I85PREP
⌘ K
Maharashtra SSC Pali (MSBSHSE) study materials
Maharashtra SSC Pali (MSBSHSE) study resources

Maharashtra SSC Pali (MSBSHSE) practice questions

One question at a time. Build your Maharashtra SSC Pali (MSBSHSE) understanding.

First 50 of 190 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

MSBSHSE च्या इयत्ता दहावी अभ्यासक्रमात 'पाली' हा विषय कोणत्या भाषा-वर्गात समाविष्ट होतो?

  1. पाली (प्राचीन भाषा) Correct answer.
  2. मराठी (आधुनिक भारतीय भाषा)
  3. इंग्रजी (परदेशी भाषा)
  4. संस्कृत (देववाणी)

Explanation

पाली ही मज्झिम निकायातील ग्रंथांची भाषा असून ती प्राचीन भारतीय भाषांमध्ये मोडते; मराठी अभ्यासक्रमात ती स्वतंत्र प्राचीन भाषा-पत्रिका म्हणून ओळखली जाते. मराठी व इंग्रजी या आधुनिक भाषा असून संस्कृतची स्वतःची वेगळी पत्रिका आहे.

Question 2SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेची लिपी म्हणून महाराष्ट्राच्या अभ्यासक्रमात सामान्यतः कोणती लिपी वापरली जाते?

  1. गुरुमुखी
  2. देवनागरी Correct answer.
  3. खरोष्ठी
  4. ब्राह्मी

Explanation

पालीचे मूळ ग्रंथ अनेक लिपींमध्ये लिहिले गेले असले तरी महाराष्ट्रातील पाठ्यपुस्तकांत पाली मजकूर देवनागरी लिपीत छापला जातो, जेणेकरून विद्यार्थ्यांना वाचन सोपे होते. ब्राह्मी व खरोष्ठी या ऐतिहासिक लिपी असून गुरुमुखी पंजाबीशी संबंधित आहे.

Question 3SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली साहित्यात 'त्रिपिटक' या संज्ञेचा अर्थ काय?

  1. तीन पिटकांचा अर्थात टोपल्यांचा संग्रह Correct answer.
  2. तीन भाषांतील ग्रंथसंग्रह
  3. तीन भिक्षूंचे चरित्र
  4. तीन वर्षांचा अभ्यासक्रम

Explanation

'पिटक' म्हणजे टोपली; विनय, सुत्त व अभिधम्म अशा तीन पिटकांचा मिळून त्रिपिटक होतो. हा पाली तिपिटक बौद्ध धर्माचा मुख्य ग्रंथसंग्रह मानला जातो.

Question 4SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेतील 'धम्म' या शब्दाचा मराठीत सर्वसाधारण अर्थ काय?

  1. नदी
  2. युद्ध
  3. राज्य
  4. धर्म Correct answer.

Explanation

पाली 'धम्म' हा संस्कृत 'धर्म' या शब्दाचा प्रतिरूप असून त्याचा अर्थ धर्म, शिकवण किंवा नैतिक नियम असा होतो. बुद्धांच्या शिकवणीला 'धम्म' असेच म्हटले जाते.

Question 5SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'बुद्धं सरणं गच्छामि' या पाली वाक्याचा मराठीत योग्य अर्थ कोणता?

  1. मी बुद्धांची स्तुती करतो
  2. मी बुद्धांना पाहतो
  3. मी बुद्धांना शरण जातो Correct answer.
  4. मी बुद्धांचे अनुसरण करतो

Explanation

'सरणं गच्छामि' हा शरण जाण्याचा प्रसिद्ध पाली प्रयोग आहे; 'बुद्धं' हे द्वितीयेचे एकवचन रूप असून ते कर्म दाखवते. म्हणून संपूर्ण वाक्याचा अर्थ 'मी बुद्धांना शरण जातो' असा होतो.

Question 6SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'जातक' कथांचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?

  1. ते केवळ राजांच्या विजयांचे वर्णन करतात
  2. ते फक्त उपनिषदांचे भाषांतर आहेत
  3. ते बुद्धांच्या पूर्वजन्मांतील कथा सांगतात Correct answer.
  4. ते केवळ व्याकरणाचे नियम देतात

Explanation

जातक कथांमध्ये बोधिसत्त्वाच्या पूर्वजन्मांतील घटना व त्यातून मिळणारा नैतिक बोध सांगितला जातो. त्यामुळे त्या कथा बुद्धांच्या पूर्वजन्मांशी जोडल्या जातात.

Question 7SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेच्या अभ्यासासाठी 'अट्ठकथा' या संज्ञेचा अर्थ काय?

  1. काव्यसंग्रह
  2. भाष्य किंवा टीका Correct answer.
  3. शब्दकोश
  4. मूळ ग्रंथ

Explanation

'अट्ठकथा' म्हणजे अर्थ स्पष्ट करणारी कथा अर्थात भाष्य; त्रिपिटकातील गाढ अर्थ समजावण्यासाठी ही भाष्ये लिहिली गेली. बुद्धघोसाचार्यांनी अशा अनेक अट्ठकथा रचल्या.

Question 8SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'बुद्धो' हे रूप कोणत्या विभक्ती-वचनाचे आहे?

  1. तृतीया विभक्ती, बहुवचन
  2. षष्ठी विभक्ती, एकवचन
  3. द्वितीया विभक्ती, एकवचन
  4. प्रथमा विभक्ती, एकवचन Correct answer.

Explanation

पालीत प्रथमेचे एकवचन पुल्लिंग 'ओ' प्रत्ययाने होते, त्यामुळे 'बुद्ध' + 'ओ' = 'बुद्धो' हे कर्तरी रूप तयार होते. हे रूप वाक्यात कर्ता दाखवण्यासाठी वापरले जाते.

Question 9SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'सब्बे सत्ता सुखी होन्तु' या पाली वाक्यात 'होन्तु' हे क्रियापद कोणती वचन-रचना दर्शवते?

  1. एकवचन, प्रथमपुरुष
  2. बहुवचन, द्वितीयपुरुष
  3. एकवचन, तृतीयपुरुष
  4. बहुवचन, प्रथमपुरुष Correct answer.

Explanation

'होन्तु' हे 'हो' या मूळ धातूचे बहुवचन प्रथमपुरुषाचे रूप आहे, ज्याचा अर्थ 'होवोत' असा होतो. 'सब्बे सत्ता' हे बहुवचनी कर्ता असल्याने क्रियापदही बहुवचनी असते.

Question 10SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'न' हा नकारार्थी शब्द वापरून 'न तं करोति' असे लिहिले, तर त्याचा अर्थ काय?

  1. तो ते करेल
  2. तो ते करतो
  3. तो ते केले
  4. तो ते करत नाही Correct answer.

Explanation

पालीत वाक्याच्या आधी येणारा 'न' हा नकारार्थी उपसर्ग क्रियापदाचा अर्थ नकारात्मक करतो. 'करोति' म्हणजे करतो, त्यामुळे 'न करोति' म्हणजे करत नाही.

Question 11SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

बुद्धांनी आपली पहिली धर्मदेशना ज्या उद्यानात दिली, तिचे पाली नाव काय?

  1. सारनाथ (इसिपतन) Correct answer.
  2. कुशीनगर
  3. बोधगया
  4. लुंबिनी

Explanation

बुद्धांनी वाराणसीजवळील इसिपतन मृगदायात पंचवग्गिय भिक्षूंना पहिली धर्मदेशना दिली, ज्यास 'धम्मचक्कप्पवत्तन सुत्त' असे म्हणतात. इसिपतन हेच सारनाथ म्हणून ओळखले जाते.

Question 12SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली त्रिपिटकातील 'विनय पिटक' प्रामुख्याने कशाविषयी आहे?

  1. भिक्षू-भिक्षुणींचे अनुशासन व नियम Correct answer.
  2. ज्योतिषशास्त्र
  3. तत्त्वज्ञानाचे सूक्ष्म विश्लेषण
  4. राजांची वंशावळ

Explanation

विनय पिटकात संघातील भिक्षू व भिक्षुणींसाठी असलेले आचारनियम, अपराध व त्यांची प्रायश्चित्ते यांचे वर्णन आहे. त्यामुळे तो संघ-अनुशासनाचा मुख्य ग्रंथ आहे.

Question 13SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'अभिधम्म पिटक' मध्ये मुख्यतः कोणत्या विषयांचे वर्गीकरण आढळते?

  1. काव्य अलंकार
  2. राजकीय इतिहास
  3. कथा व दृष्टान्त
  4. परमार्थ धर्म व मनोविश्लेषण Correct answer.

Explanation

अभिधम्म पिटकात चित्त, चैतसिक व रूप अशा परमार्थ धर्मांचे सूक्ष्म वर्गीकरण व विश्लेषण केले आहे. हा भाग तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने सर्वात तांत्रिक मानला जातो.

Question 14SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली साहित्यात 'थेरगाथा' या ग्रंथाचे स्वरूप कोणते?

  1. राजांच्या आज्ञांचा संग्रह
  2. व्याकरणाचे सूत्रसंग्रह
  3. वैद्यकीय उपचारांचे पुस्तक
  4. भिक्षूंच्या अनुभवांच्या गाथांचा संग्रह Correct answer.

Explanation

थेरगाथेत स्थविर भिक्षूंनी आपल्या आध्यात्मिक अनुभवांचे वर्णन गाथांच्या रूपात केले आहे. थेरीगाथा हा त्याचा भिक्षुणींशी संबंधित समांतर संग्रह आहे.

Question 15SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'धम्मपद' या पाली ग्रंथाचे वैशिष्ट्य कोणते?

  1. ते राजकीय करारांचे संकलन आहे
  2. ते केवळ व्याकरण शिकवते
  3. ते केवळ गद्यातील कथा आहे
  4. ते नैतिक बोध देणाऱ्या गाथांचा संग्रह आहे Correct answer.

Explanation

धम्मपद हा नैतिक व आध्यात्मिक बोध देणाऱ्या गाथांचा लोकप्रिय संग्रह असून त्यातील अनेक गाथा सुभाषितांसारख्या वापरल्या जातात. त्याचे वर्णन बहुधा गाथारूपातच असते.

Question 16SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'संघं सरणं गच्छामि' असे म्हटल्यास शरण कोणाला जाते?

  1. संघाला Correct answer.
  2. बुद्धांना
  3. देवतांना
  4. धम्माला

Explanation

त्रिशरणात बुद्ध, धम्म व संघ अशा तीन शरणांचा उल्लेख होतो; 'संघं' हे पद भिक्षुसंघाला सूचित करते. त्यामुळे या वाक्यात शरण संघाला जाते.

Question 17SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'मिलिंदपञ्ह' या ग्रंथात कोणत्या दोन व्यक्तींमधील संवाद आहे?

  1. बुद्ध व आनंद
  2. सारिपुत्त व मोग्गल्लान
  3. मिलिंद राजा व नागसेन भिक्षू Correct answer.
  4. अशोक व उपगुप्त

Explanation

मिलिंदपञ्ह ग्रंथात ग्रीक राजा मिलिंद (मेनांडर) व नागसेन भिक्षू यांच्यातील तत्त्वज्ञानविषयक प्रश्नोत्तरे आहेत. हा संवाद बौद्ध तत्त्वज्ञानाचे स्पष्टीकरण देणारा मानला जातो.

Question 18SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'बुद्धस्स' हे रूप कोणता संबंध दर्शवते?

  1. बुद्धाने (तृतीया)
  2. बुद्धाचे (षष्ठी) Correct answer.
  3. बुद्धाला (द्वितीया)
  4. बुद्ध हा कर्ता

Explanation

पालीत षष्ठी विभक्तीचा प्रत्यय 'स्स' असतो, त्यामुळे 'बुद्धस्स' म्हणजे 'बुद्धाचे' किंवा 'बुद्धाचा' असा संबंध व्यक्त होतो. हे रूप मालकी दाखवण्यासाठी वापरले जाते.

Question 19SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'सब्बं दुक्खं' या पाली पदात 'सब्बं' या शब्दाचा अर्थ काय?

  1. कमी
  2. काही
  3. फक्त
  4. सर्व Correct answer.

Explanation

'सब्ब' हा पाली शब्द संस्कृत 'सर्व' या शब्दाशी जुळतो आणि तो संपूर्णतेचा बोध करतो. 'सब्बं दुक्खं' म्हणजे 'सर्व दुःख' असा अर्थ होतो.

Question 20SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेतील 'अनिच्चा' या पदाचा मराठीत योग्य अर्थ कोणता?

  1. शांत
  2. अनित्य Correct answer.
  3. सुखी
  4. मुक्त

Explanation

'अनिच्चा' हे 'अनित्य' या संस्कृत शब्दाचे पाली रूप असून त्याचा अर्थ नश्वर किंवा टिकाऊ नसलेला असा होतो. बौद्ध तत्त्वज्ञानात 'सब्बं अनिच्चं' हा महत्त्वाचा सिद्धांत आहे.

Question 21SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली अभ्यासक्रमात 'सुत्त पिटक' मध्ये प्रामुख्याने काय संकलित आहे?

  1. बुद्धांच्या धर्मदेशना व उपदेश Correct answer.
  2. राजांची वंशावळ
  3. व्याकरणाचे सूत्र
  4. संघाचे नियम

Explanation

सुत्त पिटकात बुद्धांनी विविध प्रसंगी दिलेल्या धर्मदेशना, उपदेश व संवाद संकलित आहेत. त्यामुळे तो बौद्ध शिकवणीचा मुख्य स्रोत मानला जातो.

Question 22SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'गच्छामि' या क्रियापदाचा मूळ धातू कोणता?

  1. वद् (बोलणे)
  2. दा (देणे)
  3. कर् (करणे)
  4. गम् (जाणे) Correct answer.

Explanation

'गच्छामि' हे 'गम्' या धातूचे प्रथमपुरुष एकवचन रूप असून त्याचा अर्थ 'मी जातो' असा होतो. पालीत धातूचे रूप बदलताना पूर्वप्रत्यय व अंतप्रत्यय जोडले जातात.

Question 23SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'विमानवत्थु' व 'पेतवत्थु' हे ग्रंथ कोणत्या संग्रहाचे भाग आहेत?

  1. दीघ निकाय
  2. मज्झिम निकाय
  3. अंगुत्तर निकाय
  4. खुद्दक निकाय Correct answer.

Explanation

विमानवत्थु व पेतवत्थु हे खुद्दक निकायातील लघु ग्रंथ असून त्यात देवलोक व पितृलोकातील अनुभवांचे वर्णन आहे. खुद्दक निकाय हा सुत्त पिटकाचा पाचवा संग्रह आहे.

Question 24SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'धम्मचक्कप्पवत्तन सुत्त' मध्ये कोणता मध्यम मार्ग स्पष्ट केला आहे?

  1. अष्टांगिक मार्ग Correct answer.
  2. पंचशील
  3. चतुरार्यसत्य
  4. दशपारमिता

Explanation

या पहिल्या धर्मदेशनेत बुद्धांनी अतिभोग व अतिकष्ट या दोन टोकांना टाळणारा मध्यम मार्ग म्हणजे अष्टांगिक मार्ग सांगितला. त्याच सुत्तात चतुरार्यसत्यांचाही उल्लेख येतो, पण मध्यम मार्ग म्हणून अष्टांगिक मार्गच स्पष्ट केला जातो.

Question 25SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेच्या ऐतिहासिक विकासाबाबत कोणते विधान सर्वाधिक योग्य आहे?

  1. पाली ही केवळ लिखित भाषा होती व तिला बोलीभाषेचा आधार नव्हता
  2. पाली ही केवळ आधुनिक मराठीची उपबोली आहे
  3. पाली ही केवळ इंग्रजीतून अनुवादित झालेली भाषा आहे
  4. पाली ही प्राचीन मागधी बोलीशी निगडित मध्ययुगीन भारतीय भाषा मानली जाते Correct answer.

Explanation

संशोधक पालीचा संबंध प्राचीन मागधी व इतर मध्ययुगीन भारतीय (प्राकृत) बोलीभाषांशी जोडतात आणि ती बौद्ध परंपरेत ग्रंथभाषा म्हणून विकसित झाली. ती केवळ कृत्रिम किंवा आधुनिक भाषेची उपबोली नव्हे.

Question 26SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'धम्मं सरणं गच्छामि' या वाक्यात 'गच्छामि' हे क्रियापद कोणत्या पुरुषात आहे?

  1. तृतीय पुरुष, एकवचन
  2. द्वितीय पुरुष, एकवचन
  3. प्रथम पुरुष, बहुवचन
  4. प्रथम पुरुष, एकवचन Correct answer.

Explanation

पालीत 'गच्छामि' हे उत्तम पुरुष (प्रथम पुरुष) एकवचनाचे रूप आहे, ज्याचा अर्थ 'मी जातो' असा होतो. 'सरणं गच्छामि' म्हणजे 'शरण जातो' हे कर्ता स्वतःबद्दल बोलत असल्याचे दर्शवते.

Question 27SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली त्रिपिटकातील 'खुद्दक निकाय' या संग्रहात खालीलपैकी कोणता ग्रंथ समाविष्ट आहे?

  1. संयुत्त निकाय
  2. दीघ निकाय
  3. धम्मपद Correct answer.
  4. मज्झिम निकाय

Explanation

'धम्मपद' हा ग्रंथ खुद्दक निकायातील एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्यात नैतिक उपदेशांचा संग्रह आहे. इतर तीनही निकाय स्वतंत्र संग्रह आहेत आणि ते खुद्दक निकायात येत नाहीत.

Question 28SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'बुद्धेन' हे रूप कोणत्या विभक्तीचे आहे?

  1. तृतीया विभक्ती (करण) Correct answer.
  2. षष्ठी विभक्ती (संबंध)
  3. द्वितीया विभक्ती (कर्म)
  4. चतुर्थी विभक्ती (संप्रदान)

Explanation

'बुद्धेन' हे तृतीया विभक्ती एकवचनाचे रूप आहे, जे करण किंवा कर्त्यासह 'द्वारा' असा अर्थ दर्शवते. पालीत '-ेन' हे प्रत्यय तृतीया विभक्तीसाठी वापरले जातात.

Question 29SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'सब्बे सत्ता भवन्तु सुखितत्ता' असे म्हटल्यास 'भवन्तु' हे क्रियापद कोणती वचन-रचना दर्शवते?

  1. एकवचन, द्वितीय पुरुष
  2. एकवचन, तृतीय पुरुष
  3. बहुवचन, तृतीय पुरुष Correct answer.
  4. बहुवचन, प्रथम पुरुष

Explanation

'भवन्तु' हे बहुवचन तृतीय पुरुषाचे रूप आहे, ज्याचा अर्थ 'ते होवोत' असा होतो. 'सब्बे सत्ता' हे बहुवचन कर्ता असल्याने क्रियापदही बहुवचनात आहे.

Question 30SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'थेरीगाथा' या ग्रंथाचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?

  1. व्याकरणाचे पाठ्यपुस्तक
  2. बुद्धांच्या जीवनचरित्राचे वर्णन
  3. राजकीय इतिहासाचे दस्तऐवज
  4. भिक्षुणींनी रचलेल्या कवितांचा संग्रह Correct answer.

Explanation

'थेरीगाथा' हा खुद्दक निकायातील ग्रंथ आहे, ज्यात थेरी (भिक्षुणी) यांनी आपल्या अनुभवांवर आधारित रचलेल्या गाथा आहेत. हा स्त्रियांच्या आध्यात्मिक अनुभवांचा दुर्मीळ संग्रह मानला जातो.

Question 31SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'न त्वं गच्छसि' असे वाक्य असल्यास त्याचा योग्य मराठी अर्थ कोणता?

  1. तू जात नाही Correct answer.
  2. मी जात नाही
  3. तो जात नाही
  4. तू जातोस

Explanation

'न' हा नकारार्थी शब्द 'त्वं' (तू) या कर्त्यासह 'गच्छसि' (जातोस) या क्रियापदाला जोडून 'तू जात नाही' असा अर्थ देतो. पालीत नकारार्थी वाक्यात क्रियापदाच्या आधी 'न' येते.

Question 32SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

बुद्धांनी पहिली धर्मदेशना दिल्यानंतर ती ऐकून पहिला उपासक (उपासिका) कोण झाला?

  1. आनंद
  2. सारिपुत्त
  3. अन्नातकोण्डञ्ञ Correct answer.
  4. मोग्गल्लान

Explanation

धम्मचक्कप्पवत्तन सुत्त ऐकल्यानंतर कोण्डञ्ञ यांना 'अन्नातकोण्डञ्ञ' असे संबोधले गेले, कारण त्यांनी सर्वप्रथम धम्माचे ज्ञान प्राप्त केले. ते पहिले उपासक होते.

Question 33SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली साहित्यातील 'विसुद्धिमग्ग' या ग्रंथाचे कर्ते कोण आहेत?

  1. धम्मपाल
  2. अनुरुद्ध
  3. बुद्धघोस Correct answer.
  4. नागसेन

Explanation

'विसुद्धिमग्ग' हा बुद्धघोस आचार्यांनी रचलेला प्रसिद्ध पाली ग्रंथ आहे, जो थेरवाद बौद्ध तत्त्वज्ञानाचा सर्वांगीण ग्रंथ मानला जातो. त्यात शील, समाधी आणि पञ्ञा या तीन शिक्षांचे विस्तृत वर्णन आहे.

Question 34SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'धम्मस्स' हे रूप कोणत्या अर्थाने वापरले जाते?

  1. धम्माचा / धम्मासाठी Correct answer.
  2. धम्माला
  3. धम्माने
  4. धम्मापासून

Explanation

'धम्मस्स' हे षष्ठी विभक्तीचे रूप आहे, जे संबंध दर्शवते आणि 'धम्माचा' असा अर्थ देतो. काही संदर्भात ते चतुर्थीच्या जवळचा अर्थही देत असले, तरी प्रामुख्याने संबंध दर्शवते.

Question 35SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'सब्बे धम्मा अनत्ता' या पाली वाक्यात 'अनत्ता' या पदाचा अर्थ काय?

  1. आत्मारहित Correct answer.
  2. शून्य
  3. अनित्य
  4. दुःख

Explanation

'अनत्ता' म्हणजे 'आत्मारहित' किंवा 'आत्मा नसलेला' असा होतो. हे बौद्ध तत्त्वज्ञानातील तीन लक्षणांपैकी एक आहे, ज्यात सर्व धर्म आत्म्याशिवाय आहेत असे सांगितले जाते.

Question 36SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'गच्छति' या क्रियापदाचा मूळ धातू कोणता?

  1. गच्छ
  2. गति
  3. गमन
  4. गम् Correct answer.

Explanation

'गच्छति' हे 'गम्' या धातूपासून सिद्ध होते; पालीत धातूच्या शेवटच्या व्यंजनात बदल होऊन 'गच्छ' असे रूप तयार होते. मूळ धातू 'गम्' हा गमनार्थ दर्शवतो.

Question 37SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'महापरिनिब्बाण सुत्त' या पाली ग्रंथात बुद्धांनी आपल्या शेवटच्या दिवसांत कोणत्या स्थळी अंतिम उपदेश दिला?

  1. सारनाथ
  2. राजगृह
  3. कुसिनारा Correct answer.
  4. बोधगया

Explanation

'महापरिनिब्बाण सुत्त' नुसार बुद्धांनी कुसिनारा येथे अंतिम उपदेश दिला आणि तेथेच महापरिनिर्वाण प्राप्त केले. हे स्थळ बौद्धांच्या चार प्रमुख तीर्थस्थळांपैकी एक आहे.

Question 38SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'भिक्खूनं' हे रूप कोणत्या विभक्ती-वचनाचे आहे?

  1. चतुर्थी विभक्ती, एकवचन
  2. तृतीया विभक्ती, एकवचन
  3. द्वितीया विभक्ती, बहुवचन
  4. षष्ठी विभक्ती, बहुवचन Correct answer.

Explanation

'भिक्खूनं' हे षष्ठी विभक्ती बहुवचनाचे रूप आहे, ज्याचा अर्थ 'भिक्षूंचा' असा होतो. पालीत '-नं' हा प्रत्यय षष्ठी बहुवचनासाठी वापरला जातो.

Question 39SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'उदान' या ग्रंथाचे स्वरूप कोणते?

  1. अभिधम्माचे मॅट्रिक्स
  2. विनय नियमांचे संकलन
  3. बुद्धांच्या प्रेरणादायी उद्गारांचा संग्रह Correct answer.
  4. जातक कथांचा संग्रह

Explanation

'उदान' हा खुद्दक निकायातील ग्रंथ आहे, ज्यात बुद्धांनी विशिष्ट प्रसंगी केलेल्या प्रेरणादायी उद्गारांचा (उदान) संग्रह आहे. प्रत्येक उदानाच्या आधी तो उद्गारण्याचे कारण सांगितले आहे.

Question 40SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'अट्ठसील' या पाली संज्ञेचा अर्थ काय?

  1. आठ शीलांचे पालन Correct answer.
  2. आठ समाधी अवस्था
  3. आठ दानांचे महत्त्व
  4. आठ मार्गांचे अनुसरण

Explanation

'अट्ठसील' म्हणजे उपासकांसाठी निर्धारित केलेल्या आठ शीलांचे पालन होय. हे शील बौद्ध परंपरेत नैतिक जीवनाचा पाया मानले जातात.

Question 41SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'सो भिक्खु गामं पविसति' असे वाक्य असल्यास 'पविसति' या क्रियापदाचा अर्थ काय?

  1. बोलतो
  2. निघतो
  3. पाहतो
  4. प्रवेश करतो Correct answer.

Explanation

'पविसति' हे 'पविस' धातूपासून सिद्ध होणारे क्रियापद आहे, ज्याचा अर्थ 'प्रवेश करतो' असा होतो. वाक्यात 'गामं' (गावात) असे कर्म असल्याने अर्थ स्पष्ट होतो.

Question 42SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली त्रिपिटकातील 'अभिधम्म पिटक' मध्ये खालीलपैकी कोणता ग्रंथ समाविष्ट आहे?

  1. थेरगाथा
  2. मज्झिम निकाय
  3. धम्मसंगणी Correct answer.
  4. चुल्लवग्ग

Explanation

'धम्मसंगणी' हा अभिधम्म पिटकातील पहिला ग्रंथ आहे, ज्यात मानसिक घटकांचे वर्गीकरण केले आहे. इतर पर्याय वेगवेगळ्या पिटकांतील ग्रंथ आहेत.

Question 43SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'सुखं' हे पद कोणत्या प्रकारचे आहे?

  1. स्त्रीलिंगी नाम
  2. नपुंसकलिंगी नाम Correct answer.
  3. पुल्लिंगी नाम
  4. क्रियाविशेषण

Explanation

'सुखं' हे नपुंसकलिंगी नाम आहे, ज्याचा अर्थ 'सुख' असा होतो. पालीत '-ं' ने संपणारी अनेक नपुंसकलिंगी नामे आढळतात.

Question 44SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली साहित्यात 'दीपवंस' या ग्रंथाचे मुख्य विषय काय?

  1. श्रीलंकेचा बौद्ध इतिहास Correct answer.
  2. विनय नियमांचे संकलन
  3. अभिधम्म तत्त्वज्ञान
  4. बुद्धांचे पूर्वजन्म कथा

Explanation

'दीपवंस' हा श्रीलंकेतील बौद्ध परंपरेचा इतिहास सांगणारा पाली ग्रंथ आहे. त्यात बुद्धांच्या आगमनापासून ते राजांच्या कारकिर्दीपर्यंतची घटना क्रमाने नोंदवली आहे.

Question 45SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'अहं बुद्धं वन्दामि' असे वाक्य असल्यास 'वन्दामि' या क्रियापदाचा अर्थ काय?

  1. पाहतो
  2. ऐकतो
  3. जातो
  4. वंदन करतो Correct answer.

Explanation

'वन्दामि' हे 'वन्द' धातूपासून सिद्ध होणारे प्रथम पुरुष एकवचनाचे क्रियापद आहे, ज्याचा अर्थ 'मी वंदन करतो' असा होतो. 'बुद्धं' हे कर्म असल्याने वंदनाचा विषय स्पष्ट होतो.

Question 46SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेतील 'पञ्ञा' या पदाचा मराठीत योग्य अर्थ कोणता?

  1. समाधी
  2. करुणा
  3. प्रज्ञा Correct answer.
  4. श्रद्धा

Explanation

'पञ्ञा' म्हणजे प्रज्ञा किंवा बुद्धी, जी बौद्ध मार्गातील तिसऱ्या शिक्षेचे प्रतीक आहे. ही शील आणि समाधी यांच्यासह त्रिशिक्षांपैकी एक आहे.

Question 47SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

'धम्मपद' ग्रंथातील 'अप्पमादो अमतं पदं' या वाक्यात 'अप्पमाद' या पदाचा अर्थ काय?

  1. अज्ञान
  2. दुःख
  3. प्रमादराहित्य / सावधानता Correct answer.
  4. आळस

Explanation

'अप्पमाद' म्हणजे प्रमाद न करणे, सावधान राहणे होय. 'अप्पमादो अमतं पदं' म्हणजे 'अप्रमाद हे अमृत पद आहे' असे धम्मपदात सांगितले आहे.

Question 48SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली व्याकरणात 'ते भिक्खू' या पदात 'ते' हे सर्वनाम कोणत्या लिंग-वचनाचे आहे?

  1. नपुंसकलिंगी, एकवचन
  2. स्त्रीलिंगी, बहुवचन
  3. पुल्लिंगी, एकवचन
  4. पुल्लिंगी, बहुवचन Correct answer.

Explanation

'ते' हे पुल्लिंगी बहुवचनाचे सर्वनाम आहे, जे 'भिक्खू' या पुल्लिंगी बहुवचन नामाशी जुळते. पालीत सर्वनाम नामाच्या लिंग-वचनानुसार बदलते.

Question 49SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली वाङ्मयात 'चरियापिटक' या ग्रंथात काय संकलित आहे?

  1. बुद्धांच्या पूर्वजन्मातील चरित्रे Correct answer.
  2. अभिधम्म तत्त्वज्ञान
  3. विनय नियम
  4. थेरांच्या गाथा

Explanation

'चरियापिटक' हा खुद्दक निकायातील ग्रंथ आहे, ज्यात बुद्धांनी पूर्वजन्मांत केलेल्या पारमितांचे वर्णन आहे. हा ग्रंथ बुद्धांच्या चरित्राचा एक भाग मानला जातो.

Question 50SSC subjects (per MSBSHSE SSC subject list; individual language and subject papers not enumerated in the source)

पाली भाषेत 'सब्बं दुक्खं' या पदात 'सब्बं' हे विशेषण कोणत्या अर्थाने वापरले आहे?

  1. काही
  2. सर्व / संपूर्ण Correct answer.
  3. अनेक
  4. प्रत्येक एक

Explanation

'सब्बं' हे नपुंसकलिंगी एकवचन विशेषण 'सर्व' किंवा 'संपूर्ण' असा अर्थ दर्शवते. 'सब्बं दुक्खं' म्हणजे 'सर्व दुःख' होय.