વ્યાકરણના જવાબોમાં ભૂલનું નિદાન અને ગુણાંકન
બારમા ધોરણના વ્યાકરણના 10 ગુણના વિભાગમાં દસ ‘કૃતિ’ પૂછાઈ; દરેક 1 ગુણ. અમિતના જવાબો આ પ્રમાણે છે:
- ‘રામે પત્ર લખ્યો.’ → કર્મણિ: ‘રામ દ્વારા પત્ર લખાયો.’ (સાચો)
- ‘શિક્ષકે કહ્યું, કાલે રજા છે.’ → પરોક્ષ: ‘શિક્ષકે કહ્યું કે કાલે રજા છે.’ (કાલનો બદલાવ થયો નથી)
- ‘બાળક રમે છે.’ → ‘કર્મ કારક’ (સાચો: કર્તા કારક)
- ‘સૂર્યોદય’ → ‘સૂર્ય + ઓદય’ (સાચો: સૂર્ય + ઉદય, ગુણ સંધિ)
- ‘ચતુર્ભુજ’ → ‘દ્વંદ્વ સમાસ’ (સાચો: બહુવ્રીહી)
- ‘ગાય’નું બહુવચન → ‘ગાયો’ (સાચો)
- ‘નદી’નું લિંગ → ‘સ્ત્રીલિંગ’ (સાચો)
- વિરામચિહ્ન મૂકો: ‘રમેશ ધીમે બોલ’ → ‘રમેશ, ધીમે બોલ.’ (સાચો)
- ‘તેણે પુસ્તક વાંચ્યું.’ → કર્મણિ: ‘પુસ્તક વાંચ્યું ગયું.’ (ખોટો)
- ‘બાળક રમે છે.’ → પ્રેરક: ‘બાળક રમવા લાગ્યું.’ (પ્રેરક નથી)
શિક્ષકે ગુણ આપવાના છે અને વર્ગ માટે ઉપચાર-પાઠ ઘડવાનો છે.
1. અમિતને ગુણ આપો અને અધૂરા જવાબ માટેનો નિયમ સ્પષ્ટ કરો.
Read the worked answer
ગુણ: 1, 6, 7, 8 = 4 ગુણ (સંપૂર્ણ સાચા). પ્રશ્ન 2 = 0.5 ગુણ. પ્રશ્ન 3, 4, 5, 9, 10 = 0. કુલ 4.5/10.
અધૂરા જવાબનો નિયમ: 0.5 ગુણ ત્યારે જ જ્યારે મુખ્ય ક્રિયા (અહીં પ્રત્યક્ષમાંથી પરોક્ષ કરવી) સાચી થઈ હોય અને ફક્ત એક ઘટક (કાલ/સર્વનામ) બાકી હોય. અહીં રચના સાચી છે, કાલનું ‘કાલે’ → ‘બીજે દિવસે ... હતું’ થવાનું બાકી રહ્યું, તેથી અડધો ગુણ.
નકારાત્મક ગુણ નહીં: ખોટા જવાબ પર ગુણ કાપવાથી વિદ્યાર્થી અનુમાન કરવાનું બંધ કરે; શૂન્ય જ પર્યાપ્ત છે.
સાવધાની: અડધા ગુણની પ્રથા પહેલેથી જાહેર હોવી જોઈએ, નહીં તો વિદ્યાર્થીને અન્યાય લાગે.
2. ભૂલોને ‘વિભાવનાત્મક’ અને ‘અસાવધાની’માં વહેંચો અને કઈ બે વિભાવનાઓ પહેલાં શીખવશો તે કહો.
Read the worked answer
વિભાવનાત્મક ખાલી જગ્યા: પ્રશ્ન 3 (કારક), 4 (સંધિ), 5 (સમાસ), 10 (પ્રેરક) - ચાર અલગ વિભાવનાઓ, દરેકમાં મૂળભૂત ગૂંચવણ.
અસાવધાની: પ્રશ્ન 9. પુરાવો: પ્રશ્ન 1માં તેણે કર્મણિ સાચી કરી છે, તેથી કર્મણિની પ્રક્રિયા તેને આવડે છે; પ્રશ્ન 9માં ‘વાંચ્યું ગયું’ લખવું એ ઉતાવળ કે ઢાંચાનો યાંત્રિક ઉપયોગ છે. પ્રશ્ન 2 પણ અધૂરો - એ કાલબદલાવની ટેવનો અભાવ છે, અજ્ઞાન નહીં.
પહેલાં કઈ બે?
- સંધિ - નિયમ આધારિત, ટૂંકા સમયમાં સુધરે અને વર્ષમાં વારંવાર આવે.
- કારક - કારક ખોટું પડે તો કર્મણિ અને પરોક્ષ બંને ડગમગે; એટલે એ પાયાનું છે.
સમાસ પછી, કારણ કે તેમાં પ્રકારોની યાદી લાંબી છે; પ્રેરક સૌથી અંતે.
3. 15 મિનિટનો ઉપચાર-પાઠ કેવો હશે? પગથિયાં સ્પષ્ટ કરો.
Read the worked answer
સંધિ (6 મિનિટ): બોર્ડ પર ત્રણ જોડ લખો - સૂર્ય + ઉદય, રામ + આશ્રય, હિમ + આલય. વિદ્યાર્થી પોતે જોડે અને નિયમ કહે: ‘અ/આ પછી ઉ આવે તો ઓ.’ પછી એ જ નિયમવાળા બે નવા શબ્દો વિદ્યાર્થી પોતે બનાવે. નિયમ ગોખવાને બદલે બનાવવાનો અભ્યાસ.
કારક (6 મિનિટ): એક જ વાક્ય ત્રણ રીતે ફેરવો - ‘બાળક રમે છે / માતા બાળકને રમાડે છે / બાળકથી રમાય છે.’ દરેકમાં પ્રશ્ન પૂછો: ક્રિયા કોણ કરે છે? એ જવાબ કર્તા કારક. પછી પાંચ વાક્યો પર વિદ્યાર્થી પોતે તીર અને નામ લખે.
ચકાસણી (3 મિનિટ): પ્રશ્ન 2, 3, 4, 5, 9, 10 જેવા છ નવા વાક્યો આપીને ફરી લખાવવા; પહેલાંના જવાબ સાથે સરખાવીને સુધારો બતાવવો.
સૂચના: દરેક પગથિયે વિદ્યાર્થી લખે, શિક્ષક ફક્ત પ્રશ્ન પૂછે - નિદાન થાય તો જ ઉપચાર સફળ.