First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
महाराष्ट्र बोर्डाच्या हिंदी 'अप्लाइड' पाठ्यपुस्तकातील गद्य विभागात समाविष्ट असलेल्या 'श्रद्धा' या पाठाचे लेखक कोण आहेत?
- विनोबा भावे
- हरिवंशराय बच्चन
- स्वामी विवेकानंद Correct answer.
- महात्मा गांधी
Explanation
गद्य विभागातील 'श्रद्धा' हा पाठ स्वामी विवेकानंद यांच्या विचारांचा संकलित अंश आहे, ज्यात श्रद्धेचे महत्त्व आणि तिचे अंतर्गत सामर्थ्य यांवर भर दिला आहे. त्यामुळे लेखक म्हणून विवेकानंद हेच योग्य उत्तर ठरते.
Question 2Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'श्रद्धा' या पाठात श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा यांतील फरक कोणत्या निकषावर मांडला आहे?
- सामाजिक दर्जावर
- वय आणि परंपरेवर
- कर्मकांडाच्या संख्येवर
- विचारपूर्वक तपासणी आणि अनुभवाच्या आधारावर Correct answer.
Explanation
पाठात श्रद्धा ही विवेक आणि अनुभवाने पडताळलेली असते, तर अंधश्रद्धा बिनतपासणीच्या समजुतींवर उभी असते, असे स्पष्ट केले आहे. म्हणून तपासणी व अनुभव हा योग्य निकष आहे.
Question 3Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'माझी आई' पाठात आईच्या कष्टाचे वर्णन करताना लेखक कोणत्या विरोधाभासाकडे लक्ष वेधतो?
- तिचे अथक कष्ट आणि कुटुंबाची त्याकडे दुर्लक्ष करणारी वृत्ती Correct answer.
- आईचे शिक्षण आणि वडिलांचा व्यवसाय
- शहरातील सुखी जीवन आणि गावातील दारिद्र्य
- शेती आणि उद्योग
Explanation
पाठात आई दिवसरात्र कष्ट करते, पण तिच्या कष्टांची दखल कुटुंबातील इतरांकडून पुरेशी घेतली जात नाही, हा विरोधाभास मांडला आहे. यातून लेखकाची सहानुभूती व सामाजिक टीका दोन्ही व्यक्त होतात.
Question 4Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'पंडिता रमाबाई' या पाठात रमाबाईंच्या कार्याचे कोणते पैलू विशेष अधोरेखित केले आहेत?
- राजकीय निवडणुकीतील यश
- व्यापाराचा विस्तार
- स्त्रीशिक्षण आणि विधवांच्या पुनर्वसनाचे कार्य Correct answer.
- सैन्याचे नेतृत्व
Explanation
पंडिता रमाबाईंनी स्त्रियांच्या शिक्षणासाठी आणि विधवांच्या सन्मानासाठी संस्था उभारल्या; पाठात हाच सामाजिक सुधारणेचा पैलू मुख्यत्वे मांडला आहे. म्हणून स्त्रीशिक्षण व विधवा पुनर्वसन हे योग्य उत्तर.
Question 5Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पंडिता रमाबाई' पाठाच्या आधारे रमाबाईंच्या कार्याचे समाजावर झालेले परिणाम कोणते?
- स्त्रियांमध्ये शिक्षणाची जाणीव वाढली Correct answer.
- राजकीय पक्ष बळकट झाले
- लष्करी भरती वाढली
- गावांतील शेती उत्पादन वाढले
Explanation
रमाबाईंच्या शाळा व आश्रमांमुळे स्त्रियांना शिक्षणाची संधी मिळाली आणि समाजात शिक्षणाची जाणीव वाढली, असे पाठातून स्पष्ट होते. त्यामुळे हा परिणाम योग्य आहे.
Question 6Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'मुक्तांना मुक्ती' या पाठाचा मध्यवर्ती विचार कोणता?
- प्रवासाचे वर्णन
- व्याकरणाचे नियम
- शेतीसुधारणेचे तंत्र
- स्वातंत्र्याची जाणीव आणि जबाबदारीचे भान Correct answer.
Explanation
'मुक्तांना मुक्ती' हा पाठ स्वातंत्र्याच्या संकल्पनेशी जोडलेला आहे; स्वातंत्र्य मिळवणे पुरेसे नसून त्याची जबाबदारी जाणणे आवश्यक आहे, हा विचार मांडला आहे. त्यामुळे स्वातंत्र्याची जाणीव व जबाबदारी हे योग्य उत्तर.
Question 7Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मुक्तांना मुक्ती' पाठात 'मुक्ती' शब्दाचा अर्थ लेखक कोणत्या अर्थाने विस्तारतो?
- शारीरिक सुटका
- आर्थिक मदत
- आंतरिक बंधनांतून होणारी मुक्तता Correct answer.
- केवळ राजकीय स्वातंत्र्य
Explanation
लेखक बाह्य स्वातंत्र्यापलीकडे जाऊन भीती, अज्ञान आणि गुलामगिरीच्या मानसिक बंधनांतून मुक्त होण्याचा अर्थ विस्तारतो. म्हणून आंतरिक बंधनांतून मुक्तता हा योग्य अर्थ आहे.
Question 8Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'वसंताची वाट' या पाठाचे शीर्षक कोणत्या प्रतीकात्मक अर्थाने योग्य ठरते?
- कष्टानंतर येणाऱ्या सुखद बदलाची अपेक्षा Correct answer.
- हिवाळ्यातील प्रवासाचे वर्णन
- वसंतऋतूतील सुट्टीचे नियोजन
- शेतीचे हंगामी वर्णन
Explanation
'वसंत' हे नवजीवनाचे प्रतीक आहे; पाठात कठीण परिस्थितीतही चांगल्या बदलाची वाट पाहण्याचा भाव मांडला आहे. त्यामुळे कष्टानंतर सुखद बदलाची अपेक्षा हा योग्य अर्थ.
Question 9Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'निरोप' या पाठात निरोप घेण्याच्या क्षणी कोणता भाव प्रामुख्याने व्यक्त होतो?
- विरहाचे दुःख आणि कृतज्ञता Correct answer.
- आनंदोत्सवाचा उल्हास
- रागाचा स्फोट
- उदासीनता
Explanation
निरोप घेतेवेळी जवळच्या व्यक्तीपासून दूर जाण्याचे दुःख आणि तिने दिलेल्या सहवासाबद्दल कृतज्ञता, असे मिश्र भाव पाठात व्यक्त होतात. म्हणून विरहाचे दुःख व कृतज्ञता हे योग्य उत्तर.
Question 10Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'निरोप' पाठात स्मृतींची भूमिका कशी रंगवली आहे?
- स्मृतींना पाठात स्थान नाही
- स्मृती केवळ विसरल्या जातात
- स्मृती फक्त लहानपणीच असतात
- स्मृती माणसाला जोडून ठेवतात आणि पुढे जाण्याचे बळ देतात Correct answer.
Explanation
पाठात भूतकाळातील स्मृती माणसाला भावनिकरीत्या जोडून ठेवतात आणि पुढील प्रवासासाठी बळ देतात, असे चित्रण आहे. त्यामुळे स्मृतींचे हे दुहेरी कार्य योग्य उत्तर ठरते.
Question 11Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'पत्र' या पाठात पत्रलेखनाचे कोणते वैशिष्ट्य लेखक अधोरेखित करतो?
- पत्रात फक्त आर्थिक माहिती असावी
- पत्र हे मनोगत व्यक्त करण्याचे साधन आहे Correct answer.
- पत्र हे केवळ अधिकृत कामासाठी असते
- पत्र लिहिणे कालबाह्य झाले आहे
Explanation
पाठात पत्र हे आपल्या भावना, विचार आणि जवळीक व्यक्त करण्याचे माध्यम म्हणून चित्रित केले आहे; ते केवळ कारकुनी कामापुरते मर्यादित नाही. म्हणून मनोगत व्यक्त करण्याचे साधन हे योग्य उत्तर.
Question 12Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पत्र' पाठाच्या आधारे पत्रलेखनातील 'आत्मीयता' कोणत्या घटकांनी साधली जाते?
- साधी भाषा, वैयक्तिक उल्लेख आणि आपुलकीचा सूर Correct answer.
- केवळ निष्कर्ष
- दीर्घ शीर्षके आणि तक्ते
- शासकीय भाषा आणि क्रमांक
Explanation
पत्रात साधी भाषा, पाठवणाऱ्याचे वैयक्तिक संदर्भ आणि आपुलकीचा सूर यांमुळे जवळीक निर्माण होते, असे पाठातून स्पष्ट होते. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.
Question 13Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'शब्दांची जादू' या पाठाचा केंद्रीय विषय कोणता?
- शब्दांची अभिव्यक्तीशक्ती आणि त्यांचा परिणाम Correct answer.
- खगोलशास्त्राची मूलतत्त्वे
- औषधांची माहिती
- अंकगणितातील क्लृप्त्या
Explanation
'शब्दांची जादू' हा पाठ शब्दांच्या सामर्थ्याभोवती फिरतो; योग्य शब्द प्रभाव निर्माण करतात आणि विचार बदलू शकतात, हे त्यात मांडले आहे. म्हणून शब्दांची अभिव्यक्तीशक्ती व परिणाम हे योग्य उत्तर.
Question 14Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'शब्दांची जादू' पाठात शब्दांच्या योग्य वापराचे कोणते निकष सुचवले आहेत?
- प्रसंग, श्रोता आणि अर्थ यांचा विचार करून शब्द निवडणे Correct answer.
- फक्त परदेशी शब्द वापरणे
- शब्द जितके अवघड तितके चांगले
- शब्दांची पुनरावृत्ती टाळणे पुरेसे
Explanation
पाठात शब्दांची निवड प्रसंग, श्रोता आणि अभिप्रेत अर्थ यांना धरून करावी, असे सुचवले आहे; तेव्हाच शब्दांची 'जादू' साधते. त्यामुळे हा निकष योग्य आहे.
Question 15Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'गुरुवर्यांचे स्मरण' या पाठात गुरूंचे कोणते गुण विशेष रेखाटले आहेत?
- व्यापारातील कुशलता
- क्रीडा कौशल्य
- राजकीय डावपेच
- कठोर शिस्त आणि विद्यार्थ्यांवरील निःस्वार्थ प्रेम Correct answer.
Explanation
पाठात गुरूंच्या कठोर शिस्तीबरोबरच विद्यार्थ्यांवरील निःस्वार्थ प्रेम व काळजी यांचे चित्रण आहे. त्यामुळे हे दोन गुण योग्य उत्तर ठरतात.
Question 16Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'गुरुवर्यांचे स्मरण' पाठात शिस्त आणि प्रेम यांचा समन्वय कसा दाखवला आहे?
- कठोर शिस्तीतूनही विद्यार्थ्यांची काळजी घेतली जाते Correct answer.
- शिस्तीमुळे प्रेम कमी होते
- दोन्ही स्वतंत्र असतात
- प्रेमामुळे शिस्तीची गरज नसते
Explanation
पाठात गुरू कठोर शिस्त पाळतात, पण त्यामागे विद्यार्थ्यांच्या हिताची काळजी असते, असे दाखवले आहे. त्यामुळे शिस्त आणि प्रेम यांचा समन्वय हा योग्य पर्याय आहे.
Question 17Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'स्वातंत्र्याचे प्रेरणास्थान' या पाठात स्वातंत्र्याची प्रेरणा कोणत्या स्रोतांतून मिळते असे मांडले आहे?
- केवळ सत्तेच्या आश्वासनांतून
- आर्थिक लाभातून
- परदेशी मदतीतून
- त्याग, बलिदान आणि आत्मविश्वासातून Correct answer.
Explanation
पाठात स्वातंत्र्याची प्रेरणा त्याग, बलिदान आणि आत्मविश्वास यांतून मिळते, असे मांडले आहे; बाह्य सत्ता किंवा मदत हे तिचे मूळ नाही. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.
Question 18Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'स्वातंत्र्याचे प्रेरणास्थान' पाठाच्या शीर्षकातील 'प्रेरणास्थान' या शब्दाचा योग्य अर्थ कोणता?
- आर्थिक केंद्र
- प्रवासाचे ठिकाण
- शिक्षणाचे केंद्र
- प्रेरणा देणारे केंद्र Correct answer.
Explanation
'प्रेरणास्थान' म्हणजे प्रेरणा देणारे केंद्र किंवा स्रोत; पाठातील व्यक्तिमत्त्वे व घटना स्वातंत्र्याची प्रेरणा देतात, हे त्यातून व्यक्त होते. त्यामुळे हा अर्थ योग्य आहे.
Question 19Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'आत्मकथन' या पाठात लेखक आत्मकथनाचे कोणते महत्त्व स्पष्ट करतो?
- स्वतःच्या अनुभवांचे प्रामाणिक चिंतन Correct answer.
- काल्पनिक कथा रचणे
- इतरांवर टीका करणे
- आकडेवारीचे संकलन
Explanation
आत्मकथनात लेखक आपल्या अनुभवांचे प्रामाणिक आत्मचिंतन करतो आणि त्यातून जीवनाचे बोध मिळतात, असे पाठात मांडले आहे. म्हणून प्रामाणिक चिंतन हे योग्य उत्तर.
Question 20Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'आत्मकथन' पाठात आत्मकथन आणि चरित्र यांतील फरक कोणत्या दृष्टीने स्पष्ट होतो?
- चरित्रात लेखक स्वतःबद्दल लिहितो
- दोन्ही पूर्णपणे एकच आहेत
- आत्मकथनात लेखक स्वतःच्या अनुभवांचे वर्णन करतो, चरित्रात अन्य व्यक्तीचे Correct answer.
- आत्मकथन केवळ कवितेत असते
Explanation
आत्मकथनात कर्ता स्वतःच्या जीवनाचा अनुभव मांडतो, तर चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवनचित्र रेखाटले जाते. हा भेद पाठातील विवेचनातून स्पष्ट होतो.
Question 21Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'पर्यावरणाची हाक' या पाठात पर्यावरणसंरक्षणासाठी कोणत्या दृष्टिकोनावर भर दिला आहे?
- निसर्गाशी सुसंवाद आणि जबाबदार वर्तन Correct answer.
- वनसंपत्तीचा मुक्त वापर
- उद्योगांचा तात्काळ विस्तार
- निसर्गावर केवळ नियंत्रण मिळवणे
Explanation
पाठात निसर्गावर दादागिरी न करता त्याच्याशी सुसंवाद साधून जबाबदारीने वागण्याचा आग्रह आहे; संरक्षण ही सामूहिक जबाबदारी म्हणून मांडली आहे. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.
Question 22Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पर्यावरणाची हाक' पाठातील 'हाक' या शब्दाचा अर्थ कोणता?
- आवाहन किंवा साद Correct answer.
- स्पर्धा
- आवाजाची नक्कल
- गोंगाट
Explanation
'हाक' म्हणजे साद किंवा आवाहन; पाठात पर्यावरणाने माणसाला जबाबदारीचे आवाहन केले आहे, असा भाव आहे. त्यामुळे आवाहन किंवा साद हा योग्य अर्थ.
Question 23Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'मातीचे मोल' या पाठाचा मुख्य संदेश कोणता?
- माती ही जीवनाचा आधार असून तिचे जतन आवश्यक आहे Correct answer.
- माती ही केवळ बांधकामाची सामग्री आहे
- मातीचे मोल आर्थिकच असते
- मातीचा उपयोग केवळ मूर्तीसाठी आहे
Explanation
'मातीचे मोल' पाठ मातीचा जीवनाशी असलेला मूलभूत संबंध अधोरेखित करतो आणि तिच्या जतनाची जबाबदारी सांगतो. म्हणून माती जीवनाचा आधार व तिचे जतन आवश्यक, हा संदेश योग्य आहे.
Question 24Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मातीचे मोल' पाठात शेतकरी आणि माती यांचे नाते कसे वर्णन केले आहे?
- केवळ व्यापारी नाते
- प्रतिस्पर्धी नाते
- माता-पुत्रासारखे भावनिक व जिव्हाळ्याचे Correct answer.
- अधिकारी-कर्मचारी नाते
Explanation
पाठात शेतकरी मातीकडे केवळ उत्पन्नाचे साधन म्हणून न पाहता मातेसारखे जिव्हाळ्याने पाहतो, असे चित्रण आहे. त्यामुळे भावनिक व जिव्हाळ्याचे नाते हे योग्य उत्तर.
Question 25Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
गद्य विभागातील 'जीवनाचा अर्थ' या पाठात लेखक जीवनाचा अर्थ शोधण्यासाठी कोणत्या मार्गाचा स्वीकार करतो?
- इतरांवरील आरोप
- अनुभव आणि आत्मचिंतन Correct answer.
- आर्थिक संचय
- केवळ सैद्धांतिक चर्चा
Explanation
पाठात लेखक जीवनाचा अर्थ केवळ सिद्धांतात न शोधता प्रत्यक्ष अनुभव आणि आत्मचिंतनातून शोधतो. त्यामुळे अनुभव व आत्मचिंतन हा योग्य मार्ग आहे.
Question 26Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मुक्तांना मुक्ती' पाठात लेखकाने मुक्तीची व्याख्या कोणत्या पातळीवर नेऊन ठेवली आहे?
- आर्थिक स्वावलंबनाच्या पातळीवर
- केवळ राजकीय स्वातंत्र्याच्या पातळीवर
- सामाजिक बंधनांतून मुक्त होण्याच्या पातळीवर
- मानसिक व वैचारिक गुलामगिरीतून मुक्त होण्याच्या पातळीवर Correct answer.
Explanation
पाठात मुक्ती ही केवळ बाह्य बंधनांची सुटका नसून विचारांची स्वतंत्रता आहे, असे लेखक सुचवतो. माणसाला अंतर्गत गुलामगिरीतून बाहेर पडल्यावरच खरी मुक्ती मिळते, हा पाठाचा सूर आहे.
Question 27Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'वसंताची वाट' पाठात 'वाट पाहणे' ही क्रिया कोणत्या मानवी प्रवृत्तीचे द्योतक आहे?
- आशा व प्रतीक्षेचे Correct answer.
- स्पर्धेचे
- स्मरणाचे
- निराशेचे
Explanation
वसंताची वाट म्हणजे कठीण काळानंतर चांगल्या दिवसांची आशा धरून राहणे. प्रतीक्षा ही येथे आशावादाचे प्रतीक आहे.
Question 28Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'निरोप' पाठात निरोपाच्या क्षणी व्यक्त होणाऱ्या भावनेचे योग्य वर्णन कोणते?
- विरहाची कळ आणि कृतज्ञतेची ओढ Correct answer.
- आनंद आणि उत्साह यांची भरती
- भीती आणि संभ्रम
- राग आणि खंत यांचे मिश्रण
Explanation
निरोप घेताना जवळच्या व्यक्तीपासून दूर जाण्याचे दुःख आणि तिने दिलेल्या सहवासाबद्दल कृतज्ञता या दोन्ही भावना एकत्र येतात. विरहाची कळ हा या क्षणाचा केंद्रीय भाव आहे.
Question 29Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पत्र' पाठानुसार पत्राच्या प्रभावीपणात सर्वात महत्त्वाचा घटक कोणता?
- भावना व्यक्त करणारी स्पष्ट व सहज भाषा Correct answer.
- कागदाचा दर्जा
- शब्दांची क्लिष्टता
- लेखनाची लांबी
Explanation
पत्र हे मनोगत पोहोचवणारे साधन असते, त्यामुळे भाव स्पष्टपणे व सहजतेने व्यक्त होणे आवश्यक आहे. क्लिष्ट शब्दरचना वाचकापर्यंत पोहोचण्यात अडथळा ठरते.
Question 30Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'शब्दांची जादू' पाठात शब्दांच्या योग्य वापरासाठी लेखकाने कोणती पूर्वअट मांडली आहे?
- शब्दांचा अर्थ व प्रसंग यांची जाणीव Correct answer.
- अवघड शब्दांचा सर्रास वापर
- शब्दांची संख्या वाढवणे
- शब्दांचे केवळ उच्चार
Explanation
शब्दाला जादू येते ती त्याचा अर्थ व प्रसंग योग्य प्रकारे जुळल्यावर. प्रसंग न समजता वापरलेले शब्द परिणामकारक ठरत नाहीत.
Question 31Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'गुरुवर्यांचे स्मरण' पाठात गुरूंच्या व्यक्तिमत्त्वातील कोणता गुण शिस्तीशी जोडून दाखवला आहे?
- नियमितता व वेळपालन Correct answer.
- कठोर नियमपालन
- उदार सूट
- सतत स्तुती
Explanation
गुरूंची शिस्त ही नियमितता व वेळपालनातून प्रत्यक्ष आचरणात दिसत होती. त्यामुळे शिस्त केवळ आदेश न राहता आदर्श बनली.
Question 32Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'स्वातंत्र्याचे प्रेरणास्थान' पाठात स्वातंत्र्याची प्रेरणा माणसाच्या कोणत्या गुणातून उगम पावते असे म्हटले आहे?
- स्वार्थबुद्धीतून
- स्पर्धात्मक भावनेतून
- सत्तेच्या आकांक्षेतून
- आत्मसन्मान व स्वाभिमानातून Correct answer.
Explanation
स्वाभिमान जागा झाला की गुलामगिरी सहन होत नाही; तेथूनच स्वातंत्र्याची मागणी उभी राहते. आत्मसन्मान हे स्वातंत्र्यप्रेरणेचे मूळ स्रोत आहे.
Question 33Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'आत्मकथन' पाठात लेखक आत्मकथनाचे कोणते मूलभूत वैशिष्ट्य अधोरेखित करतो?
- ते ऐतिहासिक दस्तऐवज असते
- ते केवळ कौटुंबिक इतिहास असते
- ते केवळ बाह्य घटनांची नोंद असते
- ते लेखकाच्या आत्मपरीक्षणाचे माध्यम असते Correct answer.
Explanation
आत्मकथनात लेखक स्वतःकडे निर्भीडपणे पाहतो आणि आपल्या अनुभवांचे परीक्षण करतो. हे आत्मपरीक्षणच आत्मकथनाचे खरे मर्म आहे.
Question 34Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पर्यावरणाची हाक' पाठात पर्यावरणसंरक्षणाची सुरुवात कोणत्या पातळीवरून करावी असे सुचवले आहे?
- औद्योगिक कायद्यांपासून
- व्यक्तीच्या दैनंदिन सवयींपासून Correct answer.
- शासकीय योजनांपासून
- आंतरराष्ट्रीय करारांपासून
Explanation
पाठात पर्यावरणरक्षण हे प्रथम व्यक्तीच्या वर्तनातून सुरू होते, असे मांडले आहे. दैनंदिन सवयी बदलल्याशिवाय मोठे उपाय फळ देत नाहीत.
Question 35Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मातीचे मोल' पाठात मातीचे खरे मोल कोणत्या अर्थाने मांडले आहे?
- ती जीवनाचा आधार असल्याच्या अर्थाने Correct answer.
- ती बांधकामाच्या साहित्याच्या अर्थाने
- ती विकून मिळणाऱ्या किमतीत
- ती केवळ शोभेच्या अर्थाने
Explanation
माती अन्नधान्य देते आणि सर्व जीवसृष्टीचे अस्तित्व तिच्यावर अवलंबून आहे. त्यामुळे तिचे मोल बाजारभावात नव्हे, तर जीवनाधार असण्यात आहे.
Question 36Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मुक्तांना मुक्ती' पाठात लेखकाच्या मते सुशिक्षित माणूसही गुलाम का राहतो?
- कायद्याच्या कडकपणामुळे
- परंपरा व समाजमान्यतेच्या भीतीमुळे Correct answer.
- आर्थिक गरिबीमुळे
- शिक्षणाच्या अभावामुळे
Explanation
शिक्षण असूनही माणूस परंपरेच्या व समाजाच्या मान्यतेच्या भीतीने स्वतःचा विचार बंद करतो. हीच अंतर्गत गुलामगिरी लेखक दाखवतो.
Question 37Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'वसंताची वाट' पाठात हिवाळ्याच्या प्रतीकात्मक अर्थाचे योग्य स्पष्टीकरण कोणते?
- उत्सवाचा काळ
- कठीण व संघर्षाचा काळ Correct answer.
- सुट्टीचा काळ
- सुखाचा काळ
Explanation
वसंताच्या आधीचा हिवाळा हा प्रतिकूलतेचे व संघर्षाचे प्रतीक आहे. कठीण काळ सहन केल्यावरच चांगल्या दिवसांची वाट पूर्ण होते.
Question 38Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'निरोप' पाठात स्मृतींचा वापर निरोपाच्या भावनेला कोणती दिशा देतो?
- विसरण्याची दिशा
- आठवणींना चिरंतन करण्याची दिशा Correct answer.
- तुच्छतेची दिशा
- संकोचाची दिशा
Explanation
निरोप घेताना जुन्या आठवणी मनात जिवंत होतात आणि त्या नात्याला कायमचे स्थान देतात. स्मृतींमुळे विरह अधिक खोल आणि आत्मीय होतो.
Question 39Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पत्र' पाठात पत्रलेखन आणि प्रत्यक्ष संभाषण यांतील फरक कोणत्या दृष्टीने स्पष्ट केला आहे?
- पत्र हे संभाषणापेक्षा कमी टिकाऊ असते
- पत्रात विचार मांडण्यास वेळ मिळतो Correct answer.
- पत्रात भावना व्यक्त करता येत नाहीत
- पत्रात केवळ औपचारिकता असते
Explanation
पत्र लिहिताना व्यक्ती आपले विचार शांतपणे व नीट रचून मांडू शकते. यामुळे पत्रात भावनेची खोली व स्पष्टता दोन्ही साधता येतात.
Question 40Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'शब्दांची जादू' पाठात उपरोधिक (व्यंग्य) शब्दांचा वापर कोणत्या स्थितीत योग्य ठरतो?
- जेव्हा तो अप्रत्यक्षपणे अपमान करतो
- जेव्हा तो रागात केला जातो
- जेव्हा तो आत्मीयतेने व संयमाने केला जातो Correct answer.
- प्रत्येक वेळी
Explanation
व्यंग्याची धार तेव्हाच सह्य होते जेव्हा त्यात आत्मीयता व संयम असतो. रागात केलेले व्यंग्य शब्दांची जादू नष्ट करते.
Question 41Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'गुरुवर्यांचे स्मरण' पाठात गुरूंनी केलेला प्रेमळ दरारा शिस्तीपुढे कसा मांडला आहे?
- शिस्तीशी विरोधी
- शिस्तीपेक्षा गौण
- शिस्तीला मानवी चेहरा देणारा Correct answer.
- शिस्तीला कमकुवत करणारा
Explanation
गुरूंचे प्रेम शिस्तीला कठोरतेपासून दूर नेऊन मानवी बनवते. त्यामुळे विद्यार्थ्याला शिस्त बंधन न वाटता आपुलकीची वाटते.
Question 42Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'स्वातंत्र्याचे प्रेरणास्थान' पाठात स्वातंत्र्यलढ्यातील सामूहिकतेचे महत्त्व कोणत्या विचारातून अधोरेखित होते?
- एकट्याने केलेल्या प्रयत्नांचे
- परदेशी मदतीचे
- अनेकांच्या एकत्रित जागृतीचे Correct answer.
- केवळ नेत्यांच्या भाषणांचे
Explanation
स्वातंत्र्य ही केवळ काही नेत्यांची देणगी नसते; समाजाच्या सर्व थरांतील लोकांची जागृती त्यामागे असते. सामूहिक प्रयत्नांतूनच स्वातंत्र्याची प्रेरणा प्रबळ होते.
Question 43Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'आत्मकथन' पाठात लेखकाने आत्मकथन व चरित्र यांतील मूलभूत फरक कोणत्या निकषावर मांडला आहे?
- अनुभवाची आंतरिकता व आत्मनिष्ठता Correct answer.
- लेखकाची प्रतिष्ठा
- पुस्तकाची जाडी
- घटनांची संख्या
Explanation
चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवन बाहेरून वर्णिले जाते, तर आत्मकथनात स्वतःच्या अनुभवाची आंतरिक साक्ष दिली जाते. आत्मनिष्ठता हा त्याचा मुख्य निकष आहे.
Question 44Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पर्यावरणाची हाक' पाठात निसर्गाची हाक ऐकण्यासाठी माणसाने कोणती वृत्ती जोपासावी असे सुचवले आहे?
- उपभोगाची वृत्ती
- उदासीनतेची वृत्ती
- संवेदनशीलता व आदराची वृत्ती Correct answer.
- स्पर्धेची वृत्ती
Explanation
निसर्गाची हाक केवळ बुद्धीने नव्हे, तर संवेदनशीलतेने ऐकू येते. त्यासाठी निसर्गाकडे आदराने पाहण्याची वृत्ती आवश्यक आहे.
Question 45Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मातीचे मोल' पाठात शेतकरी व माती यांचे नाते कोणत्या रूपकातून व्यक्त होते?
- ग्राहक आणि वस्तू
- शिक्षक आणि विद्यार्थी
- मालक आणि मालमत्ता
- आई आणि लेक Correct answer.
Explanation
शेतकरी मातीला आईप्रमाणे मानतो व तिची काळजी लेकीप्रमाणे घेतो. हे माता-पुत्राचे रूपक त्यांच्या घनिष्ठ नात्याचे द्योतक आहे.
Question 46Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'मुक्तांना मुक्ती' पाठात सुधारणा व स्वातंत्र्य यांतील संबंधाचे योग्य विश्लेषण कोणते?
- सुधारणा व मुक्ती परस्परविरोधी आहेत
- सुधारणा लादल्यानेच मुक्ती मिळते
- सुधारणा केवळ कायद्याने होते
- सुधारणा ही लोकांच्या सहभागातून व स्वीकारातून यावी Correct answer.
Explanation
लेखकाच्या मते सुधारणा वरून लादली गेल्यास ती गुलामगिरीचे दुसरे रूप बनते. लोकांनी ती आत्मसात केली तरच ती खऱ्या मुक्तीकडे नेते.
Question 47Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'वसंताची वाट' पाठातील प्रतीकांचा विचार करता, पाठाचा संदेश कोणत्या जीवनदृष्टीशी जोडता येईल?
- संघर्ष टाळण्याची दृष्टी
- प्रतिकूलतेतही धीराने आशा टिकवण्याची दृष्टी Correct answer.
- भूतकाळात हरवण्याची दृष्टी
- नशिबावर सोडून देण्याची दृष्टी
Explanation
वसंताची वाट पाहणे म्हणजे प्रतिकूल परिस्थितीतही धीर सोडू न देता आशा जिवंत ठेवणे. ही जीवनदृष्टी संयम व विश्वासावर उभी आहे.
Question 48Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'निरोप' पाठात निरोपाचा अनुभव व्यक्तीच्या आत्मविकासाशी कसा जोडता येतो?
- विरहामुळे व्यक्ती निष्क्रिय होते
- निरोपामुळे स्मृती पुसट होतात
- निरोपामुळे केवळ दुःख राहते
- विरहातून नात्यांचे मोल व आत्मबोध वाढतो Correct answer.
Explanation
दूर जाण्याच्या अनुभवातून व्यक्ती जवळच्या नात्यांचे खरे मोल ओळखते. यातून आत्मबोध व भावनिक परिपक्वता वाढते.
Question 49Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'शब्दांची जादू' पाठातील विचारांच्या आधारे, शब्दांचा दुरुपयोग कोणत्या प्रक्रियेस कारणीभूत होतो?
- अर्थाचे संपन्नीकरण
- संवादाची वृद्धी
- विचारांचे अधःपतन व गोंधळ Correct answer.
- भाषेची शुद्धी
Explanation
शब्द जेव्हा हेतुपूर्वक वळवले जातात तेव्हा विचार गोंधळतात व भाषेचा विश्वास कमी होतो. म्हणून शब्दांचा दुरुपयोग हा विचारांच्या अधःपतनाचे लक्षण आहे.
Question 50Prose (Gadya) - prescribed textbook selections
'पर्यावरणाची हाक' पाठात विकास व पर्यावरण यांतील संतुलनाबाबत लेखकाची भूमिका कोणती?
- केवळ तंत्रज्ञानावर भिस्त
- विकास व पर्यावरण यांचा समन्वय Correct answer.
- पर्यावरणासाठी सर्व विकास थांबवणे
- विकासाच्या नावाखाली पर्यावरणाकडे दुर्लक्ष
Explanation
लेखक विकास नाकारत नाही, पण तो पर्यावरणाच्या क्षमतेशी जुळवून घ्यावा असे म्हणतो. समन्वय हाच त्याचा मार्ग आहे.