ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਗਦ-ਉੱਤਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ 42 ਉੱਤਰ-ਪੁਸਤਿਕਾਵਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਗਦ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: 'ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਾਠ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।' ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਜਨਾ ਇਹ ਹੈ-ਭਾਵ ਲਈ 3 ਅੰਕ, ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਲਈ 2 ਅੰਕ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਲਈ 1 ਅੰਕ। ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਤਰ ਲਗਭਗ 100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਤਿੰਨ ਉੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕ ਨੇ 190 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਇੱਕ ਵੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖ ਨੇ 95 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ, ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਜੋੜਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ ਨੇ 240 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਭਾਵ ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਪਾਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਗਲਤ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਠੀਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਉੱਤਰ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਦੇਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਲਾਈਨ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਲਿਖਣੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਉੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਕੱਟਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
1. ਤਿੰਨੇ ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕ ਦਿਓ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਅੰਕ-ਵੰਡ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
Read the worked answer
ਸਿਧਾਂਤ: ਅੰਕ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਮਿਹਨਤ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ।
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕ - 1/6। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ 'ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ (3 ਅੰਕ) ਲਈ ਇੱਕ ਵੀ ਭਾਵ-ਵਾਕ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ 0। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ 0। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਲਈ 1।
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖ - 6/6। ਭਾਵ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ (3), ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਉਦਾਹਰਨਾਂ (2), ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਿੱਟਾ (1)।
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ - 4/6। ਸਹੀ ਭਾਵ ਲਈ ਪੂਰੇ 3; ਉਦਾਹਰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 2 ਕੱਟ; ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ 1।
ਪਾਤਰ ਦੇ ਗਲਤ ਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਅੰਕ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ 3.5 ਜਾਂ 3.75 ਵਰਗਾ ਹਿਸਾਬ ਬਣਾਉਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਗਲਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਭਾਵ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ 1 ਅੰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਕ 4 ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਲਿਖਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਗਲਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਕੰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ), ਤਾਂ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਅੰਕ ਕੱਟਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ।
2. ਕੀ 100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਣ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਕੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤਰਕ ਸਹਿਤ ਲਿਖੋ।
Read the worked answer
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਲੰਬਾਈ ਲਈ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਕੱਟੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਕਾਰਨ:
- ਸ਼ਬਦ-ਸੀਮਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ, ਕੱਟਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਭਾਵ, ਉਦਾਹਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਹਨ; 'ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਤੀ' ਲਈ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ।
- ਲੰਬੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕ ਨੇ 190 ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਭਾਵ ਵਾਲੇ 3 ਅੰਕ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬਾਈ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਭਟਕਣਾ ਵਧਾਈ।
- ਕੱਟਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਭਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ - ਤਦੋਂ ਕਟੌਤੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਸੰਰਚਨਾ ਵਾਲੇ 1 ਅੰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਵੱਖਰੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 95 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਬੋਨਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਭਾਗ ਪੂਰੇ ਹੋਏ।
3. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ ਲਈ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਰ-ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਦਿਵਾ ਸਕੇ।
Read the worked answer
ਟਿੱਪਣੀ: 'ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਵ-ਭਾਗ ਪੂਰਾ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 3 ਅੰਕ ਮਿਲੇ; 6 ਵਿੱਚੋਂ 2 ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਗਏ ਕਿ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਭਾਵ ਲਿਖਣ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਉਸ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਜ਼ਰੂਰ ਜੋੜੋ; ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਾਠ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਲਤ ਨਾਂ ਭਾਵ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।'
ਕਿਉਂ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ (ਭਾਵ ਸਹੀ), ਫਿਰ ਠੀਕ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਦਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 'ਹੋਰ ਲਿਖੋ' ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕੀ ਲਿਖਣਾ ਹੈ।