ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਤੇ ਵੱਡਾ ਗਦ (Novel)
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਤੇ ਵੱਡਾ ਗਦ - ਨਾਵਲ ਦੇ ਤੱਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਨਾਵਲ ਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭੇਦ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਮੁੱਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਤੱਤ
- ਵਿਸਥਾਰਤ ਕਥਾਨਕ, ਕਈ ਉਪ-ਕਥਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ।
- ਪਾਤਰ-ਵਿਕਾਸ: ਨਾਇਕ ਦੀ ਸੋਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
- ਪਰਿਵੇਸ਼, ਬਿਰਤਾਂਤ-ਤਕਨੀਕ (ਸਰਵ-ਗਿਆਨੀ, ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ, ਪੱਤਰ-ਰੂਪ), ਥੀਮ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰੋਹਰ
- ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ (1898) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਤੇ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ।
- ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।
- ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਰਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (1964) ਦਲਿਤ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਲਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।
- ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਿੱਤੇ।
Worked example
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਨਾਵਲ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੈ - ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਥਾਂ ਲਿਖੋ।
- ਫਿਰ ਦੋ ਪਾਤਰ ਚੁਣੋ ਜੋ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜੋ: ਜ਼ਮੀਨ, ਕਰਜ਼ਾ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਪਰਵਾਸ।
- ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੱਸੋ - ਹਮਦਰਦੀ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਹੈ।
ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕ
- ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਗਲਤੀ।
- ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਲਿਖ ਦੇਣਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਛੱਡਣਾ।
- ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਝਣਾ।