LC Polish cheat sheet

Polish has two affricate series: /t͡s d͡z/ (c, dz) and /t͡ʂ d͡ʐ/ (cz, dż); the latter are retroflex and contrast with the alveolo-palatal /t͡ɕ d͡ʑ/ (ć, dź).

The triple contrast s / sz / ś is phonemic: 'sok' (juice), 'szok' (shock), 'śok' is not a word but 'ś' appears in 'środa'.

Polish 'ł' is usually [w] (like English 'w'), so 'był' sounds like 'byw'; older speakers may use dark [ɫ].

Word stress is normally penultimate; exceptions include -yka/-ika nouns (matematyka, muzyka) stressed on the antepenult, and some loanwords and abbreviations.

Final voiced consonants devoice: 'chleb' → [xlɛp], 'Bóg' → [buk]; this can obscure case endings in fast speech.

Nasal vowels ą and ę are denasalized before stops and affricates (kąt → [kɔnt], zęby → [zɛmbɨ]) and may be fully nasalized before fricatives.

Numbers and times: 'wpół do' + genitive means 'half past' the following hour (wpół do trzeciej = 2:30); 'za kwadrans' + ordinal = 'a quarter to'.

Listen for aspect pairs: imperfective verbs describe ongoing/repeated actions, perfective verbs completed ones; prefixes (z-, po-, na-) often mark perfective.

Polish has seven cases: nominative, genitive, dative, accusative, instrumental, locative, vocative; case is governed by verbs, prepositions, and negation.

Negated transitive verbs take the genitive, not the accusative: 'Mam książkę' → 'Nie mam książki'.

Prepositions pair with fixed cases: 'do, od, dla, bez, przez' + genitive; 'ku, dzięki, przeciwko' + dative; 'z, nad, pod, przed, za, między' + instrumental (location) or accusative (motion).

Aspect is lexical: imperfective (czytać, pisać) vs perfective (przeczytać, napisać); only imperfective forms a present tense, perfective present forms future meaning.

Verb 'być' present: jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są; past forms agree in gender and number (byłem/byłam/byliśmy).

Noun gender cues: masculine usually ends in a consonant, feminine in -a (but 'mężczyzna' is masculine), neuter in -o, -e, -ę, -um.

Conditional mood uses 'bym, byś, by, byśmy, byście, by' attached to the past-tense form: 'zrobiłbym' = 'I would do'.

Impersonal 'się' constructions and passive with 'zostać' + past participle are common in formal and journalistic prose.

Formal letter openings: 'Szanowny Panie / Szanowna Pani / Szanowni Państwo', closing 'Z poważaniem' + name; informal: 'Cześć' / 'Pozdrawiam'.

Email subject line convention: short noun phrase, no full stop; 'Temat:' precedes it in forms.

Polish uses a comma before 'że', 'który', 'gdy', 'ponieważ', 'ale', and in enumerations; decimal separator is a comma (3,14), thousands use spaces (1 000 000).

Quotation marks: „…” (low opening, high closing); nested quotes use »…« or '…'.

Formal requests: 'Zwracam się z prośbą o…', 'Uprzejmie proszę o…'; complaints: 'Chciałbym złożyć reklamację…'.

Word order is flexible but topic-comment: new information tends to go at the end; clitics (mi, ci, się, by) attach to the second position in a clause.

Dates: '1 maja 2024 r.' (day + genitive month + year + r.); in running text months are lower-case.

Opinion essay structure: teza → argumenty z przykładami → kontrargument → wniosek; connectors: 'po pierwsze', 'ponadto', 'jednakże', 'podsumowując'.

Greetings: 'Dzień dobry' (formal, all day), 'Cześć' (informal), 'Dobry wieczór' (evening); farewell 'Do widzenia' vs 'Na razie'.

Introductions: 'Nazywam się…', 'Jestem…', 'Miło mi'; asking 'Jak się Pan/Pani nazywa?'.

Politeness: use 'Pan/Pani' with third-person verb ('Czy Pan mówi po polsku?'); 'ty' only with friends, family, children.

Requests: 'Czy mógłby Pan…?', 'Proszę o…', 'Czy można…?'; refusals: 'Niestety, nie mogę', 'Obawiam się, że nie'.

Opinions: 'Moim zdaniem…', 'Uważam, że…', 'Zgadzam się / Nie zgadzam się'; hedging: 'chyba', 'raczej', 'może'.

Telephone: 'Halo?', 'Słucham?', 'Czy zastałem Pana X?', 'Już łączę', 'Proszę czekać'.

Numbers and prices spoken: 'dwadzieścia trzy złote i pięćdziesiąt groszy'; 'złoty' declines: 1 złoty, 2-4 złote, 5+ złotych.

Filler and repair: 'No…', 'Jak to się mówi…', 'Przepraszam, nie zrozumiałem/nie zrozumiałam', 'Czy może Pan powtórzyć?'.