ترجمي ۾ محاورن جو مطلب بمقابلہ لفظي ترجمو
هڪ اسڪول ۾ ڏهين جماعت جي 32 شاگردن جي سنڌي ڪلاس ۾ ترجمي جا 10 نمبر آهن. گذريل ٽيسٽ ۾ 120 لفظن جو پيراگراف 'پاڻي بچايو' موضوع تي ڏنو ويو، جنهن ۾ اٺ محاورا هئا. 24 شاگردن محاورن جو لفظي ترجمو ڪيو، مثلاً 'پاڻيءَ جو قدر ڪرڻ' کي 'value of water' لکيو ۽ 'اکين ۾ پاڻي آڻڻ' کي 'bring water in eyes' لکيو. 19 شاگردن جملي جي جوڙجڪ سنڌيءَ وانگر رکي، جنهن ڪري انگريزي/هندي ۾ غير فطري لڳي. صرف 6 شاگردن مطلب سان ترجمو ڪيو. استاد وٽ ٽي ڪلاس آهن ۽ ٻه ٻوليون (هندي ۽ انگريزي) سيکارڻيون آهن. هن کي فيصلو ڪرڻو آهي ته لفظي ترجمي بدران معنوي ترجمو ڪيئن سيکاريو وڃي، محاورن لاءِ ڪهڙي حڪمت عملي اختيار ڪجي، ۽ 10 نمبرن جي نشاندهيءَ ۾ ڪهڙو معيار رکيو وڃي.
1. 24/32 ۽ 19/32 جي غلطين مان ڪهڙو سبق ملي ٿو؟ ٽن ڪلاسن لاءِ ترجمي جي حڪمت عملي جو فيصلو ڪريو.
Read the worked answer
سبق: 24/32 = 75% شاگرد محاورن کي لفظي ترجمو ڪن ٿا، ۽ 19/32 = 59% جملي جي سنڌي جوڙجڪ کي انگريزي/هندي ۾ رکي ڇڏيندا آهن. اهو ٻڌائي ٿو ته مسئلو صرف 'لفظن جي ڄاڻ' نه، پر 'مطلب ۽ ٻوليءَ جي جوڙجڪ' جو آهي. صرف 6/32 مطلب سان ترجمو ڪيو.
ٽن ڪلاسن جي حڪمت عملي:
- ڪلاس 1: 'مطلب پهريون' - هڪ مختصر پيراگراف جو مطلب سان ترجمو، پوءِ لفظي موازنو. محاورن جا ٽي قسم: متبادل محاورو، وضاحتي ترجمو، ۽ لفظي (جيڪو اڪثر غلط).
- ڪلاس 2: جملي جي جوڙجڪ - سنڌي جي ڊگهي جملي کي انگريزي/هندي ۾ ٻن يا ٽن ننڍن جملن ۾ ورهائڻ.
- ڪلاس 3: 10 نمبرن وارو ٽائيمڊ پريڪٽس، پوءِ 'معنيٰ، محاورو، گرامر' جي rubric سان خود جائزو.
دليل: 10 نمبرن ۾ ترجمي جو مقصد مطلب پهچائڻ آهي؛ لفظي ترجمو مطلب بدلائي ٿو. محدود وقت ۾ سڀ محاورا نه سيکاري سگهبو، پر 'درجي بندي + متبادل ڳولڻ' جي مهارت سيکاري سگهجي ٿي.
2. محاورن لاءِ 'لفظي' بدران 'متبادل محاورو/وضاحتي ترجمو' ڪيئن سيکاريندا؟ ٻن محاورن سان مثال ڏيو.
Read the worked answer
ٽي قدم:
- محاوري کي سڃاڻو - جملي ۾ اهي لفظ جيڪي گڏجي لفظي معنيٰ نه ڏين.
- مطلب ڪڍو - پيراگراف جي حوالي سان پڇو: 'هتي ڇا ٿو ٿئي؟'
- ترجمو چونڊيو - جيڪڏهن ٻوليءَ ۾ ساڳيو محاورو آهي ته متبادل ڏيو؛ نه ته سادو مطلب لکو.
مثال:
- 'اکين ۾ پاڻي آڻڻ' = 'tears welled up in her eyes' (متبادل/وضاحتي)؛ لفظي 'bring water in eyes' غلط.
- 'پاڻيءَ جو قدر ڪرڻ' = 'to conserve water' / 'पानी बचाना' (وضاحتي/متبادل)؛ لفظي 'value of water' اڪثر نامناسب.
دليل: شاگرد کي ٻڌائيندس ته هر محاوري جو لفظي متبادل نه هوندو آهي؛ ان ڪري 'مطلب + ٻوليءَ جو فطري استعمال' نمبر وٺي ٿو، نه لفظن جي ڳنڍڻ. 8 محاورن مان 3-4 مشق ۾ ڪافي آهن جيڪڏهن طريقيڪار سيکاريو وڃي.
3. هڪ شاگرد جو ترجمو: 'Water is very important. We should not waste water. Eyes bring water.' 10 مان ڪيترا نمبر ڏيندا ۽ ڇو؟
Read the worked answer
Rubric (10 نمبر): مطلب/پيغام 6، محاورن جو درست استعمال 2، ٻوليءَ جي فطري جوڙجڪ 2.
شاگرد جو نمونو: 'Water is very important. We should not waste water. Eyes bring water.' باقي پيراگراف جو مطلب صحيح هوندو ته مطلب جا 4-6 نمبر ملي سگهن ٿا. 'Eyes bring water' ۾ محاورو لفظي ترجمو ٿيو آهي ۽ انگريزي غير فطري آهي، تنهنڪري محاوري جا 2 نمبر وڃائي ۽ ٻوليءَ جو 1 نمبر وڃائي، ڪل 5/10 (جيڪڏهن باقي مطلب صحيح آهي). جيڪڏهن سڄو پيراگراف اهڙي لفظي ترجمو هجي ته 3/10 کان وڌيڪ نه.
فيڊبڪ: 'Eyes bring water' جي جاءِ تي 'Tears welled up in her eyes' لکو؛ ۽ ٻڌايو ته محاوري جو مطلب جملي جي حوالي سان ڪيئن بدلجي ٿو. ان سان شاگرد کي خبر پوندي ته نشاندهي لفظن جي ڳنڍڻ تي نه، پر مطلب جي رسائيءَ تي آهي.