Kerala SSLC Kannada AT key terms

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಕ್ಯರಚನೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಬರೆಯುವ ಭಾಷಾ ರೂಪ. ಕಥೆ, ಪ್ರಬಂಧ, ಲೇಖನ ಮುಂತಾದವು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ; ಪದ್ಯದಂತೆ ಪಾದ, ಪ್ರಾಸಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಥೆಯ ಘಟನೆಗಳು ಯಾವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ರಚನೆ. ಆರಂಭ, ಸಂಘರ್ಷ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು; ಪಾತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಅಥವಾ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಪಾತ್ರದ ಮಾತು, ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಮಾತಿನ ವಿನಿಮಯ. ಕಥೆ ಅಥವಾ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಸ್ವಭಾವ, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಭಾಷಣೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

ಬರಹಗಾರ ಒಂದು ಪಾಠ ಅಥವಾ ಲೇಖನವನ್ನು ಏಕೆ ಬರೆದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಂಶ. ಮನರಂಜನೆ, ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು, ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದು.

ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಭಾವಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ನೀಡಿ ಬರೆಯುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ರೂಪ. ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳು, ಯತಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಗದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಭಾವ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯದ ಪಾದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಅಕ್ಷರಗಳ ಎಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಯತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಾರ್ದೂಲ, ಮತ್ತೇಭ ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಗಳು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳು.

ಪದ್ಯದ ಪಾದಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದು. ಇದು ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಳಲು ಮಧುರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಪಾದದ ಮಧ್ಯೆ ಅಥವಾ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ವಿರಾಮ. ಯತಿಯಿಂದ ಪದ್ಯದ ಲಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮನೋಭಾವ ಅಥವಾ ಭಾವನೆ. ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಪ್ರೇಮ, ಭಕ್ತಿ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮುಂತಾದವು ಭಾವದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು; ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆನಂದದ ಅನುಭವ. ಶೃಂಗಾರ, ಕರುಣ, ವೀರ, ಹಾಸ್ಯ ಮುಂತಾದ ಒಂಬತ್ತು ರಸಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗ. ಉಪಮೆ, ರೂಪಕ, ಅನುಪ್ರಾಸ ಮುಂತಾದವು ಅಲಂಕಾರಗಳು; ಇವು ಅರ್ಥವನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಎರಡು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು 'ಹಾಗೆ', 'ಅಂತೆ' ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಅಲಂಕಾರ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 'ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೋಲಿಸುವ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಹೋಲಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿಸಿ ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರ. 'ಅವನು ಸಿಂಹ' ಎಂದಾಗ ಸಿಂಹತನವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉಪಮೆಯಲ್ಲಿನ 'ಹಾಗೆ' ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸ್ವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರೆಯುವ ಗದ್ಯ ರಚನೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳೆಂದು ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ, ಕೋರಿಕೆ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಲಿಖಿತ ಸಂದೇಶ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಗಳೆಂದು ಇವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಬಗೆ; ಸರಿಯಾದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಸಂಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಹಿ ಬೇಕು.

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನ ಮುಂದೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುವ ರೂಪ. ಆರಂಭದ ಸಂಬೋಧನೆ, ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಾರೋಪ ಭಾಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು.

ಒಂದು ಪಾಠ ಅಥವಾ ಲೇಖನದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನೀಡುವ ಬರಹ. ಸ್ವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೇರಿಸದೆ, ಮೂಲಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವ ರೂಪ. ಓದಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಾಯಕ; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆ ಮುಖ್ಯ.

ಎರಡು ಪದಗಳು ಅಥವಾ ಧಾತು-ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರುವಾಗ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 'ರವಿ+ಇಂದ್ರ' ಸೇರಿ 'ರವೀಂದ್ರ' ಆಗುವುದು ಸ್ವರಸಂಧಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ.

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಸೇರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. 'ರಾಜಭವನ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಮನೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಮಪದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಯ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮೆಯಿಂದ ಸಪ್ತಮಿ ತನಕ ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿದ್ದು, 'ಅನ್ನು', 'ಇಂದ', 'ಗೆ' ಮುಂತಾದವು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ರೂಪಗಳು.

ನಾಮಪದ ಮತ್ತು ಸರ್ವನಾಮಗಳು ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಅಥವಾ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವ್ಯಾಕರಣಾಂಶ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ಕ್ರಿಯಾಪದದ ರೂಪದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.

ಪದವು ಒಂದನ್ನು ಅಥವಾ ಹಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವ್ಯಾಕರಣಾಂಶ. ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನ ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆ; ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನಕ್ಕೆ 'ಗಳು', 'ಗಳ' ಮುಂತಾದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವ್ಯಾಕರಣಾಂಶ. ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲ ಎಂದು ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ; ಕ್ರಿಯಾಪದದ ರೂಪ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. 'ಓದು', 'ಬರು', 'ಮಾಡು' ಮುಂತಾದವು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು; ಇವು ಕಾಲ, ವಚನ ಮತ್ತು ಪುರುಷಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರ ರೂಪ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ, ವಸ್ತು, ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. 'ರಾಮ', 'ಪುಸ್ತಕ', 'ಮೈಸೂರು', 'ಸಂತೋಷ' ಮುಂತಾದವು ನಾಮಪದಗಳು; ಇವು ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಾಮಪದದ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸುವ ಪದ. 'ಅವನು', 'ಅವಳು', 'ಅದು', 'ನಾನು' ಮುಂತಾದವು ಸರ್ವನಾಮಗಳು; ಪುನರಾವರ್ತನೆ ತಪ್ಪಿಸಿ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ನಾಮಪದದ ಗುಣ, ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪದ. 'ಎತ್ತರದ ಮರ', 'ಮೂರು ಹುಡುಗರು' ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಎತ್ತರದ' ಮತ್ತು 'ಮೂರು' ವಿಶೇಷಣಗಳು; ಇವು ನಾಮಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಲಿಂಗ, ವಚನ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದೆ ರೂಪ ಬದಲಾಗದ ಪದ. 'ಮತ್ತು', 'ಆದರೆ', 'ಇಲ್ಲಿ', 'ಬಹಳ' ಮುಂತಾದವು ಅವ್ಯಯಗಳು; ಇವು ವಾಕ್ಯದ ಇತರ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಪದದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಅಂಶ. 'ಬರಹಗಾರ', 'ಓದುಗ', 'ಮನುಷ್ಯತ್ವ' ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಗಾರ', 'ಗ', 'ತ್ವ' ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ.

ಪದದ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಬೇರು ರೂಪ; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಪದಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. 'ಮಾಡು' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ 'ಇಸು' ಸೇರಿ 'ಮಾಡಿಸು' ಆಗುವುದು; ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ರಚನೆಗೆ ಧಾತು ಆಧಾರ.

ಕರ್ತೃವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ವಾಕ್ಯ ರಚನೆ. 'ರಾಮನು ಪತ್ರ ಬರೆದನು' ಎಂಬುದು ಕರ್ತರಿ ವಾಚ್ಯ; ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಸಿದರೆ ಅದು ಕರ್ಮಣಿ ವಾಚ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದ, ವಾಕ್ಯ ಅಥವಾ ಪಾಠದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಭಾವ ಅಥವಾ ಸಂದೇಶ. ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂದರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಿರಬಹುದು.

ಒಂದು ಪದ, ವಾಕ್ಯ ಅಥವಾ ಘಟನೆ ನಡೆಯುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದೇ ಮಾತು ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಅರ್ಥ ನೀಡಬಹುದು.

ಒಂದು ಪಾಠ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಾದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶ. ಸಹಾಯಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬರಹಗಾರನ ಪ್ರಧಾನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯಾಂಶ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾರಾಂಶ ಬರೆಯಲು ಇದು ಆಧಾರ.

ಒಂದೇ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಬೇರೆ ಪದ. 'ಸಂತೋಷ' ಮತ್ತು 'ಹರ್ಷ', 'ಮನೆ' ಮತ್ತು 'ಗೃಹ' ಸಮಾನಾರ್ಥಕಗಳು; ಪದಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇವು ಸಹಾಯಕ.

ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪದ. 'ಒಳ್ಳೆಯ' ಮತ್ತು 'ಕೆಟ್ಟ', 'ಹಗಲು' ಮತ್ತು 'ರಾತ್ರಿ' ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥಕಗಳು; ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಇವು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ, ರೂಪಕ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ಸ್ಥಿರ ಪದಗುಚ್ಛ. 'ಕೈ ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು' ಎಂದರೆ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸು ಎಂದು ಅರ್ಥ; ಪದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

ಜನಜೀವನದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಸ್ಥಿರ ವಾಕ್ಯ. 'ಕೈ ಕೆಸರಾದರೆ ಬಾಯಿ ಮೊಸರು' ಎಂಬುದು ಶ್ರಮದ ಫಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗಾದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ನೇರ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥ ಮುಖ್ಯ.