ਅੱਠ ਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੋਧ-ਸਵਾਲ: ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਚਮੁੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ 5 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੋਧ-ਸਵਾਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨੰਬਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ: 'ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੁਸਤਕਾਲਾ ਹੈ। (1) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। (2) ਮੈਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ। (3) ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। (4) ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈ। (5) ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। (6) ਉਹ ਅਧਿਆਪਿਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹਨ। (7) ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰਤ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। (8) ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।' ਹਰੇਕ ਸਹੀ ਸੋਧ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਕ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ (7) ਵਿੱਚ 'ਜਰੂਰਤ' ਨੂੰ ਗਲਤ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਪਾਠਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜ਼ਰੂਰਤ' ਵੀ ਛਪਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਵੀ 'ਸੋਧੀਆਂ' ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤ ਸੋਧ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਕੱਟਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
1. ਅੱਠੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ, ਸੋਧ ਲਿਖੋ ਅਤੇ 5 ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਕ ਦਿਓ।
Read the worked answer
- ਅਸ਼ੁੱਧ → 'ਵਿਦਿਆਰਥੀ ... ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ' (ਕਰਤਾ ਬਹੁਵਚਨ, ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਬਹੁਵਚਨ)।
- ਅਸ਼ੁੱਧ → 'ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ... ਪੜ੍ਹਿਆ' ('ਮੈਂ' ਨਾਲ 'ਨੇ' ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ)।
- ਸ਼ੁੱਧ - 'ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ' ਸਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਅਧਿਆਪਕ' ਬਹੁਵਚਨ/ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।
- ਅਸ਼ੁੱਧ → 'ਬੱਚੇ ... ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ'।
- ਸ਼ੁੱਧ - 'ਗਿਆਨ' ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਕਲ ਇਹੀ ਹੈ।
- ਅਸ਼ੁੱਧ → 'ਅਧਿਆਪਕ' (ਗਲਤ ਮਾਤਰਾ)।
- ਮਨਜ਼ੂਰ-ਯੋਗ - 'ਜਰੂਰਤ' ਤੇ 'ਜ਼ਰੂਰਤ' ਦੋਵੇਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਨੁਕਤਾ ਛੱਡਣਾ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇ।
- ਅਸ਼ੁੱਧ → 'ਭੇਟ ਕੀਤੀ', ਕਿਉਂਕਿ 'ਕਿਤਾਬ' ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਗਿਣਤੀ: ਅਸ਼ੁੱਧ ਥਾਵਾਂ 1, 2, 4, 6, 8 - ਕੁੱਲ ਪੰਜ। ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਇਹ ਪੰਜੇ ਠੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 3, 5, 7 ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ 5/5।
ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਹੀ ਥਾਂ (3 ਜਾਂ 5) ਨੂੰ ਵੀ 'ਸੋਧ' ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹਰ ਗਲਤ ਸੋਧ ਲਈ 1 ਅੰਕ ਕੱਟੋ, ਤਾਂ ਜੋ 'ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਦਲ ਦੇਣਾ' ਰਣਨੀਤੀ ਨਾ ਚੱਲੇ। ਪਰ 7 ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਧਣ, ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਨਾ ਕੱਟੋ।
2. (2) ਵਾਲੀ ਗਲਤੀ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਹੈ? ਦੋ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਨਿਯਮ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਨੇ' ਸਿਰਫ਼ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਰਿਆ ਸਕਰਮਕ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
- ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ (ਮੈਂ, ਅਸੀਂ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ (ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ) - 'ਨੇ' ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ: 'ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ', 'ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ'।
- ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ (ਉਸ, ਉਹਨਾਂ, ਰਾਮ, ਬੱਚਿਆਂ) - 'ਨੇ' ਲੱਗਦਾ ਹੈ: 'ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ', 'ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ'।
ਇਸ ਲਈ 'ਮੈਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ' ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੈ: ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ 'ਨੇ' ਲੱਗਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਰੂਪ 'ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ' ਹੈ।
ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਇਦਾ: ਜੇ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਕਿਉਂ ਗਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਧ ਲਿਖਣਾ ਅੱਧਾ ਉੱਤਰ ਹੈ; 'ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ' ਲਿਖਣਾ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3. (7) ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਉਂ?
Read the worked answer
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਨੁਕਤੇ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਨਾ ਕੱਟੋ।
ਤਰਕ:
- 'ਜ਼ਰੂਰਤ' ਤੇ 'ਜਰੂਰਤ' ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਨੁਕਤਾ ਲਿਖਤ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।
- ਸੋਧ-ਸਵਾਲ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਆਕਰਨਕ ਗਲਤੀ ਲੱਭਣਾ ਹੈ - ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਦਾ ਮੇਲ, ਜਾਂ ਕਰਤਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ। ਨੁਕਤਾ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
- ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਪਾਠਪੁਸਤਕ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੀ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੰਮ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ 'ਜਰੂਰਤ / ਜ਼ਰੂਰਤ (ਦੋਵੇਂ ਮਨਜ਼ੂਰ)' ਲਿਖੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗਲਤ ਮੰਨ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸੋਧਾਂ ਸਹੀ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 5/5 ਹੀ ਦਿਓ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਇੱਕੋ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਾਪੀ-ਦਰ-ਕਾਪੀ ਬਦਲਣਾ।