ব্যাকৰণ (Byakarana) আৰু প্ৰয়োগ
ব্যাকৰণ (Byakarana) খণ্ডত সন্ধি, সমাস, কৰক (case), লিঙ্গ-বচন, ক্ৰিয়া-কাল, বাক্য শুদ্ধি আৰু বানান - এইবোৰ সোধা হয়। নিয়ম জানিলে এই খণ্ডত নম্বৰ নিশ্চিত।
সন্ধি
- স্বৰসন্ধি: বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয় (দীৰ্ঘ); সূৰ্য + উদয় = সূৰ্যোদয় (গুণ)।
- ব্যঞ্জনসন্ধি: সৎ + জন = সজ্জন; জগৎ + নাথ = জগন্নাথ।
- বিসৰ্গ সন্ধি: নিঃ + চয় = নিশ্চয়; দুঃ + খ = দুঃখ।
সমাস
- তৎপুৰুষ: ৰাজ + পুত্ৰ = ৰাজপুত্ৰ (ৰজাৰ পুত্ৰ)।
- কৰ্মধাৰয়: নীল + কমল = নীলকমল (বিশেষণ-বিশেষ্য)।
- দ্বন্দ্ব: মাতৃ + পিতৃ = মাতৃপিতৃ।
- বহুব্ৰীহি: দশানন (দশ মুখ যাৰ)।
কৰক আৰু বিভক্তি
কৰ্তা - 'এ' (ৰামে ক'লে); কৰ্ম - 'ক'; কৰণ - 'এৰে/দ্বাৰা'; সম্প্ৰদান - 'লৈ'; অপাদান - 'ৰপৰা'; অধিকৰণ - 'ত'; সম্বন্ধ - 'ৰ'; সম্বোধন - 'হে/অ'।
কাম-কৰা উদাহৰণ
'শিক্ষকে ছাত্ৰক বইখন দিলে' - শিক্ষক কৰ্তা ('এ'), ছাত্ৰ সম্প্ৰদান ('ক'), বইখন কৰ্ম। চিনি পোৱাৰ উপায়: ক্ৰিয়াৰ লগত 'কোনে' সোধালে কৰ্তা, 'কাক/কি' সোধালে কৰ্ম, 'কাক' সোধালে সম্প্ৰদান, 'কিৰে/কাৰ দ্বাৰা' সোধালে কৰণ।
ফান্দ
অসমীয়াত 'ড়/ঢ়' নহয় 'ৰ' হয় (বোৰ, কৰ); 'শ/ষ/স' ৰ বানানত সতৰ্ক হোৱা; আৰু চন্দ্ৰবিন্দু (যাওঁ, গাঁও)ৰ ব্যৱহাৰ - এইবোৰত সহজতে নম্বৰ যায়।