42 ڪاپيون، هڪ ئي قسم جون غلطيون: گرامر جي ترجيح ڪيئن طئي ٿئي
هڪ استاد وٽ نائين جماعت جي سنڌيءَ جون 42 ڪاپيون آهن. هفتي ۾ صرف ٻه پيرڊ بچيا آهن ۽ امتحان ۾ ٻوليءَ جا 15 نمبر آهن. ڪاپين جي جاچ مان هي انگ مليا:
- 29 شاگردن ’منهنجو ڀيڻ‘ لکيو (صحيح: منهنجي ڀيڻ)
- 6 شاگردن ’منهنجي ڀاءُ‘ لکيو (صحيح: منهنجو ڀاءُ)
- 19 شاگردن ’هن کان چيوم‘ لکيو (صحيح: هن کي چيوم)
- 23 شاگردن جمع جي معنيٰ لاءِ ’ڇوڪرو کيڏي رهيو آهي‘ لکيو
- 14 شاگردن ’مکي‘ لکيو (ڳالهائڻ جو رواج)
- 9 شاگردن استاد لاءِ ’استاد آيو‘ لکيو
استاد اڳ ۾ ’سڀ سبق برابر‘ واري طريقي تي هلندو هو ۽ هر غلطيءَ تي هڪ نمبر ڪٽيندو هو؛ شاگردن جي شڪايت آهي ته اهڙيءَ طرح نمبر تمام تيزيءَ سان وڃن ٿا.
1. انهن ڇهن قسمن جي غلطين مان ڪهڙين کي ترجيح سان پڙهائڻ گهرجي ۽ ڪهڙين کي ’غلطي‘ نه ليکڻ گهرجي؟ پنهنجي ترجيح جا معيار لکو ۽ فيصلو دليل سان ڏيو.
Read the worked answer
پهريون قدم - غلطيءَ جي نوعيت طئي ڪرڻ. سڀئي ڇهه غلطيون هڪ جهڙيون ناهن:
| قسم | مثال | نوعيت |
|---|---|---|
| ضميري صفت جي جنس | منهنجو ڀيڻ / منهنجي ڀاءُ | سرشتي واري غلطي |
| حالت | هن کان چيوم | حرف جي چونڊ جي غلطي |
| فعل جو عدد | ڇوڪرو … رهيو آهي (جمع لاءِ) | مطابقت جي غلطي |
| احترام جو جمع | استاد آيو | نصابي هجي |
| ’مکي‘ | مکي چيوم | لهجي جو فرق، غلطي نه |
ترجيح جا چار معيار:
- مطلب ۾ رڪاوٽ - ’کي/کان‘ ۽ فعل جو عدد مطلب بدلائي سگهن ٿا؛ تنهنڪري اهي پهرين.
- تعدد - 29 + 6 = 35 شاگرد جنس ۾ ڦاٿل آهن، يعني اهو سبق هر جملين ۾ ايندو.
- اڳتيءَ جو اثر - جنس ۽ فعل جي مطابقت نه آئي ته اڳتيءَ جا سبق (صفت، مفعول، جمع) به ڦاسندا.
- امتحاني وزن - ٻوليءَ جا 15 نمبر ۾ جملي جي درستگي هر سوال ۾ ايندي.
فيصلو: ٻن پيرڊن ۾ صرف ٽي شيون: (الف) ضميري صفت جو اسم سان جنس ۽ عدد ۾ مطابقت، (ب) فعل جي حساب سان ’کي‘ ۽ ’کان‘ جو فرق، (ج) فعل جو عدد ۽ احترام جو جمع. ’مکي‘ تي هڪ منٽ ۾ چئجي: ’ڳالهائڻ ۾ مکي ٺيڪ آهي، لکڻ ۾ مون کي لکو‘ - ان سان شاگرد جو لهجو شرمسار به نه ٿيندو ۽ معياري لکت به ايندي. باقي ٻه غلطيون مٿين ٽن سبقن ۾ ئي اچي وينديون، تنهنڪري الڳ وقت نه گهرن.
2. ٻن پيرڊن جو منصوبو لکو، جنهن ۾ 5 منٽن جي تشخيصي ٽيسٽ ۽ 5 منٽن جي آخري جاچ به شامل هجي.
Read the worked answer
پيرڊ 1 (40 منٽ):
- 0-5: تشخيصي ٽيسٽ - چار جملا صحيح يا غلط ڪرڻ لاءِ (ساڳئي قسم جا).
- 5-15: بورڊ تي قانون: ضميري صفت (منهنجو/منهنجي، تنهنجو/تنهنجي) پنهنجي اسم جي جنس، عدد ۽ حالت سان مشابهت رکي ٿو. ’منهنجي ڀيڻ‘ ۽ ’منهنجو ڀاءُ‘ جا ٻه مثال، پوءِ شاگرد پاڻ ٽي مثال ٺاهين.
- 15-28: جوڙي مشق - 10 اسمن (ڀيڻ، ڀاءُ، ماءُ، پيءُ، ڳائي، اُٺ، ڇوڪري، ڇوڪرو، ڪتاب، اسڪول) سان ’منهنجو/منهنجي‘ لڳائڻ؛ پوءِ هر اسم سان هڪ مختصر جملو.
- 28-35: غلطي درستگي - جوڙي ۾ هڪ ٻئي جي ڪاپيءَ مان ٽي غلطيون ڳولي، سبب لکي.
- 35-40: ’مکي‘ تي هڪ منٽ وضاحت ۽ ٽن سبقن جو خلاصو.
پيرڊ 2 (40 منٽ):
- 0-10: ’کي‘ ۽ ’کان‘ - فعل مطابق ٽيبل: چوڻ/ڏيڻ/لکڻ = کي؛ وٺڻ/پڇڻ/ڊڄڻ = کان. پنج جملا شاگرد پاڻ مڪمل ڪن.
- 10-20: فعل جو عدد ۽ احترام جو جمع - ’ڇوڪرا کيڏي رهيا آهن‘، ’استاد آيا‘، ’ماءُ آئي‘. ٽي منٽن ۾ هر شاگرد هڪ جملو بورڊ تي لکي.
- 20-35: مخلوط مشق - هڪ پيراگراف ۾ ڇهن قسمن جون غلطيون وجهي درست ڪرايون.
- 35-40: آخري جاچ - ساڳيا چار جملا جيڪي پيرڊ 1 جي شروعات ۾ هئا؛ اڳين ۽ هاڻوڪن جوابن جو مقابلو ڪري ترقيءَ کي ماپجي.
نوٽ: هڪ ئي غلطيءَ جا بار بار نمبر نه ڪٽجن؛ جاچ ۾ ’درست ٿيل غلطي‘ کي به حوصلا وڌائڻ لاءِ نشان لڳي.