ପଦ୍ୟ (Poetry): ରସ, ଅଳଙ୍କାର, ଛନ୍ଦ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ
ପଦ୍ୟ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ରସ, ଅଳଙ୍କାର, ଛନ୍ଦ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ପ୍ରଶ୍ନରେ ‘ରସ କେଉଁଟି’, ‘ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟ କର’, ‘ଛନ୍ଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର’ ଓ ‘କବିତାର ମର୍ମ ଲେଖ’ ଆସେ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଶୃଙ୍ଗାର (ପ୍ରେମ), କରୁଣ (ଦୁଃଖ), ବୀର (ଉତ୍ସାହ), ହାସ୍ୟ, ଶାନ୍ତ (ଶାନ୍ତି)। ଭାବ ଓ ରସକୁ ଗୁଣ୍ଡାଇ ନ ପକାଅ।
- ଅଳଙ୍କାର: ଉପମା (ତୁଳନା), ରୂପକ (ଅଭେଦ ଆରୋପ), ଅନୁପ୍ରାସ (ବର୍ଣ୍ଣର ପୁନରାବୃତ୍ତି), ଯମକ, ଶ୍ଳେଷ, ଅତିଶୟୋକ୍ତି।
- ଛନ୍ଦ: ମାତ୍ରା ବୃତ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷର ବୃତ୍ତ; ଗଣ, ଯତି ଓ ପାଦ ସଂଖ୍ୟା ଦେଖ।
- କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ ଲେଖିବା ସମୟରେ କବିତାର ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ପଦକୁ ଯୋଡ଼।
କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦାହରଣ
ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ‘ଚିଲିକା’ରେ ଚିଲିକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ଚିତ୍ରିତ। ‘ଚିଲିକା ପରି ନୀଳ ଜଳ’ ଧରଣର ପଂକ୍ତିରେ ଉପମା ଅଛି; ଏଠାରେ ଚିଲିକାକୁ ଅନ୍ୟ ନୀଳ ବସ୍ତୁ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ ଲେଖ: ପ୍ରକୃତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ। ଛନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତି ପାଦର ମାତ୍ରା ଗଣ।
ମାର୍କ କଟାଇବା ଫାନ୍ଦ
- ଅଳଙ୍କାରର ନାମ ଦେଇ ଉଦାହରଣ ନ ଦେବା।
- ଉପମା ଓ ରୂପକ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନ କରିବା।
- ରସ ପ୍ରଶ୍ନରେ କେବଳ କବିତାର ସାରାଂଶ ଲେଖିବା।
- ଛନ୍ଦ ଗଣନାରେ ମାତ୍ରା ବଦଳେ ଅକ୍ଷର ଗଣିବା।