سنڌي لوڪ ادب ۽ ثقافتي ورثو
هي حصو سنڌي لوڪ ادب ۽ ثقافتي ورثي تي آهي. امتحان ۾ لوڪ صنفن، لوڪ ڪهاڻين، ثقافتي نشانن، سازن ۽ ريتن رسمن جي سڃاڻپ پڇي ويندي آهي. لوڪ ادب زباني روايت، ڳائڻ ۽ سماجي ڪم سان ڳنڍيل آهي.
بنيادي ڳالهيون
- لوڪ شاعريءَ جون صنفون: ڏوهيڙو، ڳيچ، سهرا، لولي، پهاڪو ۽ ڳجهارت؛ هر صنف جو موقعو ۽ ڪم الڳ آهي.
- لوڪ ڪهاڻيون جهڙوڪ سسئي پنهون، عمر مارئي، مومل راڻو ۽ نوري ڄام تماچي سنڌي سڃاڻپ جو حصو آهن.
- ثقافتي ورثي ۾ اجرڪ، سنڌي ٽوپي، ڪشيده ڪاري، لوڪ موسيقي ۽ مهراڻ/ڳوٺاڻي زندگيءَ جا نشان اچن ٿا.
- لوڪ ساز جهڙوڪ ڍول، يڪتارو ۽ سرنگيءَ جو ذڪر ڳائڻ جي روايت سان ڪيو وڃي.
- لوڪ ڪهاڻي ۽ ان جي صوفي/شاعرانه استعمال ۾ فرق ڏسو؛ ساڳي ڪهاڻي علامت طور به اچي سگهي ٿي.
ڪم ٿيل مثال
فرض ڪريو ته هڪ گيت شاديءَ جي موقعي تي ڳايو وڃي ٿو ۽ ان ۾ نئين گهر جي دعا آهي. اهو سهرن جي صنف سان لاڳاپو رکي ٿو. سبب: موقعو شادي، ڪم دعا ۽ خوشيءَ جو اظهار، ۽ انداز اجتماعي ڳائڻ جو آهي. جيڪڏهن ساڳيو متن ٻار کي سمهارڻ لاءِ هجي ته لوليءَ سان لاڳاپو رکندو؛ اهڙيءَ طرح موقعي ۽ ڪم مان صنف سڃاڻو.
نقصان ڏيندڙ غلطيون
- سهرن، لوليءَ ۽ ڳيچ کي هڪ ئي صنف سمجهڻ.
- لوڪ ڪهاڻين کي رڳو شاهه لطيف جي تخليق سڏڻ؛ اهي زباني روايتون آهن.
- ثقافتي نشان کي ادبي صنف سان ملائڻ.
- لوڪ ادب جي علاقائي روپن ۽ سندن ڪم کي نظرانداز ڪرڻ.