ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର: ସମାର୍ଥକ, ବିପରୀତ, ଲଘୁବାକ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟୋଗ
ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ବିଭାଗ ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ, ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ, ଲଘୁବାକ୍ୟ (idiom) ଓ ବାକ୍ୟାଂଶ ପ୍ରୟୋଗ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ପ୍ରଶ୍ନ ସାଧାରଣତଃ ‘ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ’, ‘ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ’, ‘ଅର୍ଥ ସହ ବାକ୍ୟ ରଚନା କର’ ଆକାରର।
ମୂଳ ନିୟମ
- ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ସମାନ ଅର୍ଥ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟୋଗରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ: ‘ଦୟା’ ଓ ‘କୃପା’।
- ବିପରୀତ ଶବ୍ଦରେ ‘ଅ’ ଯୋଡ଼ିଲେ ସବୁବେଳେ ଠିକ୍ ହୁଏ ନାହିଁ; ‘ସତ୍’ର ବିପରୀତ ‘ଅସତ୍’, ‘ଦୟା’ର ‘ନିର୍ଦ୍ଦୟା’।
- ଲଘୁବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ଆକ୍ଷରିକ ନୁହେଁ: ‘ହାତ ଧରିବା’ = ସାହାଯ୍ୟ କରିବା; ‘ପିଠି ଦେଖାଇବା’ = ପଳାୟନ କରିବା।
- ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ସମୟରେ କାଳ, କର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମେଳ ରଖ।
କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦାହରଣ
‘ଦୟା’ର ସମାର୍ଥକ ‘କୃପା’, ବିପରୀତ ‘ନିର୍ଦ୍ଦୟା’। ଲଘୁବାକ୍ୟ ‘ଆଖି ଦେବା’ର ଅର୍ଥ ‘ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା’; ବାକ୍ୟ: ‘ଶିକ୍ଷକ ପିଲାଙ୍କ ଉପରେ ଆଖି ଦେଲେ।’ ଏଠାରେ ଆକ୍ଷରିକ ଆଖି ଦେବା ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିବା ବୁଝାଏ। ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନ ‘ବାକ୍ୟ ରଚନା’ ଚାହେଁ, ତେବେ ଅର୍ଥ ଲେଖି ତା’ପରେ ବାକ୍ୟ ଲେଖ।
ମାର୍କ କଟାଇବା ଫାନ୍ଦ
- ଲଘୁବାକ୍ୟକୁ ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ ବୁଝିବା।
- ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ବଦଳେ ସମାନ ଧ୍ୱନି ଶବ୍ଦ ଲେଖିବା।
- ବିପରୀତ ଶବ୍ଦରେ ଭୁଲ ଉପସର୍ଗ ଯୋଡ଼ିବା।
- ଅର୍ଥ ନ ଲେଖି କେବଳ ବାକ୍ୟ ଲେଖିବା।