'ਬੱਚੇ ਨੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ': ਵਿਆਕਰਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ 42 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਯੂਨਿਟ ਟੈਸਟ ਹੋਇਆ; ਕੁੱਲ ਭਾਰ 20 ਅੰਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਣ ਭਾਗ 8 ਅੰਕਾਂ ਦਾ (40%)। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਨ, ਹਰੇਕ 2 ਅੰਕ - (1) ਸਹੀ ਕਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਭਰੋ, (2) ਵਾਕ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ, (3) ਕਰਮ-ਵਾਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ, (4) ਲਿੰਗ-ਮਤਾ ਠੀਕ ਕਰੋ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਿਖਿਆ ਕਿ 29 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 'ਬੱਚੇ ਨੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ' ਵਰਗਾ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ, ਭਾਵ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਵੀ 'ਨੇ' ਲਾਇਆ; 18 ਨੇ 'ਮੇਰਾ ਕਿਤਾਬ' ਲਿਖਿਆ; 12 ਨੇ 'ਦੋ ਕੁੜੀ' ਲਿਖਿਆ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਸਹੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਾਵ ਉਹ ਨਿਯਮ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੁਣ 8 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਯੋਜਨਾ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਗ਼ਲਤੀ 'ਅਣਧਿਆਨ' ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੜੀ 'ਢਾਂਚਾਗਤ'।
1. ਕੀ 'ਬੱਚੇ ਨੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ' ਵਾਲੀ ਗ਼ਲਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 2 ਅੰਕ ਪੂਰੇ ਕੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਇਹੋ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?
Read the worked answer
ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਆਈਟਮ ਕਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਨੇ' ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਲੱਗਣਾ ਠੀਕ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਰਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅੰਕ ਪੂਰੇ ਕੱਟਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਈਟਮ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ: ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ (1 ਅੰਕ) ਤੇ ਕਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ (1 ਅੰਕ)। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ 'ਗਿਆ' ਸਹੀ ਵਰਤਿਆ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਨੇ' ਗ਼ਲਤ ਲਾਇਆ → 1/2। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਸੀ।
ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ: ਜੇ ਇਹੋ ਗ਼ਲਤੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਵਾਚ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਟੈਸਟ-ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਓਨਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟੋ ਜਿੰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ 2 ਵਿੱਚੋਂ 1), ਕਿਉਂਕਿ ਡਬਲ-ਪੈਨਲਟੀ ਨਾਲ ਨਤੀਜਾ ਉਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਜੋ ਪਰਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਹਰੇਕ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ, ਤਾਂ ਜੋ 29 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿੱਥੇ ਸੀ; ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਗੇ ਰਿਮੀਡੀਅਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇਗੀ।
2. 'ਮੇਰਾ ਕਿਤਾਬ' ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ 18 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਮ ਹੈ? ਕੀ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲੀ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਕਹਿ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਝਾਓ।
Read the worked answer
ਨਿਦਾਨ: ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ/ਹਿੰਦੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ overgeneralization ਹੈ - 'ਮੇਰਾ' ਨੂੰ ਡਿਫ਼ਾਲਟ ਪੁਲਿੰਗ ਮੰਨ ਲੈਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਂਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਟਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ 'मेरी किताब' ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਂਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ? ਨਹੀਂ। ਲਿੰਗ-ਮਤਾ ਪਾਠ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਖਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ 'ਬੋਲੀ ਦਾ ਫ਼ਰਕ' ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗ਼ਲਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗਾ।
ਇਲਾਜ (ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ):
- 20 ਆਮ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ ਤੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮੇਰੀ/ਮੇਰਾ' ਲਿਖਵਾਓ।
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਮੇਲ ਡਰਿੱਲ: ਕਾਲਮ 'ਏ' ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ, ਕਾਲਮ 'ਬੀ' ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਤੀਰ ਲਾਓ।
- ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ-ਡਾਇਰੀ; ਹਫ਼ਤੇ ਅੰਤ 5 ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਟੈਸਟ।
ਅੰਕ: ਅਗਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਆਈਟਮ ਰੱਖੋ; ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ।
3. ਜੇ ਇਹੋ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ-ਸਮਝ (comprehension) ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ 10 ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਕ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
Read the worked answer
ਸਿਧਾਂਤ: ਹਰ ਭਾਗ ਦਾ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ-ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ-ਸਮਝ ਭਾਗ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਜੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਿੰਗ-ਮਤਾ ਜਾਂ ਕਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਕ ਨਾ ਕੱਟੋ; ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਾਓ। ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟੇ ਜਾਣ।
ਅਪਵਾਦ: ਜੇ ਗ਼ਲਤੀ ਅਰਥ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਰਤਾ ਬਦਲ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰ ਗ਼ਲਤ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋ ਜਾਵੇ), ਤਾਂ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਕ ਕੱਟੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਝ ਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ਾਇਦਾ: ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਹਰ ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਵੱਧ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਦੀ ਹੈ।