I85PREP
⌘ K
UGC NET Gujarati study materials
UGC NET Gujarati study resources

UGC NET Gujarati practice questions

One question at a time. Build your UGC NET Gujarati understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'આરંભિક ગાળા' તરીકે ઓળખાતા સમયખંડમાં મુખ્યત્વે કયા પ્રકારની રચનાઓ જોવા મળે છે?

  1. ભક્તિ અને જૈન કથાઓ જેવી પદ્ય રચનાઓ Correct answer.
  2. ગદ્ય ગ્રંથો અને ચરિત્રાત્મક કથાઓ
  3. ઐતિહાસિક નવલકથાઓ
  4. ગઝલ અને સોનેટ

Explanation

ગુજરાતી સાહિત્યના આરંભિક ગાળામાં રાસ, ફાગુ, બારમાસી અને જૈન-ભક્તિ વિષયક પદ્ય કૃતિઓ પ્રધાન હતી. ગદ્ય અને નવલકથા પછીના ગાળાની દેન છે, તેથી તેમને આરંભિક ગાળા સાથે જોડવી ભૂલભરી થશે.

Question 2Gujarati (subject paper of UGC-NET)

નરસિંહ મહેતાની 'હિંડોળા ગીત' રચનાનું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. સંવાદ આધારિત નાટકીય રચના
  2. રાગ અને તાલ સાથે ગવાતું ભક્તિપ્રધાન પદ્ય Correct answer.
  3. ગદ્યમાં લખાયેલી જીવનચરિત્રાત્મક કથા
  4. છંદ વગરનું મુક્ત કાવ્ય

Explanation

હિંડોળા ગીતો ભજન પરંપરાનાં પદ છે, જે રાગ-તાલ સાથે ગવાય છે અને કૃષ્ણભક્તિનો ભાવ વ્યક્ત કરે છે. તેમાં ભાવ અને સંગીત બંને સાથે આવે છે, જ્યારે ગદ્ય કે મુક્ત કાવ્યની ઓળખ અહીં લાગુ પડતી નથી.

Question 3Gujarati (subject paper of UGC-NET)

મીરાંબાઈની પદાવલીમાં વારંવાર આવતું કેન્દ્રીય પ્રતીક કયું છે?

  1. સાસરિયાની ખુશામત
  2. ગિરધરનું સ્મરણ અને વિરહ Correct answer.
  3. ખેતી અને વેપાર
  4. દરબારની રાજનીતિ

Explanation

મીરાંબાઈનાં પદોમાં ગિરધર (કૃષ્ણ) પ્રત્યેની અનન્ય ભક્તિ અને વિરહનો ભાવ કેન્દ્રસ્થાને રહે છે. સંસારિક રાજનીતિ કે વેપાર તેમની ભક્તિનો વિષય નથી.

Question 4Gujarati (subject paper of UGC-NET)

અખાના છપ્પામાં મુખ્યત્વે કયો સ્વર ગુંજે છે?

  1. વિદેશયાત્રાના વર્ણનનો
  2. રોમેન્ટિક પ્રણયનો
  3. સામાજિક કુરીતિઓ સામેનો ટકોરાબાજ વિરોધ Correct answer.
  4. રાજાશાહીની પ્રશંસાનો

Explanation

અખો છપ્પામાં ધર્મ, સમાજ અને રૂઢિઓ સામે ધારદાર, ટકોરાબાજ ભાષામાં પ્રહાર કરે છે. તેમનો સ્વર વિવેચનાત્મક છે, પ્રણય કે રાજપ્રશંસાનો નથી.

Question 5Gujarati (subject paper of UGC-NET)

પ્રેમાનંદની 'ઓખાહરણ' કયા પ્રકારની રચના છે?

  1. આખ્યાન પરંપરાનું પદ્ય કાવ્ય Correct answer.
  2. એકાંકી નાટક
  3. ગદ્ય નવલકથા
  4. સંસ્મરણાત્મક નિબંધ

Explanation

પ્રેમાનંદની કૃતિઓ આખ્યાન પરંપરાનાં પદ્ય કાવ્યો છે, જે ગવાય છે અને કથાને છંદોબદ્ધ રીતે આગળ વધારે છે. ઓખાહરણમાં ઓખા અને અનિરુદ્ધની કથા આ રીતે રજૂ થાય છે.

Question 6Gujarati (subject paper of UGC-NET)

દયારામની કવિતામાં 'શૃંગાર' અને 'ભક્તિ' વચ્ચેનો સંબંધ કેવો રજૂ થાય છે?

  1. શૃંગારને ભક્તિનું પ્રતીકાત્મક સાધન બનાવવો Correct answer.
  2. બંનેને અલગ રાખીને કેવળ વર્ણન
  3. ભક્તિને બદલે ફક્ત રાજકીય વ્યંગ
  4. શૃંગારને સંપૂર્ણ નકારીને ભક્તિ

Explanation

દયારામમાં શૃંગાર ભાવ ઘણી વાર કૃષ્ણભક્તિનું પ્રતીક બની જાય છે, એટલે સાંસારિક પ્રેમ અને દિવ્ય પ્રેમ એકબીજા સાથે જોડાય છે. તે શૃંગારને નકારતા નથી, પણ તેને ભક્તિના સ્તરે ઉન્નત કરે છે.

Question 7Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી ગદ્યના વિકાસમાં 'દલપતરામ'નું યોગદાન મુખ્યત્વે કઈ દિશામાં છે?

  1. આધુનિક ગદ્ય અને શિક્ષણશાસ્ત્ર તરફનું વળાંક Correct answer.
  2. ઐતિહાસિક નવલકથા
  3. છંદમુક્ત કાવ્ય
  4. ગઝલની શરૂઆત

Explanation

દલપતરામે શિક્ષણ, સુધારો અને સરળ ગદ્ય તરફ ગુજરાતી સાહિત્યને વાળ્યું અને ગદ્યલેખનને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમનું યોગદાન નવા સ્વરૂપોની શરૂઆત કરતાં ગદ્ય અને સુધારક વિચારની દિશામાં વધુ છે.

Question 8Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'ભોળાનાથ' ઉપનામથી ઓળખાતા કવિ કોણ છે?

  1. દલપતરામ
  2. કલાપી Correct answer.
  3. મેઘાણી
  4. નર્મદ

Explanation

કલાપી (સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલ) 'ભોળાનાથ' ઉપનામથી કવિતા લખતા હતા. તેમની કવિતામાં પ્રણય, વિરહ અને વેદનાનો ઊંડો ભાવ જોવા મળે છે.

Question 9Gujarati (subject paper of UGC-NET)

નર્મદની 'વીરસિંહ' રચનાને ગુજરાતી સાહિત્યમાં કઈ દૃષ્ટિએ મહત્વની ગણવામાં આવે છે?

  1. પ્રથમ એકાંકી નાટક તરીકે
  2. પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ તરીકે
  3. ગુજરાતીની પ્રથમ ઐતિહાસિક ખંડકાવ્ય તરીકે Correct answer.
  4. પ્રથમ સંસ્મરણાત્મક નિબંધ તરીકે

Explanation

'વીરસિંહ' ગુજરાતી ભાષાનું પ્રથમ ઐતિહાસિક ખંડકાવ્ય મનાય છે, જેમાં નર્મદે રાજપૂત વીરની કથા પદ્યમાં રજૂ કરી. આ રચનાએ ગુજરાતી કાવ્યમાં ઐતિહાસિક વિષયની પરંપરા શરૂ કરી.

Question 10Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગોવર્ધનરામ માચરની 'સરસ્વતીચંદ્ર' નવલકથાનું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. ફક્ત પ્રણયત્રિકોણ
  2. એક જ પાત્રનું આત્મકથન
  3. ફક્ત ગ્રામજીવનનું વર્ણન
  4. ચાર ભાગમાં ફેલાયેલી વિશાળ સામાજિક-આધ્યાત્મિક કથા Correct answer.

Explanation

'સરસ્વતીચંદ્ર' ચાર ભાગમાં ફેલાયેલી વિશાળ નવલકથા છે, જેમાં સમાજ, ધર્મ, આધ્યાત્મ અને રાજકારણના સ્તરો ખૂલે છે. તેને કેવળ પ્રણયકથા કે આત્મકથન ગણવી તેની વ્યાપકતાને ટૂંકાવી નાખે છે.

Question 11Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'ધૂમકેતુ' ઉપનામથી લખતા ગુજરાતી સાહિત્યકાર કોણ છે?

  1. ઝવેરચંદ મેઘાણી
  2. ચુનીલાલ મડિયા
  3. પન્નાલાલ પટેલ
  4. રામનારાયણ પાઠક Correct answer.

Explanation

રામનારાયણ પાઠક 'ધૂમકેતુ' ઉપનામથી લખતા હતા અને તેમની વાર્તાઓમાં મનોવિશ્લેષણ તથા સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ જોવા મળે છે. તેઓ ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાના મહત્વના લેખક છે.

Question 12Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ઝવેરચંદ મેઘાણીનું 'માણસાઈના દીવા' કયા પ્રકારનું ગદ્યલેખન છે?

  1. કાવ્યસંગ્રહ
  2. વૈજ્ઞાનિક લેખોનો સંગ્રહ
  3. ચરિત્રાત્મક નિબંધોનો સંગ્રહ Correct answer.
  4. એકાંકી નાટકોનો સંગ્રહ

Explanation

'માણસાઈના દીવા'માં મેઘાણીએ સામાન્ય માણસોના માનવીય પરાક્રમનાં ચરિત્રાત્મક નિબંધો રજૂ કર્યા છે. આ રચનાઓમાં ચરિત્ર, ભાવના અને વર્ણનનો સંગમ છે.

Question 13Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ઉમાશંકર જોશીની કવિતામાં મુખ્યત્વે કઈ ભાવભૂમિ જોવા મળે છે?

  1. ફક્ત રાજકીય આંદોલન
  2. આધ્યાત્મિક શાંતિ અને માનવીય સંવેદનાનો સંગમ Correct answer.
  3. ફક્ત વિજ્ઞાનની ભાષા
  4. ફક્ત લોકકથાનું પુનર્કથન

Explanation

ઉમાશંકર જોશીની કવિતામાં શાંતિ, આધ્યાત્મિક ચિંતન અને માનવીય સંવેદનાનો સંગમ જોવા મળે છે. તેમનો સ્વર ચિંતનશીલ છે, કેવળ રાજકીય કે વૈજ્ઞાનિક નથી.

Question 14Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'અનુગાંધીયુગ' શબ્દ કઈ દિશા સૂચવે છે?

  1. ફક્ત ગઝલ કવિતાનો યુગ
  2. ગાંધીજીના જીવનકાળ પહેલાંની લોકકથાઓ
  3. ગાંધીજીના વિચારો અને સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન પછીનો સાહિત્યિક પ્રવાહ Correct answer.
  4. ફક્ત સંસ્કૃત નાટકોનો યુગ

Explanation

'અનુગાંધીયુગ' ગાંધીજીના વિચારો, સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન અને તેની અસર હેઠળ રચાયેલા સાહિત્યિક પ્રવાહને સૂચવે છે. તેમાં સામાજિક ચેતના અને રાષ્ટ્રીય ભાવના પ્રધાન બને છે.

Question 15Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'છોગાળો' શબ્દ ગુજરાતી સાહિત્યિક સંદર્ભમાં કયો અર્થ ધરાવે છે?

  1. લાંબી નવલકથા
  2. એકાંકી નાટકનું શીર્ષક
  3. ટૂંકી વાર્તાના સ્વરૂપનો એક પ્રકાર Correct answer.
  4. ગઝલનો છેલ્લો શેર

Explanation

ગુજરાતીમાં 'છોગાળો' ટૂંકી વાર્તાના એક પ્રકારને સૂચવે છે, જેમાં સંક્ષિપ્ત અને કેન્દ્રિત કથા રજૂ થાય છે. તે લાંબી નવલકથા કે ગઝલના શેર સાથે સંબંધિત નથી.

Question 16Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'દલપતરામ' અને 'નર્મદ' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો ગણાય છે?

  1. દલપતરામ સુધારક-ઉપદેશાત્મક, નર્મદ વીરરસ અને ભાષાભિમાન તરફ વધુ Correct answer.
  2. નર્મદ ફક્ત ગદ્ય લખતા
  3. બંને ફક્ત ગઝલ લખતા
  4. દલપતરામ ફક્ત નાટક લખતા

Explanation

દલપતરામની કવિતામાં સુધારો, ઉપદેશ અને સરળ ભાષા પ્રધાન છે, જ્યારે નર્મદમાં વીરરસ, રાષ્ટ્રીય ભાવના અને ભાષાભિમાન વધુ ઉજ્જ્વળ છે. આ ભેદ બંને કવિઓની દૃષ્ટિ અને શૈલીનો ફરક દર્શાવે છે.

Question 17Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'અંધારી ગલી' નાટકના સંદર્ભમાં ગુજરાતી રંગભૂમિ પર કઈ દિશા ખૂલી?

  1. સામાજિક વાસ્તવિકતા અને મનોવૈજ્ઞાનિક સંવેદન Correct answer.
  2. ફક્ત સંગીતમય નાટકો
  3. ફક્ત હાસ્યનાટકો
  4. ફક્ત પૌરાણિક કથાઓ

Explanation

'અંધારી ગલી' જેવાં નાટકોએ સામાજિક વાસ્તવિકતા અને મનોવૈજ્ઞાનિક સંવેદનને ગુજરાતી રંગભૂમિ પર મુખ્ય વિષય બનાવ્યો. આ દિશા પૌરાણિક કે કેવળ હાસ્યલક્ષી નાટકોથી અલગ પડે છે.

Question 18Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી ભાષાના સ્વરોમાં 'અ' અને 'આ' વચ્ચેનો મુખ્ય ફરક શો છે?

  1. બંને એક જ ધ્વનિ છે
  2. અ દીર્ઘ અને આ હ્રસ્વ છે
  3. અ હ્રસ્વ અને આ દીર્ઘ સ્વર છે Correct answer.
  4. બંને વ્યંજન છે

Explanation

ગુજરાતીમાં 'અ' હ્રસ્વ સ્વર છે અને 'આ' દીર્ઘ સ્વર છે; ઉચ્ચારણ સમયના કાલમાનમાં આ ફરક પ્રગટે છે. આ બંને સ્વર છે, વ્યંજન નથી.

Question 19Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'ળ' અને 'લ' વચ્ચેનો ધ્વન્યાત્મક ભેદ કયો છે?

  1. ળ મૂર્ધન્ય પાર્શ્વિક છે અને લ દંત્ય પાર્શ્વિક Correct answer.
  2. લ મૂર્ધન્ય અને ળ દંત્ય
  3. બંને સંપૂર્ણપણે સમાન છે
  4. ળ સ્વર છે અને લ વ્યંજન

Explanation

'ળ' મૂર્ધન્ય પાર્શ્વિક ધ્વનિ છે, જ્યારે 'લ' દંત્ય પાર્શ્વિક છે; જીભનું સ્થાન બદલાવાથી ઉચ્ચારણમાં ફરક પડે છે. આ ભેદ ગુજરાતીના ધ્વનિતંત્રનું લક્ષણ છે.

Question 20Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'સંધિ' નો મુખ્ય હેતુ શો છે?

  1. વાક્યનું પ્રશ્નમાં રૂપાંતર કરવું
  2. બે ધ્વનિઓને જોડીને એક શબ્દ બનાવવો Correct answer.
  3. શબ્દનો અર્થ બદલવો
  4. શબ્દને વિપરીત અર્થમાં ફેરવવો

Explanation

સંધિમાં બે ધ્વનિઓ કે શબ્દો જોડાય છે અને તેમના સંગમથી નવો સંયુક્ત રૂપ રચાય છે. તે મુખ્યત્વે ધ્વન્યાત્મક-રૂપાત્મક પ્રક્રિયા છે, અર્થ કે વાક્યપ્રકાર બદલવાનું સાધન નથી.

Question 21Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'રામને ઘેર ગયો' વાક્યમાં 'ને' પ્રત્યય કયો વિભક્તિ અર્થ સૂચવે છે?

  1. કર્મ કે સંબંધ Correct answer.
  2. અધિકરણ
  3. સંબોધન
  4. હેતુ

Explanation

આ વાક્યમાં 'ને' પ્રત્યય 'રામ' સાથેનો સંબંધ કે કર્મભાવ દર્શાવે છે, એટલે કે કોને ઘેર ગયો તે સ્પષ્ટ થાય છે. સંબોધન માટે 'અરે રામ' જેવો પ્રયોગ થાય, 'ને' નહીં.

Question 22Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'કર્મણિ પ્રયોગ'નું લક્ષણ કયું છે?

  1. ક્રિયાપદ કર્મના લિંગ-વચન પ્રમાણે બદલાય Correct answer.
  2. કર્તા મુખ્ય ક્રિયાપદ સાથે સીધો જોડાય
  3. વાક્યમાં ક્રિયાપદ હંમેશા અંતે આવે
  4. કર્તા હંમેશા 'ને' પ્રત્યય લે

Explanation

કર્મણિ પ્રયોગમાં ક્રિયાપદ કર્તા પ્રમાણે નહીં, પણ કર્મના લિંગ અને વચન પ્રમાણે રૂપ લે છે. આ લક્ષણ ગુજરાતીના વાક્યવ્યાકરણની મહત્વની રચના છે.

Question 23Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'શબ્દસમૂહ' અને 'વાક્ય' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. શબ્દસમૂહમાં ક્રિયાપદ હોવું જરૂરી છે
  2. શબ્દસમૂહમાં હંમેશા વિધેય હોય છે
  3. વાક્ય સંપૂર્ણ અર્થ ધરાવે છે, શબ્દસમૂહ એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે Correct answer.
  4. બંને એક જ છે

Explanation

વાક્ય સ્વતંત્ર અને સંપૂર્ણ અર્થ રજૂ કરે છે, જ્યારે શબ્દસમૂહ શબ્દોનું એકમ બનીને વાક્યના એક ભાગ તરીકે કાર્ય કરે છે. દરેક શબ્દસમૂહમાં ક્રિયાપદ હોવું આવશ્યક નથી.

Question 24Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'દ્વિરુક્તિ' શબ્દનું ઉદાહરણ કયું છે?

  1. વધુ સારું
  2. ધીમે ધીમે Correct answer.
  3. રામ અને શ્યામ
  4. ઘર-બાર

Explanation

દ્વિરુક્તિમાં એક જ શબ્દ બે વાર આવે છે અને ભાવ કે પરિમાણમાં ફેર પાડે છે, જેમ કે 'ધીમે ધીમે'. તે એક જ શબ્દનું પુનરાવર્તન છે, જ્યારે 'ઘર-બાર' જોડકું છે.

Question 25Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'શબ્દશક્તિ'ના પ્રકારોમાં 'લક્ષણા'નું લક્ષણ કયું છે?

  1. શબ્દનો ધ્વન્યાત્મક અર્થ
  2. શબ્દનો અર્થ બીજા સંબંધિત અર્થ તરફ ખસે Correct answer.
  3. શબ્દનો વિરુદ્ધ અર્થ
  4. શબ્દનો સીધો અર્થ

Explanation

લક્ષણામાં શબ્દનો મુખ્ય અર્થ સીધો ન રહેતાં સંબંધિત બીજા અર્થ તરફ ખસે છે, જેમ કે 'મુખ' શબ્દ 'ચહેરો' સિવાયના સંદર્ભમાં વપરાય. અભિધા સીધો અર્થ અને વ્યંજના સૂચિત અર્થ દર્શાવે છે.

Question 26Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'પ્રેમાનંદ' કયા પ્રકારની રચનાઓ માટે સૌથી વધુ જાણીતા છે?

  1. ગઝલ અને ગીતો
  2. નવલકથાઓ
  3. આખ્યાન અને પદ્યકથાઓ Correct answer.
  4. નાટકો

Explanation

પ્રેમાનંદ મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના આખ્યાનકાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તેમણે રામાયણ, મહાભારત અને પુરાણકથાઓને આખ્યાન શૈલીમાં રજૂ કરી. આ રચનાઓ લોકપ્રિય કથાવાચન માટે લખાયેલી હતી.

Question 27Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી ભાષામાં 'ઘ' અને 'ઝ' જેવા વ્યંજનોના ઉચ્ચારમાં ધ્વન્યાત્મક દૃષ્ટિએ મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. એક ઘોષ અને બીજો અઘોષ છે
  2. એક મહાપ્રાણ અને બીજો અલ્પપ્રાણ છે
  3. બંને અનુનાસિક છે
  4. બંને ઘોષ છે, પરંતુ એક દંત્ય અને બીજો તાલવ્ય છે Correct answer.

Explanation

'ઘ' ઘોષ મહાપ્રાણ કંઠ્ય છે, જ્યારે 'ઝ' ઘોષ મહાપ્રાણ તાલવ્ય છે; બંને ઘોષ અને મહાપ્રાણ હોવાથી ભેદ ઉચ્ચારસ્થાનનો છે. આથી દંત્ય-તાલવ્ય જેવા સ્થાનભેદને આધારે વર્ગીકરણ થાય.

Question 28Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'તે ગયો હશે' વાક્યમાં ક્રિયાપદ કઈ રીતની માહિતી વ્યક્ત કરે છે?

  1. પૂર્ણ ભૂતકાળની નિશ્ચિતતા
  2. સંભાવના કે અનુમાન Correct answer.
  3. વર્તમાનકાળની ચાલુ ક્રિયા
  4. ભવિષ્યકાળનો આદેશ

Explanation

'હશે' પ્રત્યય સંભાવના કે અનુમાનનો ભાવ વ્યક્ત કરે છે, જે ગુજરાતીમાં સંભાવનાર્થ તરીકે ઓળખાય છે. ક્રિયાપદ ભૂતકાળની ઘટનાને નિશ્ચિતતાથી નહીં, પરંતુ શક્યતા તરીકે રજૂ કરે છે.

Question 29Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'કલાપી'ની કવિતાની મુખ્ય ઓળખ કઈ ગણાય છે?

  1. હાસ્યરસ અને વ્યંગ
  2. શાંતરસ અને ઉપદેશ
  3. વીરરસ અને યુદ્ધવર્ણન
  4. કરુણરસ અને વિરહભાવ Correct answer.

Explanation

કલાપીની કવિતામાં વિરહ, અશ્રુ અને કરુણભાવની પ્રધાનતા છે; તેમની ગઝલ અને ગીતોમાં વ્યક્તિગત વેદનાનો સ્વર સંભળાય છે. આથી તેમની ઓળખ કરુણરસ સાથે જોડાયેલી છે.

Question 30Gujarati (subject paper of UGC-NET)

'મેઘાણીની નવલિકા' વિશે કયું વિધાન સૌથી યોગ્ય છે?

  1. તેમાં લોકજીવન, દુકાળ અને સામાજિક વેદનાનું ચિત્રણ છે Correct answer.
  2. તેમાં પ્રાચીન પુરાણકથાઓનું પુનઃકથન છે
  3. તેમાં મુખ્યત્વે શહેરી ઉચ્ચવર્ગનું જીવનચિત્રણ છે
  4. તેમાં મુખ્યત્વે વૈજ્ઞાનિક કલ્પના છે

Explanation

મેઘાણીની નવલિકાઓમાં ગ્રામ્ય લોકજીવન, દુકાળ, ગરીબી અને સામાજિક અન્યાયનું સજીવ ચિત્રણ જોવા મળે છે. તેમની લોકસાહિત્યની સંવેદના ગદ્યમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે.

Question 31Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'દરિયાવ' શબ્દનો અર્થ કયો છે?

  1. દરિયાઈ વેપારી
  2. દરિયાનો કિનારો Correct answer.
  3. નાનું બંદર
  4. દરિયાવ જેવો ઊંડો ખાડો

Explanation

'દરિયાવ' શબ્દ દરિયાના કિનારા કે સમુદ્રતટ માટે વપરાય છે. આ શબ્દ ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોના લોકબોલી પ્રભાવ સાથે સંકળાયેલો છે.

Question 32Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી વાક્યરચનામાં 'તે આવ્યો, પણ કંઈ બોલ્યો નહીં' - આ વાક્યમાં 'પણ' શબ્દ કયું કાર્ય કરે છે?

  1. કારણ જોડે છે
  2. હેતુ જોડે છે
  3. વિરોધાભાસ જોડે છે Correct answer.
  4. શરત જોડે છે

Explanation

'પણ' વિરોધ કે વિરોધાભાસ દર્શાવતું સંયોજક છે; તે પહેલા ખંડની અપેક્ષાએ બીજા ખંડમાં વિપરીત ભાવ રજૂ કરે છે. આથી તેનું કાર્ય વિરોધાભાસ જોડવાનું છે.

Question 33Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'કિશોરલાલ મશરૂવાળા'નું મુખ્ય યોગદાન કઈ દિશામાં છે?

  1. છંદોલ્લંઘન કવિતા
  2. ગાંધીયુગીન ગદ્ય અને સામાજિક નિબંધ Correct answer.
  3. એકાંકી નાટકની શરૂઆત
  4. પ્રાચીન આખ્યાન પરંપરા

Explanation

કિશોરલાલ મશરૂવાળા ગાંધીયુગીન ગદ્યકાર હતા અને તેમણે નિબંધ તથા સામાજિક-રાજકીય વિષયો પર ગદ્યલેખન કર્યું. તેમની ગદ્યશૈલી વિચારપ્રધાન અને સામાજિક ચેતનાથી ભરપૂર ગણાય છે.

Question 34Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'સમાસ'ના સંદર્ભમાં 'રાજદરબાર' શબ્દ કયો સમાસ છે?

  1. દ્વંદ્વ
  2. તત્પુરુષ
  3. ષષ્ઠી તત્પુરુષ Correct answer.
  4. બહુવ્રીહિ

Explanation

'રાજદરબાર' એટલે રાજાનો દરબાર; અહીં પૂર્વપદ 'રાજા' ષષ્ઠી વિભક્તિમાં છે અને ઉત્તરપદ 'દરબાર' સાથે જોડાય છે. આથી તે ષષ્ઠી તત્પુરુષ સમાસ છે.

Question 35Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'સ્વાધ્યાય' પરંપરાના પ્રણેતા તરીકે કોણ ઓળખાય છે?

  1. પંડિત સુખલાલજી
  2. મહાદેવ દેસાઈ
  3. કાકા કાલેલકર Correct answer.
  4. નરહરિ પરીખ

Explanation

કાકા કાલેલકરે 'સ્વાધ્યાય' નામની ચિંતન-પરંપરા શરૂ કરી, જેમાં જીવન અને સાહિત્યના આંતરિક અર્થની શોધ પર ભાર મૂકાયો. તેમનું ગદ્ય ચિંતનશીલ અને આત્મનિરીક્ષણલક્ષી ગણાય છે.

Question 36Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'મારે તેને મળવું છે' વાક્યમાં 'મારે' કયો અર્થ સૂચવે છે?

  1. કર્મનું સ્થાન
  2. સંબંધનો અધિકાર
  3. સાધનનો ઉપયોગ
  4. કર્તાની ફરજ કે આવશ્યકતા Correct answer.

Explanation

'મારે' રૂપ 'મને'ના વિકલ્પ તરીકે કર્તાની આવશ્યકતા કે ફરજ દર્શાવે છે, જે ગુજરાતીમાં વિધ્યર્થ કે આવશ્યકતાર્થનું સૂચક છે. આથી તે ફરજ કે આવશ્યકતાનો ભાવ વ્યક્ત કરે છે.

Question 37Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'અનામી' કાવ્યસંગ્રહ કોનો છે?

  1. હરીન્દ્ર દવે
  2. ઉમાશંકર જોષી
  3. નિરંજન ભગત
  4. બળવંતરાય ઠાકોર Correct answer.

Explanation

'અનામી' બળવંતરાય ઠાકોરનો કાવ્યસંગ્રહ છે, જેમાં તેમની ચિંતનશીલ અને પ્રયોગશીલ કવિતા જોવા મળે છે. તેમની કવિતા ભાવુકતા કરતાં વિચાર અને પ્રયોગ પર ભાર મૂકે છે.

Question 38Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી ભાષામાં 'અનુસ્વાર'નું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. સ્વરની લંબાઈ વધારવી
  2. શબ્દનો અંતિમ સ્વર બદલવો
  3. નાસિક અનુનાદ દર્શાવવો Correct answer.
  4. વ્યંજનને મહાપ્રાણ બનાવવો

Explanation

અનુસ્વાર (ં) લેખનમાં પૂર્વવર્તી સ્વર સાથે નાસિક અનુનાદ દર્શાવે છે. તે વ્યંજનના પ્રાણ કે સ્વરલંબાઈ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતો નથી.

Question 39Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'જેવો તેવો' જેવી જોડ શબ્દરચનાને કઈ શૈલીમાં ગણવામાં આવે છે?

  1. સમાસ
  2. ઉપસર્ગ
  3. દ્વિરુક્તિ Correct answer.
  4. પ્રત્યય

Explanation

એક જ શબ્દ કે સમાન ધ્વનિવાળો શબ્દ બે વાર આવીને ભાવ તીવ્ર બનાવે તો તે દ્વિરુક્તિ કહેવાય. 'જેવો તેવો'માં સમાન અર્થછાયાવાળા પદની જોડ ભાવદ્યોતક દ્વિરુક્તિ રચે છે.

Question 40Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી નાટ્યસાહિત્યમાં 'જયશંકર સુંદરી' નાટક કોનું છે?

  1. પ્રહ્‌લાદ પારેખ
  2. રણછોડભાઈ ઉદયશંકર દવે Correct answer.
  3. હસમુખ બારાડી
  4. ચંદ્રવદન મહેતા

Explanation

'જયશંકર સુંદરી' રણછોડભાઈ ઉદયશંકર દવેનું ઐતિહાસિક નાટક છે, જે ગુજરાતી રંગભૂમિની પરંપરામાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. તેમની ઓળખ નાટ્યકાર અને દિગ્દર્શક તરીકેની છે.

Question 41Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'વાક્યપ્રયોગ'ની દૃષ્ટિએ 'શું તમે આવશો?' વાક્ય કયા પ્રકારનું છે?

  1. ઉદ્ગારાર્થક
  2. આજ્ઞાર્થક
  3. વિધાનાર્થક
  4. પ્રશ્નાર્થક Correct answer.

Explanation

પ્રશ્ન ચિહ્ન અને 'શું' શબ્દ સૂચવે છે કે વક્તા માહિતી માંગી રહ્યો છે, તેથી વાક્ય પ્રશ્નાર્થક છે. આવા વાક્યમાં ઉત્તરની અપેક્ષા રહે છે.

Question 42Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'નીચે' અને 'ઉપર' જેવા શબ્દો વ્યાકરણની કઈ શ્રેણીમાં આવે છે?

  1. રીતિવાચક વિશેષણ
  2. સ્થાનવાચક અવ્યય Correct answer.
  3. ક્રિયાવિશેષણ
  4. સંબંધવાચક સર્વનામ

Explanation

'નીચે' અને 'ઉપર' સ્થાન દર્શાવતા અવ્યય છે; તેમનું રૂપ બદલાતું નથી અને તેઓ સ્થાનનો સંબંધ સૂચવે છે. ગુજરાતીમાં આવા શબ્દોનો ઉપયોગ પદાન્વયી સંબંધ દર્શાવવા થાય છે.

Question 43Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'હિમાલયનો પ્રવાસ' કૃતિના લેખક કોણ છે?

  1. નાનાલાલ દવે
  2. ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી
  3. કાકા કાલેલકર Correct answer.
  4. મોહનલાલ પંડ્યા

Explanation

'હિમાલયનો પ્રવાસ' કાકા કાલેલકરનું પ્રવાસવર્ણન છે, જેમાં યાત્રાનું નિરીક્ષણ અને આત્મચિંતન સાથે જોડાયું છે. તેમની ગદ્યશૈલી પ્રવાસવર્ણનને ચિંતન સાથે સાંકળે છે.

Question 44Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'શબ્દનો અર્થ' નક્કી કરવામાં 'પ્રકરણ' (context)ની ભૂમિકા કઈ છે?

  1. શબ્દનો અર્થ હંમેશા શબ્દકોશ પ્રમાણે જ નિશ્ચિત રહે છે
  2. પ્રકરણ વ્યાકરણની શુદ્ધિ નક્કી કરે છે
  3. પ્રકરણ અર્થને સ્પષ્ટ કરે છે અને કેટલીક વાર બદલે પણ છે Correct answer.
  4. પ્રકરણ ફક્ત ઉચ્ચાર બદલે છે

Explanation

એક જ શબ્દ પ્રકરણ પ્રમાણે અલગ અર્થ ધરાવી શકે છે, તેથી પ્રકરણ અર્થનિર્ણયમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. આ જ કારણે અર્થવિચારમાં સંદર્ભને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.

Question 45Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'ભગવદ્‌ગોમંડળ'નું મુખ્ય મહત્વ કયું છે?

  1. ફક્ત વ્યાકરણગ્રંથ
  2. ફક્ત કાવ્યસંગ્રહ
  3. ફક્ત નાટકસંગ્રહ
  4. ગુજરાતી ભાષાનો વિશાળ જ્ઞાનકોશ Correct answer.

Explanation

'ભગવદ્‌ગોમંડળ' ગુજરાતી ભાષામાં જ્ઞાનકોશીય સ્વરૂપનો વિશાળ ગ્રંથ છે, જેમાં ભાષા, ધર્મ, ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિના વિષયો સંગ્રહાયેલા છે. તે ગુજરાતી ગદ્યના સંદર્ભગ્રંથ તરીકે ગણાય છે.

Question 46Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'કૃત્ય' અને 'કર્તા' વચ્ચેનો સંબંધ સ્પષ્ટ કરતું 'દ્વિતીયા વિભક્તિ'નું ચિહ્ન કયું છે?

  1. નું
  2. માં
  3. થી
  4. ને Correct answer.

Explanation

ગુજરાતીમાં દ્વિતીયા વિભક્તિનું મુખ્ય ચિહ્ન 'ને' છે, જે કર્મને ચિહ્નિત કરે છે, જેમ કે 'રામને બોલાવો'. આથી ક્રિયા અને કર્મ વચ્ચેનો સંબંધ 'ને' દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 47Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'ધરતીનું હૃદય' કૃતિ કોની ગણાય છે?

  1. ઝવેરચંદ મેઘાણી Correct answer.
  2. ઈશ્વર પેટલીક
  3. ચુનીલાલ મડિયા
  4. ઉમાશંકર જોષી

Explanation

'ધરતીનું હૃદય' ઝવેરચંદ મેઘાણીની લોકજીવનલક્ષી રચના છે, જેમાં ધરતી સાથે જોડાયેલા માનવભાવનું ચિત્રણ છે. તેમની ગદ્યશૈલી લોકસંવેદનાથી ઊંડી રીતે જોડાયેલી છે.

Question 48Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'આંખ' શબ્દનો લાક્ષણિક અર્થ 'દૃષ્ટિ કે ધ્યાન' સંદર્ભમાં કઈ શક્તિ દર્શાવે છે?

  1. લક્ષણા Correct answer.
  2. વ્યુત્પત્તિ
  3. વ્યંજના
  4. અભિધા

Explanation

જ્યારે શબ્દ પોતાના સીધા અર્થને બદલે તેની સાથે સંબંધિત અર્થ સૂચવે, ત્યારે લક્ષણા શક્તિ કાર્યરત થાય. 'આંખ' દ્વારા 'દૃષ્ટિ' કે 'ધ્યાન' સૂચવવું એ સંબંધ આધારિત લાક્ષણિક અર્થ છે.

Question 49Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'છંદ'ના સંદર્ભમાં 'ગરબી'નું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. ફક્ત ગદ્ય શૈલી
  2. માત્રા આધારિત લય અને નૃત્ય સાથેનો સંબંધ Correct answer.
  3. ફક્ત સંસ્કૃત વૃત્તોનો ઉપયોગ
  4. એક જ પંક્તિમાં અંત્યાનુપ્રાસ

Explanation

ગરબી માત્રાઆધારિત લયવાળી લોકકાવ્ય રચના છે, જે નૃત્ય સાથે જોડાયેલી હોવાથી લોકસંગીત અને ભક્તિભાવ બંને ધરાવે છે. તેની લયરચના લોકપરંપરાના તાલ સાથે સંકળાયેલી છે.

Question 50Gujarati (subject paper of UGC-NET)

ગુજરાતીમાં 'વાક્યમાં પદનો ક્રમ' બદલવાથી થતા અર્થભેદને કઈ દૃષ્ટિએ અભ્યાસ કરવામાં આવે છે?

  1. પદાન્વય કે વાક્યરચના Correct answer.
  2. શબ્દસમૂહની સંધિ
  3. છંદશાસ્ત્ર
  4. ધ્વનિવિજ્ઞાન

Explanation

પદોનો ક્રમ અને તેમનો પરસ્પર સંબંધ વાક્યરચના કે પદાન્વયના અભ્યાસનો વિષય છે. ક્રમ બદલાતાં ભાર કે અર્થછાયા બદલાય તે આ દૃષ્ટિએ તપાસાય છે.