beannú, síniú i ríomhphost; teideal agus ailt in aiste).
Bíonn siad ag díriú ar an ábhar agus ar an bhfoclóir agus dearmadann siad ar choinbhinsiúin an chineáil téacs; ní bhíonn múnlaí acu le leanúint.
What to do instead
Foghlaim múnlaí do gach cineál téacs: ríomhphost (seoladh, beannú, cuspóir, mionsonraí, iarraidh, síniú), aiste (teideal, réamhrá le tuairim, 2–3 ailt le cúis agus sampla, conclúid). Cleacht trí ríomhphost agus trí aiste a scríobh in am 30 nóiméad agus seiceáil an bhfuil gach eilimint fhormáide i láthair sula seiceálann tú an ghramadach.
Ag scríobh abairtí fada casta le fo-ailt go minic chun 'ardleibhéal' a thaispeáint, rud a chruthaíonn earráidí comhréire agus tuiseal ginideach mícheart, agus a fhágann go mbíonn an chiall doiléir.
Ceapann siad gurb ionann fad na habairte agus líofacht; ní bhíonn smacht acu ar chomhréir na bhfo-ailt agus ar an tuiseal ginideach, agus ní dhéanann siad athléamh.
What to do instead
Scríobh abairtí gearra soiléire ar dtús, ansin ceangail dhá cheann le 'ach', 'mar', 'nuair a' nó 'cé go'. Foghlaim 5 phatrún fo-ailte agus cleacht iad go dtí go mbíonn siad ceart. Léigh do chuid scríbhneoireachta os ard chun abairtí rófhada a bhrath agus roinn iad ina dhá gcuid nuair is gá.
I dtasc cumarsáideach nó sa phunann, ag cur síos ar an tasc go teibí ('phléigh muid an t-ábhar') gan fianaise ar an obair a rinneadh - gan taifeadadh, gan dréacht, gan mhachnamh ar cad a d'fhoghlaim siad ná ar cad a dhéanfaidís arís.
Ní thuigeann siad go ndéantar measúnú ar an bpróiseas agus ar an bhfianaise chomh maith leis an táirge deiridh; bíonn siad ag smaoineamh ar an scrúdaitheoir amháin agus ní ar an bhfoghlaim.
What to do instead
Coinnigh dialann rialta le haghaidh gach tasc: dáta, cuspóir, cad a rinne tú, cad a d'fhoghlaim tú, agus cad a dhéanfaidh tú go difriúil. Sábháil dréachtaí agus taifeadtaí (gutháin nó físe) agus cuir lipéad orthu. Scríobh 3–4 abairt mhachnaimh i nGaeilge ag deireadh gach tasc agus cuir iad sa phunann le dáta.
Ag pleanáil an ama go dona idir na codanna - ag caitheamh an iomarca ama ar léitheoireacht nó ar scríbhneoireacht agus ag fágáil an éisteacht nó an chaint gan chleachtadh, nó ag fágáil ceisteanna folamh ag deireadh an pháipéir.
Ní bhíonn taithí acu ar an scrúdú iomlán faoi choinníollacha ama; bíonn siad ag foghlaim ábhar in ionad a bheith ag cleachtadh an fhormáid agus an luas.
What to do instead
Déan scrúdú iomlán faoi am trí huaire roimh an scrúdú, agus marcáil gach cuid de réir an ama a thugtar. Socraigh riail: má tá ceist fágtha gan freagra tar éis 2 nóiméad, scríobh freagra gairid agus bog ar aghaidh. Coinnigh 5 nóiméad ag deireadh chun athléimh agus chun ceisteanna folmha a líonadh.