I85PREP
⌘ K
RBSE SS Punjabi Literature study materials
RBSE SS Punjabi Literature study resources

RBSE SS Punjabi Literature practice questions

One question at a time. Build your RBSE SS Punjabi Literature understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਛੰਦ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਅਲੰਕਾਰ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ
  3. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੈਅ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਿਯਮ Correct answer.

Explanation

ਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲੈਅ-ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਾਉਣਯੋਗ ਅਤੇ ਲੈਅਬੱਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਛੰਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ।

Question 2Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਤੁਕਾਂਤ' ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਟਾ-ਪੰਕਤੀ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ
  3. ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮੇਲ Correct answer.
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਪੰਕਤੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ

Explanation

ਤੁਕਾਂਤ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਕਬੰਦੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

Question 3Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ' ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

  1. ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ 'ਜਿਵੇਂ' ਜਾਂ 'ਵਾਂਗ' ਰਾਹੀਂ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ Correct answer.
  2. ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗੁਣ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਣਾ
  3. ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ
  4. ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤਣਾ

Explanation

ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਜਿਵੇਂ', 'ਵਾਂਗ', 'ਸਮਾਨ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Question 4Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ
  2. ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਣਾ
  3. ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਰਸਾਉਣਾ Correct answer.
  4. ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ

Explanation

ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਚੰਨ ਮੁਖੜਾ'। ਇਹ ਉਪਮਾ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Question 5Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਬਿੰਬ' (imagery) ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ
  3. ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚਿੱਤਰ ਉਭਾਰਨਾ Correct answer.
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਟਾ ਦੇਣਾ

Explanation

ਬਿੰਬ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਆਦਿ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਸਜੀਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਬਿੰਬ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ।

Question 6Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਤੀਕ' (symbol) ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ
  3. ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ ਭਾਵ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ Correct answer.
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਛੰਦ-ਬੰਦੀ ਦਾ ਨਾਮ

Explanation

ਪ੍ਰਤੀਕ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭਾਵ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ।

Question 7Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਕਵਿਤਾ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
  2. ਗੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
  3. ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
  4. ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ Correct answer.

Explanation

ਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਲੈਅ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਵਧੇਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਗਲਤ ਜਾਂ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

Question 8Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਮੁਹਾਵਰਾ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਵੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

  1. ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ
  2. ਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ Correct answer.
  3. ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ
  4. ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਕਰਨ ਲਈ

Explanation

ਮੁਹਾਵਰਾ ਲੋਕ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸੰਘਣਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨੇੜੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।

Question 9Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਲੈਅ' (rhythm) ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਨਾਮ
  3. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ
  4. ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯਮਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ Correct answer.

Explanation

ਲੈਅ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਬਲ, ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯਮਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਛੰਦ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਲੈਅ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।

Question 10Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ' ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

  1. ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਕਰਦਾ ਹੈ Correct answer.
  2. ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
  3. ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ

Explanation

ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ-ਅਨੁਕਰਣ ਜਾਂ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ।

Question 11Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ' ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

  1. ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਭਾਵ ਹੋਵੇ
  2. ਜਦੋਂ ਦੋ ਉਲਟ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ Correct answer.
  3. ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋਵੇ
  4. ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲਾਉਣ

Explanation

ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਅਰਥ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਵੀ ਹਾਂ'। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ।

Question 12Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ' ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ
  2. ਵਸਤੂ ਦਾ ਘਟਾ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ
  3. ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ
  4. ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ Correct answer.

Explanation

ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚੰਨ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਗਿਆ'। ਇਹ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।

Question 13Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਸੰਬੋਧਨ ਅਲੰਕਾਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

  1. 'ਉਸਦੇ ਨੈਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੇ ਹਨ'
  2. 'ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ, ਭੌਰੇ ਗੂੰਜੇ'
  3. 'ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ' Correct answer.
  4. 'ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ'

Explanation

ਸੰਬੋਧਨ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵਿਤ ਜਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਂ'। ਇਹ ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Question 14Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਟੇਕ' ਜਾਂ 'ਮੁਹਰ' ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਾਤਰਾ
  2. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸ਼ਬਦ
  3. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ Correct answer.
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ

Explanation

ਟੇਕ ਜਾਂ ਮੁਹਰ ਉਹ ਪੰਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਬੰਦ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਟੇਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ।

Question 15Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਪੁਨਰੁਕਤੀ' ਅਲੰਕਾਰ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟਾ ਦੇਣਾ
  2. ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲਾਉਣਾ
  3. ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਕਰਨਾ
  4. ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਨੂੰ ਭਾਵ-ਬਲ ਲਈ ਦੁਹਰਾਉਣਾ Correct answer.

Explanation

ਪੁਨਰੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕਾਂਸ਼ ਜਾਂ ਪੰਕਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆ ਕੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਅ ਅਤੇ ਬਲ ਦੋਵੇਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Question 16Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਵਿਅੰਗ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ
  2. ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਉਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣਾ
  3. ਉਲਟੇ ਅਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ Correct answer.
  4. ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਾ

Explanation

ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਤਹੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਭਾਵ ਦੇ ਕੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ।

Question 17Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੰਕਤੀ 'ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਰੂਪਕ
  2. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ
  3. ਸੰਬੋਧਨ
  4. ਉਪਮਾ Correct answer.

Explanation

ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ 'ਵਾਂਗ' ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚੁੱਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਮਾ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਪੰਕਤੀ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

Question 18Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਕਤੀ 'ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਸਨ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਉਪਮਾ Correct answer.
  2. ਪੁਨਰੁਕਤੀ
  3. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
  4. ਰੂਪਕ

Explanation

'ਵਰਗੇ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਪਮਾ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸਨੂੰ ਰੂਪਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

Question 19Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਕਤੀ 'ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਕਦੀ ਰੂਹ ਸੀ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਸੰਬੋਧਨ
  2. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ
  3. ਉਪਮਾ
  4. ਰੂਪਕ Correct answer.

Explanation

ਇੱਥੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਕਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ 'ਵਾਂਗ' ਜਾਂ 'ਜਿਵੇਂ' ਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰੂਪਕ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ।

Question 20Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਕਤੀ 'ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਪੁਨਰੁਕਤੀ
  2. ਉਪਮਾ
  3. ਰੂਪਕ
  4. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ Correct answer.

Explanation

'ਮਰ ਕੇ' ਅਤੇ 'ਅਮਰ' ਦੋ ਉਲਟ ਭਾਵ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।

Question 21Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਕਤੀ 'ਉਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਉਪਮਾ
  2. ਰੂਪਕ
  3. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ Correct answer.
  4. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ

Explanation

ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਹਿਲਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਦੱਸ ਕੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਹੈ। ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਵਰਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ।

Question 22Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਬਿੰਬ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਤੀਕ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇੱਕੋ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹਨ
  2. ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ
  3. ਬਿੰਬ ਇੰਦਰੀ-ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਥਿਰ ਸਾਂਝਾ ਭਾਵ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ Correct answer.
  4. ਬਿੰਬ ਸਿਰਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ

Explanation

ਬਿੰਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਗਲਤ ਜਾਂ ਅਸੰਪੂਰਨ ਹਨ।

Question 23Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਛੰਦ-ਬੱਧ' ਅਤੇ 'ਮੁਕਤ ਛੰਦ' ਦਾ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਛੰਦ-ਬੱਧ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
  2. ਮੁਕਤ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਛੰਦ-ਬੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ
  3. ਛੰਦ-ਬੱਧ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੁਕਤ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ Correct answer.
  4. ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ

Explanation

ਛੰਦ-ਬੱਧ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੁਕਤ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਲੈਅ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਉਲਟ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਥਨ ਹਨ।

Question 24Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਸਦੇ ਨੈਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੇ ਹਨ' ਅਤੇ 'ਉਸਦੇ ਨੈਣ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ-ਭੇਦ ਹੈ?

  1. ਪਹਿਲੀ ਰੂਪਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਉਪਮਾ
  2. ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹਨ
  3. ਪਹਿਲੀ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਰੂਪਕ Correct answer.
  4. ਦੋਵੇਂ ਉਪਮਾ ਹਨ

Explanation

ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ 'ਵਾਂਗ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਪਮਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰੂਪਕ ਹੈ। ਇਹੀ ਭੇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Question 25Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ' ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕੇਵਲ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ
  2. ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ
  3. ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਡੂੰਘੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ Correct answer.
  4. ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ

Explanation

ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਸਿੱਧੇ ਕਥਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਰਥ ਦੀ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਗਹਿਰਾਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਵ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ, ਸੰਕੇਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ।

Question 26Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ' ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨਿਕਲਣਾ
  2. ਇੱਕੋ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾ Correct answer.
  3. ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ
  4. ਇੱਕੋ ਸਵਰ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾ

Explanation

ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਅ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ, ਅਰਥ-ਅਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ।

Question 27Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਹ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ' ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਸ਼ਲੇਸ਼
  2. ਰੂਪਕ
  3. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ
  4. ਉਪਮਾ Correct answer.

Explanation

ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਵਾਂਗ', 'ਜਿਵੇਂ', 'ਵਰਗਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਮਕ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਚੰਨ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Question 28Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਮਾਤ੍ਰਾ ਛੰਦ' ਕਿਸ ਗਿਣਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  1. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ Correct answer.
  2. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
  3. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
  4. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

Explanation

ਮਾਤ੍ਰਾ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਛੰਦ ਲੈਅ ਅਤੇ ਗਾਇਨ-ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Question 29Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ?

  1. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
  2. ਰੂਪਕ
  3. ਉਪਮਾ
  4. ਸੰਬੋਧਨ Correct answer.

Explanation

ਸੰਬੋਧਨ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Question 30Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਕਾਵਿ-ਬਿੰਬ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣਾ
  2. ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਯੋਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ Correct answer.
  3. ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਗਿਣਨਾ
  4. ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ

Explanation

ਕਾਵਿ-ਬਿੰਬ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਧੁਨੀ, ਗੰਧ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਮੂਰਤ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Question 31Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਘੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ' ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਸੰਬੋਧਨ
  2. ਰੂਪਕ Correct answer.
  3. ਉਪਮਾ
  4. ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ

Explanation

ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਲੁਕਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧਾ ਆਰੋਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।

Question 32Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ' ਦਾ ਭੇਦ ਕਿਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ?

  1. ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਰਥ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਚਮਤਕਾਰ Correct answer.
  2. ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ
  3. ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ
  4. ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਾਤ੍ਰਾ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੰਕਤੀ ਗਿਣਤੀ

Explanation

ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਮਾ ਤੇ ਰੂਪਕ। ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੇ ਦੁਹਰਾਅ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ।

Question 33Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ' ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

  1. ਸਿੱਧੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ
  2. ਅਮੂਰਤ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਿੰਬ-ਭਾਸ਼ਾ Correct answer.
  3. ਗਿਣਤੀ-ਮਾਤਰ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਗਣਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ
  4. ਹੁਕਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ

Explanation

ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਅਮੂਰਤ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਬ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਵ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Question 34Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ 'ਪੰਕਤੀ' (line) ਅਤੇ 'ਬੰਦ' (stanza) ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?

  1. ਬੰਦ ਸਿਰਫ਼ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੀਤ ਵਿੱਚ
  2. ਕਈ ਬੰਦ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
  3. ਪੰਕਤੀ ਅਤੇ ਬੰਦ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ
  4. ਕਈ ਪੰਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ Correct answer.

Explanation

ਪੰਕਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬੰਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬੰਦ ਦਾ ਆਕਾਰ ਤੇ ਪੰਕਤੀ-ਗਿਣਤੀ ਛੰਦ ਜਾਂ ਵਿਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।

Question 35Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਡਾਣ ਹਾਂ' ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੈਲੀ-ਵਿਧੀ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ?

  1. ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
  2. ਇੱਕੋ ਵਾਕ-ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਹਰਾਅ Correct answer.
  3. ਸਿਰਫ਼ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ
  4. ਪੰਕਤੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ

Explanation

ਇੱਥੇ 'ਮੈਂ ... ਹਾਂ' ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਲੈਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਵਾਕ ਦੀ ਪੁਨਰੁਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਢਾਂਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Question 36Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਤੁਕਾਂਤ' (rhyme) ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਨਾਲ ਮੇਲ
  2. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ
  3. ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ Correct answer.
  4. ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮੇਲ

Explanation

ਤੁਕਾਂਤ ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਧੁਨੀ-ਭਾਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲੈਅ ਅਤੇ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Question 37Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ' ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?

  1. ਸੰਬੋਧਨ
  2. ਉਪਮਾ
  3. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ Correct answer.
  4. ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ

Explanation

ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸਧਾਰਨ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਅਤਿ-ਉਕਤੀ ਹੈ।

Question 38Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀ' ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕਿਹੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

  1. ਬਿੰਬ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਵਿਅੰਗ
  2. ਉਪਮਾ, ਰੂਪਕ, ਉਤਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ
  3. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਤੁਕਾਂਤ, ਲੈਅ
  4. ਅਭਿਧਾ, ਲਕਸ਼ਣਾ, ਵਿਅੰਜਨਾ Correct answer.

Explanation

ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ ਹੈ। ਅਭਿਧਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਣਾ ਸੰਕੇਤਕ ਅਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Question 39Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਰਾਤ ਕਾਲੀ, ਚਾਨਣੀ ਚਿੱਟੀ' ਵਰਗੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ?

  1. ਸੰਬੋਧਨ
  2. ਉਪਮਾ
  3. ਰੂਪਕ
  4. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ Correct answer.

Explanation

ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਲਟ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਰਥ ਦਾ ਝਟਕਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਰਾਤ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਉਲਟ ਮੇਲ ਇਸੇ ਲਈ ਹੈ।

Question 40Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਲੈਅ-ਭੰਗ' (rhythm break) ਦਾ ਕਵੀ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ?

  1. ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ
  2. ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਲਈ Correct answer.
  3. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਦਲਣ ਲਈ
  4. ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ

Explanation

ਲੈਅ-ਭੰਗ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕੇ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਵ ਉਭਰੇ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਾਧਨ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ।

Question 41Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋਅ ਨੇ ਸਾਰਾ ਘਰ ਜਗਾਇਆ' ਵਿੱਚ 'ਦੀਵਾ' ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

  1. ਕੇਵਲ ਸਜਾਵਟੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ
  2. ਕੇਵਲ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ
  3. ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਯੋਗਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ Correct answer.
  4. ਕੇਵਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਵਜੋਂ, ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ

Explanation

ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਪਣੇ ਸਿੱਧੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ ਭਾਵ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀਵਾ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪਰ ਵੱਡੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Question 42Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਸਿੰਗਾਰ-ਰਸ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  1. ਯੁੱਧ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੇ ਵੀਰ-ਭਾਵ
  2. ਭਗਤੀ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰੇਮ
  3. ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਸੋਗ
  4. ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ Correct answer.

Explanation

ਸਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸ ਕਾਵਿ ਦੇ ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

Question 43Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਰੋਈ, ਅਸਮਾਨ ਹੱਸਿਆ' ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤੀ ਹੈ?

  1. ਮਾਨਵੀਕਰਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਦਿੱਤੇ ਗਏ Correct answer.
  2. ਸ਼ਲੇਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ
  3. ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਹੀ ਗਈ
  4. ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵਿਅੰਜਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ

Explanation

ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੋਣਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਹੱਸਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ ਆਰੋਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Question 44Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਛੰਦ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣਾਉਣਾ
  2. ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ
  3. ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਤ੍ਰਾ ਜਾਂ ਲੈਅ-ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ Correct answer.
  4. ਕਵੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੱਸਣਾ

Explanation

ਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲੈਅ-ਢਾਂਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ, ਤੁਕਾਂਤ ਜਾਂ ਗਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਨ-ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਸੁਣਨ-ਸੁਖ ਦੋਵੇਂ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Question 45Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਹ ਬੋਲਿਆ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ, ਸੁਣਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕੰਨਾਂ' ਵਰਗੀ ਪੰਕਤੀ ਕਿਸ ਕਾਵਿ-ਵਿਧੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?

  1. ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
  2. ਸੰਬੋਧਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ
  3. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ, ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦੇ ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ Correct answer.
  4. ਉਪਮਾ, ਜੋ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ

Explanation

ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਬੋਲਣਾ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਸੁਣਨਾ ਆਮ ਤਰਕ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਿਲ ਕੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।

Question 46Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਹਾਇਕੂ' ਵਰਗੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਾਂਗ ਹਰ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲਾਉਣਾ
  2. ਵਾਰ ਵਾਂਗ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਗਾਉਣਾ
  3. ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਖਣ ਬਿੰਬ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵ ਜਗਾਉਣਾ Correct answer.
  4. ਲੰਬੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣਾ

Explanation

ਸੰਖੇਪ ਕਾਵਿ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਬਿੰਬ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ, ਸੰਘਣਾਪਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Question 47Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਕਿਸੇ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ 'ਉਪਮਾ' ਅਤੇ 'ਰੂਪਕ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਾਪਦੰਡ ਕੀ ਹੈ?

  1. ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
  2. ਪੰਕਤੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
  3. ਪੰਕਤੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ
  4. ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ Correct answer.

Explanation

ਜੇ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ 'ਵਾਂਗ' ਜਾਂ 'ਜਿਵੇਂ' ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਹਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੂਪਕ। ਇਸ ਲਈ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪਛਾਣ ਤੁਲਨਾ-ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Question 48Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਸ ਦੇ ਨੈਣ ਕਮਲ ਹਨ' ਅਤੇ 'ਉਸ ਦੇ ਨੈਣ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ' ਵਿੱਚ ਕੀ ਭੇਦ ਹੈ?

  1. ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਹੈ
  2. ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ
  3. ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪਕ
  4. ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ Correct answer.

Explanation

ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰੂਪਕ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ 'ਵਾਂਗ' ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਪਮਾ ਹੈ।

Question 49Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਤੀਕ' ਅਤੇ 'ਬਿੰਬ' ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਹੈ?

  1. ਬਿੰਬ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ
  2. ਬਿੰਬ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
  3. ਬਿੰਬ ਇੰਦਰੀ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਥਿਰ ਭਾਵ-ਸੰਕੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ Correct answer.
  4. ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੋਵੇਂ ਕੇਵਲ ਛੰਦ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ

Explanation

ਬਿੰਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ, ਸਾਂਝਾ ਭਾਵ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੰਕੇਤਕ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Question 50Punjabi Poetry (Kavita) – prescribed poets, themes, and poetic devices

'ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਦੀਵਾ ਆਪ ਬੁਝਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਚੱਲਿਆ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕਾਵਿ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ?

  1. ਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ
  2. ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੇ ਕਰੁਣਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ Correct answer.
  3. ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ
  4. ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਦਾ ਬਿਆਨ

Explanation

ਆਪਣਾ ਘਰ ਹਨੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਾਨਣ ਕਰਨਾ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਿਲਿਆ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਵ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੇ ਕਰੁਣਾਜਨਕ ਹੈ।