ಸಮಾಸ ಅಥವಾ ವಿಭಕ್ತಿ: ‘ರಾಜನ ಮನೆ’ ಪ್ರಕರಣ
ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2 ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ: “‘ರಾಜನ ಮನೆ’ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆ? ಸಮರ್ಥಿಸಿ.” ಮಾರ್ಕ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ “ಸಮಾಸವಿಲ್ಲ; ಇದು ಷಷ್ಠಿ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪದಗುಚ್ಛ” ಎಂದು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರ. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ “ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ” ಎಂದು ಬರೆದು, “ರಾಜನ ಮನೆ = ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮನೆ” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ “ರಾಜ + ಮನೆ = ರಾಜಮನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಸ” ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇಬ್ಬರ ಉತ್ತರಗಳೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪದಗುಚ್ಛದ ರೂಪ ಬೇರೆ. 38 ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ 14 ಮಂದಿ ಸಮಾಸ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನೀವು ಅಂಕ ನೀಡುವಾಗ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ, ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಲೋಪ, ಮತ್ತು ಅರ್ಥಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಅಂತರದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ‘ರಾಜಮನೆ’ ಎಂದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ನಿಮಗೆ 20 ನಿಮಿಷ; 14 ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ‘ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ’ ಎಂದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ‘ಕರ್ಮಧಾರಯ’ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣ: ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳು ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಪದವಾಗುವುದು. ಈ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಪದಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸಾಲಿನ ಕಾರಣ ಕಡ್ಡಾಯ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮ.
1. ‘ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ’ ಎಂದು ಬರೆದವರಿಗೆ 2/2 ಕೊಡಬಹುದೇ? ಕಾರಣ ಕೊಡಿ.
Read the worked answer
2/2 ಕೊಡಬಾರದು. ಕಾರಣ:
- ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಪದಗುಚ್ಛ ‘ರಾಜನ ಮನೆ’ ಎಂದು ಅಂತರದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ; ‘ನ’ ಎಂಬ ಷಷ್ಠಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಅಂಟಿದೆ. ಸಮಾಸವಾದಾಗ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಲೋಪವಾಗಿ ‘ರಾಜಮನೆ’ ಎಂದು ಒಂದೇ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅರ್ಥಸಂಬಂಧವನ್ನು (‘ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ’) ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದ್ದು ಸಮಾಸದ ರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸಮಾಸವಿದೆ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯ ತಪ್ಪು.
- 2 ಅಂಕಗಳನ್ನು 1+1 ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿದರೆ: ಸಮಾಸದ ಹೆಸರು/ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ 0; ಕಾರಣಕ್ಕೆ 1 ಕೊಡಬಹುದು (ಅರ್ಥಸಂಬಂಧ ಸರಿ). ಆದರೆ ‘ತತ್ಪುರುಷ’ ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದಕ್ಕೆ ಅಂಕ ಬೇಡ.
- ಇದೇ ತಪ್ಪನ್ನು 14 ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ ಒಂದೇ ನೀತಿ: ‘ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಇರುವಾಗ ಸಮಾಸವಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.
2. ‘ರಾಜನ ಮನೆ’ ಮತ್ತು ‘ರಾಜಮನೆ’ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಕರಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ.
Read the worked answer
- ‘ರಾಜನ ಮನೆ’ ಒಂದು ಪದಗುಚ್ಛ; ‘ರಾಜ’ ಮತ್ತು ‘ಮನೆ’ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳು, ನಡುವೆ ಷಷ್ಠಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ‘ನ’ ಇದೆ.
- ‘ರಾಜಮನೆ’ ಒಂದು ಸಮಾಸಪದ; ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಲೋಪವಾಗಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದಾಗಿವೆ. ಅರ್ಥವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು: ‘ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮನೆ’ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಬದಲು ‘ಅರಮನೆ/ರಾಜಗೃಹ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ಬರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.