পদ্য (Padya): ৰস, অলংকাৰ আৰু কাব্য-সৌন্দৰ্য
পদ্য (Padya) খণ্ডই ৰস, অলংকাৰ, ছন্দ আৰু ভাৱ - এই চাৰিটা স্তম্ভত প্ৰশ্ন সোধে। কবিতাৰ এটা অংশ দি 'কি ৰস প্ৰধান', 'কোনটো অলংকাৰ প্ৰয়োগ হৈছে', 'শব্দটোৰ প্ৰসংগগত অৰ্থ কি' - এনেধৰণৰ প্ৰশ্ন আহে।
ৰস চিনি পোৱা
ৰস = স্থায়ী ভাৱ + উদ্দীপক। নট ৰস: শৃংগাৰ, হাস্য, কৰুণ, ৰৌদ্ৰ, বীৰ, ভয়ানক, বীভৎস, অদ্ভুত, শান্ত।
- মিলন-প্ৰেম → শৃংগাৰ
- শোক-বিয়োগ → কৰুণ
- যুদ্ধ-সাহস → বীৰ
- পৰিহাস → হাস্য
অলংকাৰ
- উপমা: 'যেন', 'দৰে', 'সদৃশ' থকা তুলনা।
- ৰূপক: উপমান আৰু উপমেয়ৰ ভেদ লুপ্ত।
- অনুপ্ৰাস: একে ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পুনৰাবৃত্তি।
- উৎপ্ৰেক্ষা: সম্ভাৱনাৰ অলৌকিক কল্পনা।
- অতিশয়োক্তি: অত্যুক্তি।
কাম-কৰা উদাহৰণ
'তোমাৰ মুখখন যেন পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰ' - ইয়াত মুখখন উপমেয়, চন্দ্ৰ উপমান, আৰু 'যেন' অব্যয়ে দুয়োকে যুক্ত কৰিছে; সেয়ে ই উপমা। যদি লিখা হ'লহেঁতেন 'তোমাৰ মুখখনেই পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰ', তেন্তে ৰূপক হ'লহেঁতেন, কাৰণ 'যেন' নাই আৰু ভেদ লুপ্ত। এইদৰে তুলনা-শব্দটো আছেনে নাই চাই নাম নিৰ্ণয় কৰিব।
ফান্দ
ৰস ভুল কোৱা, 'যেন' থাকিলেই উৎপ্ৰেক্ষা বুলি লিখা, আৰু অলংকাৰৰ নাম নিদি কেৱল অৰ্থ লিখা - এইবোৰত নম্বৰ কটা যায়। ছন্দ আৰু মাত্ৰা-গণনা প্ৰশ্নত সোধা হ'লে পদৰ লগতে মাত্ৰাও উল্লেখ কৰিব।