سنڌي شاعري ۽ شاعر
هي حصو سنڌي شاعري ۽ شاعرن بابت آهي. امتحان ۾ شاعريءَ جا روپ، شاعرن جي سڃاڻپ، دور، موضوع، لاڙا ۽ صنعتيون پڇيون وينديون آهن. سٺي جواب ۾ رڳو نالو يا تعريف نه هوندي، پر متن مان خصوصيت ۽ ثبوت به هوندو.
بنيادي ڳالهيون
- بيت، وائي، ڪافي، غزل، قصيدو، گيت ۽ سلوڪ جا فرق سکو: بيت ۾ ٻه سٽون ۽ وسيع موضوع، وائي ۾ رديف وارو ڳائڻ جو انداز، ڪافيءَ ۾ عشق ۽ تصوف، غزل ۾ رديف قافيہ ۽ مقطع.
- شاهه عبداللطيف ڀٽائي جو رسالو لوڪ ڪهاڻين، سُرن ۽ تصوفي علامتن سان سڃاتو وڃي.
- سچل سرمست جي ڪافيءَ ۾ وحدت الوجود ۽ سادي ٻوليءَ جو انداز نمايان آهي.
- جديد سنڌي شاعريءَ ۾ شيخ اياز، تنوير عباسي ۽ ٻين جي آزاد نظم، ترقي پسندي ۽ نئين حساسيت تي ڌيان ڏيو.
- صنعتيون: تشبيه، استعاره، مجاز، رديف، قافيہ ۽ تلميح؛ هر صنعت جو مثال سان لاڳاپو لکو.
- شاعريءَ جي سوال ۾ شاعر جو اهم ڪم، مرڪزي خيال ۽ هڪ فني خصوصيت الڳ الڳ لکو.
ڪم ٿيل مثال
فرض ڪريو ته هڪ نظم ۾ هر بند جي آخر ۾ ساڳيو لفظ ورجائجي ٿو ۽ موضوع عشقِ حقيقي آهي. پهريان رديف ۽ قافيہ ڏسو؛ پوءِ ٻولي ۽ موضوع ڏسو. جيڪڏهن ڳائڻ جو انداز ۽ تصوفي اشارو آهي ته ان کي ڪافيءَ جي ويجهو رکو، غزل نه. سبب: ڪافيءَ ۾ رديف، ڳيچي انداز ۽ تصوفي موضوع عام آهن، جڏهن ته غزل ۾ مقطع ۽ غزل جو فني نظام اهم آهي.
نقصان ڏيندڙ غلطيون
- شاهه لطيف جي سُرن کي غزل سڏڻ يا وائي ۽ ڪافيءَ ۾ فرق نه ڪرڻ.
- شاعر جو دور غلط لکڻ، خاص ڪري جديد ۽ ڪلاسيڪي شاعري ملاوڻ.
- رڳو سوانح لکي سوال ۾ پڇايل صنعت يا موضوع نه لکڻ.
- مثال طور هڪ سٽ به متن سان لاڳاپي کان سواءِ داخل ڪرڻ.