ਟਿੱਪੀ, ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ: 38 ਪੱਤਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮਿਆਰ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 38 ਜਵਾਬੀ ਪੱਤਰ ਜਾਂਚ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਭਾਗ 'ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਤ' ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ - ਵਿੱਦਿਆ, ਪੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਜ਼ਰੂਰਤ, ਫ਼ਰਕ, ਕੁੜੀਆਂ, ਸਿੰਘ - ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਲਿਖਣਾ ਸੀ; ਕੁੱਲ 5 ਅੰਕ। ਦੋ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਿੱਪੀ-ਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅੱਧਕ ਦਾ ਫ਼ਰਕ 'ਮਾਮੂਲੀ' ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਦੂਜਾ ਹਰ ਅਜਿਹੀ ਗ਼ਲਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਧਾ ਅੰਕ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ 11 ਪੱਤਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ 1.5 ਤੋਂ 2 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਹਨ: 9 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 'ਵਿਦਿਆ' (ਅੱਧਕ ਬਿਨਾਂ), 14 ਨੇ 'ਜਰੂਰਤ' (ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਬਿਨਾਂ), 6 ਨੇ 'ਪਰਸ਼ਨ' (ਪੈਰ ਰਾਰਾ ਬਿਨਾਂ) ਅਤੇ 5 ਨੇ 'ਕੁੜੀਂ' ਲਿਖਿਆ। ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਿਯਮ-ਪੱਤਰ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ 5 ਅੰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਟਿੱਪੀ-ਬਿੰਦੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਰੀਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਆਰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
1. ਕੀ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ (ਜ਼), ਅੱਧਕ (ੱ) ਅਤੇ ਟਿੱਪੀ/ਬਿੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਭਾਰ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਸਿਧਾਂਤ: ਅੰਕ ਉਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਰਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪਛਾਣੋ, ਫਿਰ ਭਾਰ ਤੈਅ ਕਰੋ।
ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ:
- ਅੱਖਰ-ਬਦਲੀ (ਜ਼/ਜ, ਸ਼/ਸ, ਫ਼/ਫ): ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਜਰੂਰਤ' ਜਾਂ 'ਫਰਕ'। ਇਹ ਪੂਰੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ → ਪੂਰਾ ਅੰਕ ਕੱਟੋ।
- ਮਾਤ੍ਰਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ (ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ/ਬਿੰਦੀ): ਉਚਾਰਨ ਤੇ ਅਰਥ ਬਦਲਦੇ ਹਨ - 'ਵਿੱਦਿਆ' ਦਾ ਅੱਧਕ ਵਿਅੰਜਨ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਿੱਪੀ ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਟਿੱਪੀ ਮੁਕਤਾ, ਸਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਬਿੰਦੀ ਕੰਨਾ, ਬਿਹਾਰੀ, ਲਾਂ, ਦੁਲਾਂ, ਹੋੜਾ ਤੇ ਕਨੌੜਾ ਮਗਰੋਂ। ਇਹ ਵੀ ਪਰਖਣ ਯੋਗ ਹੈ → ਅੱਧਾ ਅੰਕ ਕੱਟੋ, ਪਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਖਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਕੀ ਹੈ।
- ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ (ਅੱਖਰ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਝੁਕਾਅ): ਕੋਈ ਕਟੌਤੀ ਨਹੀਂ।
ਯੋਜਨਾ: 8 ਸ਼ਬਦ × 0.5 = 4 ਅੰਕ, ਅਤੇ 1 ਅੰਕ ਪੂਰੇ ਭਾਗ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਈ (ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਖਰ-ਬਦਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ)। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਧੇ ਅੰਕ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂਚ ਦੋਹਾਂ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 11 ਪੱਤਰੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਚੋ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਲਿਖਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅੰਕ ਕਿਉਂ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ।
2. ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ 'ਵਿੱਦਿਆ', 'ਪੱਤਰ', 'ਸ਼ੁੱਧ', 'ਪ੍ਰਸ਼ਨ', 'ਫ਼ਰਕ', 'ਕੁੜੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਸਿੰਘ' ਸਹੀ ਲਿਖੇ ਪਰ 'ਜ਼ਰੂਰਤ' ਨੂੰ 'ਜਰੂਰਤ' ਲਿਖਿਆ। ਉੱਪਰਲੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਅੰਕ ਕੱਢੋ ਅਤੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੋ।
Read the worked answer
ਗਿਣਤੀ: ਸੱਤ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ × 0.5 = 3.5 ਅੰਕ। 'ਜਰੂਰਤ' ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਛੱਡੀ ਗਈ ਹੈ, ਭਾਵ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ (ਜ਼ → ਜ)। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ 0.5 ਪੂਰੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕਸਾਰਤਾ ਵਾਲਾ ਅੰਕ: ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਖਰ-ਬਦਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਕੁੱਲ: 3.5 / 5।
ਬਦਲਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਜੇ 7/8 × 5 ਕਰੀਏ ਤਾਂ 4.375 ਆਉਂਦਾ, ਜੋ 4.5 ਬਣਦਾ - ਪਰ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਅੱਖਰ-ਬਦਲੀ ਨੂੰ ਉਹੀ ਭਾਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਧਕ ਛੱਡਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਵੰਡ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਤਰੀਕਾ ਚੁਣੋ।
ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧੇ ਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਰੱਖੋ; 0.25 ਜਾਂ ਵੱਧ ਨੂੰ 0.5 ਵੱਲ, 0.25 ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਦੇ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਵਿਵਾਦ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠੇਗਾ।