ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ (Drama)
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ - ਨਾਟ-ਤੱਤ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਮੰਚ-ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਟ-ਤੱਤ
- ਅੰਕ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼; ਹਰ ਅੰਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਸਿਖਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ (stage directions) - ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਨੋਭਾਵ ਤੇ ਮਾਹੌਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
- ਟਕਰਾਅ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਦਾ ਭੇਦ, ਨਾਟ-ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਰੰਗ-ਮੰਚ।
- ਇਕਾਂਗੀ: ਇੱਕ ਅੰਕ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਤਰ, ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਝਟਕਾ।
ਨਾਟਕਕਾਰ
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ (ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ, ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ), ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ (ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ), ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ ਦਿੱਤੇ।
Worked example
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਅੰਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦੱਸੋ - ਇੱਕ ਕਮਰਾ, ਦੋ ਪਾਤਰ।
- ਫਿਰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਮੂਲ ਲਿਖੋ: ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਬਨਾਮ ਧੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਚਾਹ।
- ਅੰਤ ਦਾ ਝਟਕਾ ਉਸ ਵਾਕ ਨਾਲ ਜੋੜੋ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਪ-ਕਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਬਰਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕ
- ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ ਲਿਖ ਦੇਣਾ।
- ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਇਕਾਂਗੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਝਣਾ।