ڏهه نمبرن جو مضمون: ربرڪ، نقل ۽ ٽن پيرڊن جي حڪمت عملي
ڏهين جماعت جي 30 شاگردن کي 150 لفظن جو مضمون ’سنڌي ٻوليءَ سان منهنجي محبت‘ لکڻ لاءِ ڏنو ويو. نتيجا هي آهن: 9 شاگردن جو مواد سٺو آهي پر پيراگراف نه آهن ۽ جملا تمام ڊگها آهن؛ 14 شاگردن 150 مان صرف 60-70 لفظ لکيا ۽ ساڳي ڳالهه ٻه دفعا ورجائي؛ 5 شاگردن جو مضمون هڪ گائيڊ ڪتاب سان لفظ به لفظ ملي ٿو؛ 2 شاگردن موضوع ئي بدلائي ڇڏيو. استاد وٽ هفتي ۾ 3 پيرڊ آهن ۽ امتحان ۾ مضمون 10 نمبرن جو آهي. اسڪول جي پاليسي آهي ته نقل تي صفر نمبر، پر استاد کي شڪ آهي ته 5 مان 3 شاگردن کي خبر ئي ناهي ته گائيڊ مان لکڻ ’نقل‘ ليکبو. شاگردن کي اڃا تائين ڪوبه ربرڪ ڏنو ويو آهي نه.
1. 10 نمبرن لاءِ ٽن حصن وارو ربرڪ ٺاهيو (مواد، ترتيب، ٻولي) - هر حصي جا نمبر ۽ مختصر وضاحت - ۽ ٻڌايو ته هي ربرڪ شاگردن جي ڪهڙين ٽن ڪمزورين کي سڌو سنئون نشانو بڻائي ٿو.
Read the worked answer
ربرڪ (10 نمبر):
| حصو | نمبر | ڇا ڏسجي |
|---|---|---|
| مواد ۽ خيال | 4 | موضوع سان لاڳاپو، گهٽ ۾ گهٽ ٽي نقطا، هڪ ذاتي مثال، آخر ۾ پڪو نتيجو |
| ترتيب | 3 | شروعات، ٻه وچ وارا پيراگراف، پڇاڙي؛ ڳنڍيندڙ لفظ (پهرين، ٻيو، ان ڪري، آخر ۾) |
| ٻولي ۽ هجي | 3 | املا ۽ جملي جي بناوٽ؛ 5-6 غلطيون = 2 نمبر، 7-10 = 1 نمبر، 10 کان مٿي = 0 |
ٽي ڪمزوريون جن کي ربرڪ نشانو بڻائي ٿو:
- ترتيب جا 3 نمبر سڌو سنئون انهن 9 شاگردن لاءِ آهن جن جو مواد سٺو آهي پر پيراگراف نه آهن - هاڻي انهن کي معلوم ٿيندو ته ’سٺو مواد‘ اڪيلو 10 مان 4 ئي آهي.
- مواد جي 4 نمبرن ۾ ’ٽي نقطا ۽ هڪ مثال‘ انهن 14 شاگردن لاءِ آهي جيڪي 60-70 لفظن تي بيهي رهيا؛ ٽي نقطا پاڻ ئي 100-120 لفظن تائين کڻي ويندا.
- ٻوليءَ جي 3 نمبرن ۾ صفر تائين وڃڻ جو واضح پيمانو انهن 2 شاگردن کان سواءِ سڀني کي اڳواٽ خبر ڏئي ٿو ته ’هجي‘ سنجيده حصو آهي.
نوٽ: ربرڪ لکڻ کان اڳ ڏجي؛ 4+3+3 جي ورهاست سان ’ڪهڙو حصو ڪيئن وڌائجي‘ وارو سوال حل ٿئي ٿو، ۽ شاگرد کي پنهنجي ئي لکت تي نمبر ڏيڻ جي مشق به ٿي سگهي ٿي.
2. 5 شاگردن بابت ڪهڙو فيصلو ڪندا؟ پاليسي ’صفر نمبر‘ جي آهي، پر انصاف ۽ سيکارڻ ٻئي ضروري آهن - هڪ طريقيڪار لکو.
Read the worked answer
فيصلي جو بنياد نيت ۽ ڄاڻ آهي، نه صرف مشابهت.
- 5 مان 3 شاگرد جن کي خبر ناهي: کين صفر نه ڏجي. ٽن منٽن جي ڳالهه ٻولهه ۾ ٻه سوال: ’هي لفظ تو ڪٿان کنيو؟‘ ۽ ’هن جملي جو مطلب پنهنجي لفظن ۾ ٻڌاءِ.‘ جيڪڏهن مطلب ٻڌائي نه سگهيو ته معاملو سيکارڻ جو آهي: ’گائيڊ مان لفظ کنئي به نقلي آهي؛ پنهنجي لفظن ۾ ساڳيو خيال لکڻ سکڻو آهي.‘
- ٻين 2 شاگردن جن ڄاڻي لڪايو: پاليسي موجب صفر، پر فيصلو لکت ۾ ۽ سبب سان؛ والدين کي اطلاع؛ ٻيهر لکڻ جو موقعو به ڏجي (نئين سر لکيل مضمون تي وڌ ۾ وڌ 6 نمبر).
طريقيڪار (هڪ صفحي تي رڪارڊ):
- قدم 1: هر شاگرد سان الڳ 3 منٽ گفتگو (ڪلاس کان ٻاهر، بي عزتيءَ کان بچاءُ).
- قدم 2: ٻنهي سوالن جا جواب لکت ۾.
- قدم 3: فيصلو - ’ناداني‘ = ٻيهر لکڻ ۽ وضاحت؛ ’ڄاڻي واڻي‘ = صفر، والدين ۽ ٻيهر لکڻ.
- قدم 4: پوري جماعت کي هڪ منٽ سبق: ’ٻئي جي خيال کي پنهنجي لفظن ۾ لکڻ نقل ناهي، پر ساڳيا لفظ لکڻ نقل آهي.‘
دليل: سزا جو مقصد لکت جي جاءِ تي ’قاعدو‘ سيکارڻ آهي. نادان شاگرد کي صفر مليو ته هو مضمون لکڻ کان ڊڄي پوندو ۽ سکڻ بند ٿي ويندو - اهو نقصان پاليسي جي لفظي پيرويءَ کان وڏو آهي.
3. ٽن پيرڊن جو منصوبو لکو جيڪو 14 ’ننڍن‘ ۽ 9 ’بي ترتيب‘ شاگردن ٻنهي لاءِ ڪم ڪري، ۽ امتحان ۾ 10 نمبرن جو وقت به بچائي.
Read the worked answer
پيرڊ 1 - ڍانچو، 60-70 لفظ وارن لاءِ.
- 5 منٽ: ربرڪ جا 4+3+3 سمجهاڻي.
- 10 منٽ: پنجن خانن وارو ڍانچو: (1) پهرين سٽ - دعويٰ، (2) منهنجو مثال، (3) هڪ دليل، (4) هڪ مخالفت ۽ سندس جواب، (5) پڇاڙي. هر خاني ۾ 2-3 لفظ لکرجن.
- 20 منٽ: ڍانچي مان 100-120 لفظن تائين وڌائڻ؛ هر خاني لاءِ هڪ پيراگراف.
- 5 منٽ: جوڙي ۾ هڪ ٻئي کي ٻڌائڻ ته ڪهڙو خانو پتلو رهيو.
پيرڊ 2 - پيراگراف، 9 ’بي ترتيب‘ شاگردن لاءِ.
- 5 منٽ: ’هڪ پيراگراف = هڪ خيال‘ - هڪ ڊگهي جملي کي ٽن پيراگرافن ۾ ورهائڻ جو مظاهرو بورڊ تي.
- 15 منٽ: ڳنڍيندڙ لفظن جي فهرست (پهرين، ٻيو، ان کان پوءِ، ان ڪري، آخر ۾، مختصر اِهو ته) ۽ هر هڪ سان هڪ جملو.
- 15 منٽ: پنهنجي اڳئين مضمون جو هڪ صفحو وٺي، پيراگراف ۽ ڳنڍيندڙ لفظ لڳرائڻ.
- 5 منٽ: ٻه سٺا ۽ ٻه ڪمزور پيراگراف پڙهي موازنو.
پيرڊ 3 - امتحاني مشق.
- 10 منٽ: نئين موضوع تي 5 منٽن ۾ ’منصوبو‘ - امتحان ۾ وقت بچائڻ جو سڀ کان وڏو اوزار.
- 25 منٽ: ساڳئي ربرڪ سان 120-150 لفظن جو مضمون؛ پوءِ پاڻ ئي نمبر ڏيڻ جي مشق.
- 5 منٽ: هر شاگرد هڪ سٽ لکي ’مان ايندڙ دفعي ڇا بدلائيندس‘.
وقت جي حڪمت عملي: امتحان ۾ مضمون لاءِ 20-22 منٽ رکن: 3 منٽ منصوبو، 15 منٽ لکڻ، 3-4 منٽ نظرثاني. ربرڪ اڳواٽ ياد هجڻ سان شاگرد کي خبر هوندي ته ڪٿي وقت وڌيڪ ڏجي - مواد تي 8 منٽ، ترتيب تي 4 ۽ ٻوليءَ جي نظرثاني تي 3.