ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟ: ରସ, ଅଳଙ୍କାର ଓ କବିତାର ଭାବ
ପରିଚୟ
ପଦ୍ୟ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କବିତାରୁ ଆସେ। ପରୀକ୍ଷା ଦେଖେ-ପଦର ଅର୍ଥ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ, ରସ, ଅଳଙ୍କାର, ବୃତ୍ତ ଓ କବିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। କବିତାରେ ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଲକ୍ଷଣାର୍ଥ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ; ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥ ନେବାକୁ ହୁଏ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ପ୍ରଥମେ ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ ଏକ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖନ୍ତୁ।
- ରସ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ: କରୁଣ, ବୀର, ଶୃଙ୍ଗାର, ଭକ୍ତି, ହାସ୍ୟ, ରୌଦ୍ର।
- ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରମାଣ ସହ ଲେଖନ୍ତୁ: ଉପମାରେ 'ପରି/ସମ' ଥାଏ; ରୂପକରେ ଉପମେୟ ଓ ଉପମାନ ଅଭେଦ ହୁଏ।
- ଅନୁପ୍ରାସରେ ଏକ ଧ୍ୱନିର ପୁନରାବୃତ୍ତି, ଯମକରେ ଏକ ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦେଖନ୍ତୁ।
- ପ୍ରତୀକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରତୀକ କଣ ଓ କାହିଁକି ବ୍ୟବହୃତ, ଦୁଇଟି ଲେଖନ୍ତୁ।
କାର୍ଯ୍ୟ-ଉଦାହରଣ
ପଦ: 'ମୋ ଜନ୍ମଭୂମି ମୋର ମାତା।' ପ୍ରଥମେ ଦେଖନ୍ତୁ-'ମାତା' ସହ ତୁଳନା କରାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ 'ପରି' ବା 'ସମ' ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହା ଉପମା ନୁହେଁ, ରୂପକ। ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମାତା କହିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ରସ ଭକ୍ତି/ବାତ୍ସଲ୍ୟ। ଉତ୍ତରରେ ଅଳଙ୍କାରର ନାମ, ପ୍ରମାଣ ଓ ପ୍ରଭାବ-ତିନି ଲେଖନ୍ତୁ।
ମାର୍କ କଟାଉଥିବା ଭୁଲ
'ପରି' ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପମା ଲେଖିବା, କବିତାର କାହାଣୀ ଲେଖିବା, ରସ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଗୋଳାଇବା, ଓ ପ୍ରମାଣ ନ ଦେବା। ଛନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗଣନା ଭୁଲ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭାବ ଠିକ୍ ରଖନ୍ତୁ।