One question at a time. Build your Maharashtra Talathi understanding.
First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
मराठी वर्णमालेत मूलतः १२ स्वर आणि ३४ व्यंजने अशी एकूण ४६ अक्षरे मानली जातात; यात चंद्रबिंदू व अनुस्वाराचा स्वतंत्र वर्ण म्हणून समावेश होत नाही. हे प्रमाण बहुतेक मराठी व्याकरणाच्या पुस्तकांत एकसारखे दिले जाते.
मराठी व्याकरणात ‘ऋ’ हा ह्रस्व स्वर मानला जातो, कारण त्याचा उच्चार अल्प कालावधीत होतो. ‘ॠ’ हा त्याचा दीर्घ रूप आहे. म्हणून ‘ऋ’ दीर्घ किंवा प्लुत होऊ शकत नाही.
‘क्ष’ हे ‘क’ आणि ‘ष’ या व्यंजनांच्या संयोगाने तयार होणारे जोडाक्षर आहे, स्वतंत्र व्यंजन नाही. मराठी वर्णमालेत अशा जोडाक्षरांना व्यंजनांच्या शेवटी सहसा स्थान दिले जाते. म्हणून ते कोणत्याही वर्गातील मूलव्यंजन ठरत नाही.
‘विद्यार्थी’ हा ‘विद्या’ आणि ‘अर्थी’ या दोन शब्दांच्या संयोगाने बनतो; येथे ‘आ’ आणि ‘अ’ मिळून ‘आ’ होतो, हा दीर्घ संधीचा प्रकार आहे. विग्रह करताना मूळ दोन्ही शब्द वेगळे दाखवणे आवश्यक असते.
‘तो/ती/ते’ या सर्वनामांसाठी वापरला जाणारा पुरुष तृतीय पुरुष होय; ‘राजा’ हा एक व्यक्ती दर्शवतो, म्हणून वचन एकवचन आहे. त्यामुळे ‘आला’ हे तृतीय पुरुषी एकवचनी क्रियापद आहे. क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या पुरुष व वचनानुसार बदलते.
कर्त्याने क्रिया करणे दाखवण्यासाठी ‘ने/नी’ प्रत्यय तृतीया विभक्तीत येतो; ‘मुलांनी’ यात तोच प्रत्यय आहे. प्रथमा विभक्ती कर्त्याचे साधे रूप दाखवते, तर तृतीया साधन किंवा कर्ता दाखवते.
कर्मणी प्रयोगात कर्त्याला ‘ने/नी’ प्रत्यय लागतो आणि क्रियापद ‘जाते/जातो’ अशा रूपात जाते. ‘तो धावतो’ चे रूपांतर ‘त्याने धावले जाते’ असे होते. सकर्मक क्रियेसाठी हा प्रयोग सहज शक्य होतो.
विशेषण विशेष्याच्या लिंग, वचन व विभक्तीनुसार बदलते. ‘मुलगी’ हे स्त्रीलिंगी एकवचनी शब्द असल्याने ‘सुंदर’ चे ‘सुंदरी’ असे स्त्रीलिंगी रूप येते. त्यामुळे ‘सुंदरी मुलगी’ हा योग्य प्रयोग आहे.
‘अभिमान’ म्हणजे आपल्या कर्तृत्वाचा गर्व किंवा स्वतःविषयीची मोठी भावना; त्याच्या विरुद्ध भावना म्हणजे नम्रता किंवा विनय. ‘गर्व’ हा जवळपास समानार्थी शब्द आहे, विरुद्धार्थी नाही. विरुद्धार्थी शब्द अर्थाच्या विरुद्ध टोकावर असतो.
‘डोळे’ या शब्दाला ‘नेत्र’ हा समानार्थी शब्द आहे; दोन्ही शब्द एकच अवयव दर्शवतात. समानार्थी शब्दांचा अर्थ सारखाच असतो, फक्त प्रयोग व शैली वेगळी असते.
‘अग्नी’ व ‘अग्नि’ ही एकाच अर्थाची दोन रूपे आहेत; मराठीत ‘अग्नि’ हा समानार्थी शब्द म्हणून वापरला जातो. ‘जल’ म्हणजे पाणी आणि ‘वायू’ म्हणजे हवा, हे वेगळे अर्थ दर्शवतात. ‘अनिल’ हा देखील वाऱ्याचा समानार्थी शब्द आहे.
कर्मवाच्यात कर्म प्रथमा विभक्तीत येते आणि कर्त्याला ‘ने/नी’ प्रत्यय लागतो; क्रियापद ‘जाते’ असे बदलते. त्यामुळे ‘पुस्तक वाचले’ चे ‘पुस्तकाने वाचले जाते’ असे रूप होते.
जेवण्याची क्रिया आईने स्वतः न करता मुलाकडून करवून घेतली आहे; अशा रचनेला प्रेरणार्थक प्रयोग म्हणतात. यात मूळ क्रियापदाला ‘व/वी’ प्रत्यय जोडला जातो. कर्तरी प्रयोगात कर्ता स्वतः क्रिया करतो.
‘लिहिले’ हे क्रिया पूर्ण झालेली दाखवते आणि त्यात ‘जाते’ किंवा ‘असतो’ असे सहाय्यक नाही, म्हणून तो साधा भूतकाळ आहे. अपूर्ण भूतकाळात ‘लिहीत होता’ असे रूप येते. भविष्यकाळात ‘लिहील’ असे रूप येईल.
‘जाईल’ हे भविष्यात घडणारी क्रिया दाखवते आणि कर्ता ‘तो’ हा तृतीय पुरुषी एकवचनी सर्वनाम आहे. त्यामुळे काळ भविष्यकाळ आणि पुरुष-वचन तृतीय पुरुष एकवचन असे ठरते. ‘उद्या’ हा शब्दही भविष्यकाळाची पुष्टी करतो.
‘काठाकाठाने’ यात ‘क’ वर्णाची पुनरावृत्ती झाली आहे; एकाच वर्णाच्या पुनरावृत्तीने नाद निर्माण होणे हे अनुप्रास अलंकाराचे लक्षण आहे. उपमा अलंकारात ‘सारखा/प्रमाणे’ असे तुलनात्मक शब्द असतात. येथे तुलना नाही.
‘कमळासारखे’ या शब्दाने मुखाची कमळाशी तुलना केली आहे; ‘सारखे/प्रमाणे’ हा उपमा अलंकाराचा दर्शक शब्द आहे. रूपकात तुलना न दाखवता एकाची दुसऱ्याशी एकरूपता सांगितली जाते.
‘मुलगा’ हा पुल्लिंगी शब्द अनेकवचनी ‘मुलगे’ असा होतो आणि कर्त्याचे साधे रूप दाखवणारी प्रथमा विभक्ती ‘मुलगे’ हीच आहे. ‘मुलग्याने’ तृतीया आणि ‘मुलग्याला’ द्वितीया विभक्तीचे रूप आहे. त्यामुळे प्रथमा विभक्तीतील अनेकवचन ‘मुलगे’ हे योग्य उत्तर आहे.
‘रवी’ हा सूर्याचा समानार्थी शब्द आहे; मराठी कवितेत तो नेहमी सूर्याच्या अर्थाने येतो. ‘चंद्र’ व ‘तारा’ हे रात्रीचे आकाशातील वेगळे घटक आहेत. ‘मेघ’ म्हणजे ढग.
‘हात’ व ‘पाय’ हे शरीराच्या दोन विरुद्ध टोकांचे अवयव असल्याने त्यांची विरुद्धार्थी जोडी मानली जाते. ‘बोट’ हाताचाच भाग असल्याने तो विरुद्धार्थी होऊ शकत नाही. विरुद्धार्थी शब्द अर्थाने परस्परविरुद्ध असतात.
‘आजारी होता’ आणि ‘शाळेत गेला’ यांत विरोध नसल्याने ‘पण’ हा विरोधदर्शक योजक योग्य बसत नाही; येथे ‘आणि’ किंवा ‘तरीही’ अशी योग्य जोडणी हवी. योजकामुळे वाक्यातील दोन भागांचा अर्थसंबंध स्पष्ट होतो. चुकीचा योजक वाक्याचा अर्थ बिघडवतो.
वाक्यात ज्या व्यक्तीबद्दल विधान केले जाते तो भाग कर्ता असतो; येथे ‘विद्यार्थी’ हे क्रिया करणारे नाम आहे. ‘शाळेत’ हे स्थान दाखवणारे अधिकरण आहे आणि ‘शिकतात’ हे क्रियापद आहे.
‘सुगरण’ हा शब्द कुशलतेने घर सांभाळणाऱ्या व सुंदर घर बांधणाऱ्या स्त्रीसाठी वापरला जातो. ‘सु’ उपसर्गातून ‘चांगले’ असा अर्थ येतो, पण शब्दाचा रूढ अर्थ घरकामातील कुशलता हा आहे. म्हणून केवळ गाणे किंवा वस्त्रे या अर्थांशी त्याचा संबंध नाही.
‘अ’ हा नकारार्थी उपसर्ग ‘न्याय’ या शब्दापुढे लागून ‘अन्याय’ असा शब्द बनतो, ज्याचा अर्थ न्यायाचा अभाव किंवा अन्याय असा होतो. उपसर्ग मूळ शब्दाचा अर्थ बदलतो पण शब्दकोड नष्ट करत नाही. म्हणून ‘अन्याय’ हे नकारार्थ दर्शवते.
‘सुगंध’ हा ‘सु’ उपसर्ग आणि ‘गंध’ हा मूळ शब्द यांच्या संयोगाने बनतो; ‘सु’ म्हणजे चांगला. उपसर्गाचे विभाजन करून मूळ शब्द दाखवणे हा योग्य विग्रह होय. उर्वरित पर्यायांत शब्दाचे अर्थहीन तुकडे केले आहेत.
कर्तरी प्रयोगात कर्त्यावर प्रथमा विभक्तीचा प्रत्यय येतो आणि क्रियापद कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार बदलते; येथे ‘मुलाने’ हे कर्ता-रूप आणि ‘वाचले’ हे त्या कर्त्याशी जुळणारे क्रियापद आहे. कर्माला द्वितीया विभक्ती लागली तरी क्रियापद कर्मानुसार न बदलता कर्त्यानुसार राहते, हेच कर्तरी प्रयोगाचे लक्षण आहे.
भावे प्रयोगात कर्त्याला ‘कडून/कडून’ अर्थाचा तृतीया-प्रत्यय येतो आणि क्रियापद नेहमी नपुंसकलिंगी तिसऱ्या पुरुषात एकवचनी राहते, कर्माला प्रथमा राहते. त्यामुळे ‘तिच्याकडून गाणे गायले’ हे रूप बरोबर आहे.
‘आकाशात’ हे ‘आकाश + -आत’ असे स्थान दाखवणारे रूप आहे; स्थान दाखविण्यासाठी सप्तमी विभक्तीचा ‘त/आत’ प्रत्यय लागतो. म्हणून येथे सप्तमी विभक्ती आहे.
कर्मणी प्रयोगात कर्त्याला ‘कडून’ अर्थाचा तृतीया-प्रत्यय येतो, कर्म प्रथमेस येते आणि क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार ‘गेले’ असे रूप घेते. ‘धनुष्य’ नपुंसकलिंगी एकवचनी असल्याने ‘फोडले गेले’ हे रूप जुळते.
विशेषण शब्द ज्या विशेष्याचे वर्णन करते त्याच्या लिंग-वचन-विभक्तीनुसार बदलते. ‘ढग’ पुल्लिंगी एकवचनी असल्याने ‘काळा ढग’ असे रूप येते.
विरुद्धार्थी शब्द म्हणजे ज्याचा अर्थ मूळ शब्दाच्या अर्थाशी पूर्णपणे विरुद्ध आहे असा शब्द. ‘अंधार’ म्हणजे प्रकाशाचा अभाव; त्याचा थेट विरुद्ध अर्थ ‘प्रकाश’ हा आहे.
‘पर्वत’ या संस्कृत शब्दाला मराठीत ‘गिरी’ हा समानार्थी शब्द प्रचलित आहे; ‘गिरिकंदरा’ यासारखे शब्दही याच मुळाशी येतात. ‘पर्वती’ हा ‘पर्वत’चा विशेषणार्थी किंवा व्यक्तिनाम होतो, समानार्थी शब्द नाही.
‘विद्यार्थ्यांनी’ हे बहुवचनी तृतीया विभक्तीचे रूप आहे; त्याचे एकवचनी रूप ‘विद्यार्थ्याने’ होते आणि तृतीया विभक्तीचा ‘ने’ प्रत्यय टिकतो. कर्त्याने केलेले कार्य दाखविण्यासाठी हा प्रत्यय वापरतात.
‘जातो’ हे रूप चालू स्थिती दर्शवते, म्हणजे वर्तमानकाळ; कर्ता ‘तो’ हा तृतीयपुरुषी एकवचनी आहे आणि क्रियापद त्याच्याशी जुळते. मराठीत ‘तो/ती/ते’ या सर्वनामांसोबत येणारे क्रियापद तृतीयपुरुषात मोडते.
विग्रह म्हणजे सामासिक शब्दाचे त्याच्या घटक शब्दांत विस्तारित केलेले रूप. ‘पानझड’ हा ‘पाने झडणे’ असा क्रियार्थ दर्शवणारा सामासिक शब्द आहे, त्यामुळे विग्रहही तोच अर्थ देतो.
एका वाक्यात एकाच व्यंजनाचा (‘क’) पुन्हा पुन्हा येणारा सुरेख उच्चार ‘काठोकाठ’ या शब्दात आढळतो; असा व्यंजनांचा पुनरुच्चार-जन्य शब्दालंकार अनुप्रास होय. अलंकार ओळखताना शब्दांचा ध्वनिप्रवाह व वारंवारता पाहतात.
‘केलेले’ हे धातूपासून (‘कर’) साधित होऊन ‘काम’ या नामाचे विशेषण करणारे रूप आहे; अशा कृदंत-रूपास धातुसाधित विशेषण म्हणतात. ते क्रियापदाचे कार्य करत नाही, तर नामाचे वर्णन करते.
‘अ’ हा निषेधार्थक उपसर्ग पुढील शब्दाच्या अर्थाचे नकार दर्शवतो; ‘क्षम’ म्हणजे सामर्थ्यवान, त्यामुळे ‘अक्षम’ म्हणजे क्षमता नसलेला. हेच उपसर्गाचे मूळ कार्य आहे.
‘आजारी होता’ आणि ‘शाळेत गेला’ यांतील कारण-परिणाम संबंध ‘म्हणून’ या जोडणीने चुकीचा साधला जातो; आजारी असताना शाळेत जाणे हे कार्य-कारण न्यायाने विसंगत आहे. वाक्य दुरुस्त करताना ‘पण/तरीही’ अशी विरोधदर्शक जोडणी योग्य ठरेल.
कर्मणी प्रयोगात कर्त्याला ‘-कडून’ हा प्रत्यय लागतो, कर्म प्रथमेत राहते आणि क्रियापदाला भूतकालीन कृदंतासह ‘गेला’ जोडला जातो. म्हणून ‘शेतकऱ्याकडून ऊस तोडला गेला’ हे योग्य रूप आहे. कर्त्याला ‘-ने’ किंवा ‘-ला’ प्रत्यय राहिल्यास ते रूप कर्मणी प्रयोगाचे होत नाही.
Countable singular nouns need an article: 'a report' introduces the report, and 'the Collector' refers to a known official post. Definite and indefinite articles must both appear where the noun is countable and singular.
The past perfect 'had verified' marks an action completed before another past action, here the making of the mutation entry. The plural subject 'villagers' also rules out 'has'.
Present continuous active ('is preparing') becomes present continuous passive: is/are + being + past participle. Only 'is being prepared' keeps both the continuous aspect and the present time of the original.
With 'neither...nor', the verb agrees with the nearer subject. In option 3 the nearer subject 'the Talathi' is singular, so 'was' is correct.
'Remission' means the reduction or cancellation of an amount due, so 'waiver' is the closest synonym. Payment and penalty describe the opposite or an unrelated idea.
'Spurious' means false or not genuine, so 'forged' fits the context of documents rejected as fake. Genuine is the direct opposite of the word.
'Surplus' means an amount over and above what is required; its opposite is 'deficit', a shortfall. Excess is a synonym, not an antonym.
We submit something 'to' a superior authority, and a deadline is expressed with 'by' a day. 'By Friday' means no later than Friday.
In official and legal drafting, 'shall' imposes a binding obligation. 'May' and 'can' grant permission or ability, and 'might' expresses mere possibility.
In a present perfect question the auxiliary 'have' comes before the subject: 'Where have you submitted...'. Word order in reported-style statements cannot be used for direct questions.