ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ – ਕਹਾਣੀ (Kahani)
ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ – ਕਹਾਣੀ (Kahani) - ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ, ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਨ, ਟਕਰਾਅ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ
- ਕਥਾਨਕ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਉਲਾਰ, ਸਿਖਰ, ਸਮਾਪਤੀ; ਟਕਰਾਅ ਮਨੁੱਖ ਬਨਾਮ ਮਨੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਆਪ।
- ਪਾਤਰ: ਸਥਿਰ (flat) ਤੇ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ (round); ਚਿਤਰਨ ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪਰਿਵੇਸ਼, ਬਿੰਬ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ।
- ਥੀਮ: ਸਮਾਜਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਪਰਵਾਸੀ।
ਲੇਖਕ-ਪਛਾਣ
ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ (1933) ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ; ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤੇ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇ ਲਿਆਏ।
Worked example
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੱਸੋ।
- ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ: ਸਿਰਲੇਖ ਕਿਸ ਵਸਤੂ, ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਦੂਜਾ ਕਦਮ: ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਦਿਖਾਓ।
- ਤੀਜਾ ਕਦਮ: ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਰਥ ਖੋਲ੍ਹੋ - ਜੇ ਕੁਰਸੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਥੀਮ ਦਾ ਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਿੱਟਾ: ਸਿਰਲੇਖ ਸੰਖੇਪ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਥੀਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕ
- ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਦੇਣਾ ਪਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾ ਕਰਨਾ।
- ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਗਲਤ ਲਿਖਣਾ।
- ਪਾਠ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਵਰਗੀ ਖੋਖਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨਾ।