I85PREP
⌘ K
WBCHSE HS Gujarati (First Language) study materials
WBCHSE HS Gujarati (First Language) study resources

WBCHSE HS Gujarati (First Language) practice questions

One question at a time. Build your WBCHSE HS Gujarati (First Language) understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'નિષ્કર્ષ' શબ્દનો અર્થ નજીકમાંથી કયો થાય?

  1. પ્રશ્નનું શીર્ષક
  2. અંતિમ તારણ Correct answer.
  3. શરૂઆતની ચર્ચા
  4. વચ્ચેનો ભાગ

Explanation

'નિષ્કર્ષ' એટલે અંતે આવતું તારણ, જે ચર્ચા પૂરી થયા પછી કરવામાં આવે છે. અનુચ્છેદના અંતિમ ભાગમાં લેખક જે સાર કાઢે તેને નિષ્કર્ષ કહેવાય.

Question 2Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદનું મુખ્ય વિચાર શોધવા માટે સૌથી યોગ્ય પદ્ધતિ કઈ છે?

  1. દરેક વાક્યને અલગ યાદ કરવું
  2. પુનરાવર્તિત થતા ભાવ અને કેન્દ્રીય વિષય પર ધ્યાન આપવું Correct answer.
  3. ફક્ત પહેલું વાક્ય વાંચવું
  4. અંક અને તારીખો ગણવી

Explanation

મુખ્ય વિચાર એ છે જેની આસપાસ આખો અનુચ્છેદ ફરે છે; વારંવાર આવતા ભાવ તેને ઓળખવામાં મદદ કરે. ફક્ત એક વાક્ય પર આધાર રાખવાથી લેખકનો આશય ખૂટી શકે.

Question 3Reading Comprehension (Unseen Passage)

'તેમણે કહ્યું કે પર્યાવરણ બચાવવું આપણી ફરજ છે.' આ વાક્યમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ કથન કયું છે?

  1. પરોક્ષ કથન Correct answer.
  2. પ્રશ્નાર્થ વાક્ય
  3. આદેશાત્મક વાક્ય
  4. પ્રત્યક્ષ કથન

Explanation

બીજાના કથનને 'કે' જોડીને પોતાના વાક્યમાં ગૂંથવામાં આવે ત્યારે તે પરોક્ષ કથન બને છે. પ્રત્યક્ષ કથનમાં બોલનારના શબ્દો અવતરણ ચિહ્નમાં જેમ છે તેમ રજૂ થાય.

Question 4Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'જળસંરક્ષણ' વિશે વાત છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન લખાણના આધારે સાચું ગણાય?

  1. જળસંરક્ષણ ફક્ત ખેડૂતોની જવાબદારી છે
  2. જળસંરક્ષણ માટે સામૂહિક જાગૃતિ જરૂરી છે Correct answer.
  3. જળસંરક્ષણ ઉદ્યોગોને લાગુ પડતું નથી
  4. જળસંરક્ષણ ફક્ત વરસાદ પર આધારિત છે

Explanation

જ્યારે અનુચ્છેદમાં ઘર, ખેતી અને ઉદ્યોગ-ત્રણેય સ્તરે જળ બચાવવાની વાત આવે ત્યારે તે સામૂહિક જવાબદારી દર્શાવે છે. માહિતીને એક જ વર્ગ સુધી મર્યાદિત કરવી લખાણના આશય સાથે મેળ ખાતી નથી.

Question 5Reading Comprehension (Unseen Passage)

'શિક્ષણ એ દીવા જેવું છે'-આ વાક્યમાં કયો અલંકાર છે?

  1. અતિશયોક્તિ
  2. રૂપક
  3. ઉત્પ્રેક્ષા
  4. ઉપમા Correct answer.

Explanation

'જેવું' શબ્દ વડે એક વસ્તુની સરખામણી બીજી વસ્તુ સાથે કરવામાં આવે ત્યારે ઉપમા અલંકાર થાય. અહીં શિક્ષણની સરખામણી દીવા સાથે સ્પષ્ટ છે.

Question 6Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાંથી 'ઝડપી' શબ્દનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ કયો છે?

  1. ધીમો Correct answer.
  2. શક્તિશાળી
  3. તેજસ્વી
  4. ચપળ

Explanation

'ઝડપી'નો અર્થ ઝડપવાળું થાય, અને તેનો વિરોધી ભાવ 'ધીમો' છે. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ અર્થની વિરુદ્ધ દિશા દર્શાવે.

Question 7Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'આથી' શબ્દ કારણ-પરિણામ જોડે છે. નીચેનામાંથી કયું વાક્ય આ જોડાણ દર્શાવે?

  1. વરસાદ પડે તો પણ હું જઈશ
  2. વરસાદ પડશે કે નહીં
  3. વરસાદ પડ્યો આથી રસ્તા ભીના થયા Correct answer.
  4. વરસાદ પડ્યો પણ રસ્તા સૂકા રહ્યા

Explanation

કારણ-પરિણામ સંબંધમાં એક ઘટના બીજી ઘટનાનું કારણ બને છે; 'આથી' એ આ સંબંધ જોડે. વરસાદ પડવો કારણ અને રસ્તા ભીના થવા પરિણામ છે.

Question 8Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદના શીર્ષક તરીકે સૌથી યોગ્ય કયું ગણાય?

  1. પ્રશ્ન ચિહ્ન સાથેનો પૂરો પરિચ્છેદ
  2. ટૂંકું અને વિષય કેન્દ્રિત શબ્દસમૂહ Correct answer.
  3. લેખકનું પૂરું નામ
  4. લાંબું અને વિગતવાર વાક્ય

Explanation

શીર્ષક ટૂંકું હોવું જોઈએ અને આખા લખાણનો કેન્દ્રીય વિષય સૂચવવો જોઈએ. વિગતવાર વાક્ય શીર્ષકને બોજારૂપ બનાવે છે.

Question 9Reading Comprehension (Unseen Passage)

'તે બોલ્યો, "હું કાલે આવીશ."' આને પરોક્ષ કથનમાં ફેરવો.

  1. તે બોલ્યો કે તું કાલે આવીશ
  2. તે બોલ્યો કે તે કાલે આવશે Correct answer.
  3. તે બોલ્યો કે હું કાલે આવીશ
  4. તે બોલ્યો, હું કાલે આવીશ

Explanation

પરોક્ષ કથનમાં સર્વનામ અને ક્રિયાપદ બદલાય છે; 'હું'નું 'તે' અને 'આવીશ'નું 'આવશે' થાય. અવતરણ ચિહ્ન દૂર થઈને 'કે' જોડાય.

Question 10Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'અભાવ' શબ્દ આવે છે. તેનો અર્થ કયો?

  1. વિપુલતા
  2. હાજરી
  3. અનુપસ્થિતિ Correct answer.
  4. ઊંડાણ

Explanation

'અભાવ' એટલે કોઈ વસ્તુનું ન હોવું અથવા અનુપસ્થિતિ. 'અભાવ' શબ્દમાં 'અ' ઉપસર્ગ નકાર દર્શાવે છે.

Question 11Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે આંકડા રજૂ કર્યા છે. તેનો મુખ્ય હેતુ કયો હોઈ શકે?

  1. વાચકને મૂંઝવવો
  2. વિચારને પ્રમાણભૂત બનાવવો Correct answer.
  3. અલંકાર વધારવો
  4. લખાણને લાંબું બનાવવું

Explanation

અનુચ્છેદમાં આંકડા પુરાવા તરીકે વપરાય છે જેથી લેખકનું વિધાન વિશ્વસનીય બને. આંકડા દલીલને આધાર આપે છે, શણગાર આપતા નથી.

Question 12Reading Comprehension (Unseen Passage)

'પાણી' શબ્દનો સમાનાર્થી કયો છે?

  1. અગ્નિ
  2. જળ Correct answer.
  3. ધરતી
  4. વાયુ

Explanation

'પાણી' અને 'જળ' એક જ પદાર્થ દર્શાવતા સમાનાર્થી શબ્દો છે. બાકીના શબ્દો ભિન્ન પદાર્થો દર્શાવે છે.

Question 13Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં કોઈ વાક્યમાં 'પરંતુ' છે. તે કયો સંબંધ દર્શાવે?

  1. સમય
  2. વિરોધ Correct answer.
  3. કારણ
  4. સ્થળ

Explanation

'પરંતુ' એ વિરોધ દર્શાવતો સંયોજક છે, જે પહેલા ભાગથી ઊલટો ભાવ રજૂ કરે. કારણ માટે 'કારણ કે', સમય માટે 'જ્યારે' વપરાય.

Question 14Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખક કોઈ દોષને ટોકે છે. આ કયા પ્રકારનું લખાણ ગણાય?

  1. વર્ણનાત્મક
  2. વિવેચનાત્મક Correct answer.
  3. નાટ્યાત્મક
  4. આખ્યાનાત્મક

Explanation

દોષ ટોકીને સુધારાની દિશા બતાવતું લખાણ વિવેચનાત્મક હોય છે; તેમાં મૂલ્યાંકન અને અભિપ્રાય હોય. વર્ણન માત્ર ચિત્રણ કરે, ટીકા નહીં.

Question 15Reading Comprehension (Unseen Passage)

'અનુચ્છેદ' શબ્દનો અર્થ શું?

  1. ગદ્યનો એક સંગઠિત ફકરો Correct answer.
  2. કાવ્યની પંક્તિ
  3. નાટકનો દ્રશ્ય
  4. એક જ વાક્ય

Explanation

અનુચ્છેદ એટલે એક કેન્દ્રીય વિચાર આસપાસ ગોઠવાયેલો ગદ્યનો ફકરો. તેમાં અનેક વાક્યો એક સૂત્રમાં જોડાયેલા હોય છે.

Question 16Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'છતાં' શબ્દ આવે તો તે કયો ભાવ દર્શાવે?

  1. અપેક્ષા હોવા છતાં ઊલટું પરિણામ Correct answer.
  2. સમયનો ઉલ્લેખ
  3. સીધું કારણ
  4. કારણ વગરનું પરિણામ

Explanation

'છતાં' એ વિરોધાભાસ દર્શાવે છે જ્યાં અપેક્ષા પ્રમાણે પરિણામ ન આવે. તે પ્રતિકૂળતા અથવા આશ્ચર્યનો ભાવ ઉમેરે છે.

Question 17Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદના આધારે લેખકનો વલણ કેવો છે તે નક્કી કરવા કયું લક્ષણ સૌથી ઉપયોગી છે?

  1. વપરાયેલા શબ્દોની લંબાઈ
  2. ફકરાની લંબાઈ
  3. ભાવવાચક શબ્દોની પસંદગી Correct answer.
  4. વાક્યોની સંખ્યા

Explanation

લેખકનું વલણ તેના ભાવવાચક શબ્દોમાં પ્રગટે છે-જેમ કે પ્રશંસા કે નિંદા દર્શાવતા શબ્દો. લંબાઈ કે વાક્યસંખ્યા વલણ વિશે કંઈ કહેતાં નથી.

Question 18Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'સ્વાવલંબન' શબ્દ છે. તેનો અર્થ કયો?

  1. સામૂહિક યોજના
  2. પોતાના પર આધાર Correct answer.
  3. બીજા પર આધાર
  4. સરકારી સહાય

Explanation

'સ્વ' એટલે પોતાનું અને 'અવલંબન' એટલે આધાર; તેથી સ્વાવલંબન એટલે પોતાના પર આધાર રાખવો. આ શબ્દ સ્વતંત્રતા અને આત્મવિશ્વાસનો ભાવ ધરાવે.

Question 19Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં કોઈ વાક્ય 'જો...તો' રચનામાં છે. તે કયો સંબંધ દર્શાવે?

  1. વિરોધ
  2. સ્થળ અને સમય
  3. શરત અને પરિણામ Correct answer.
  4. સરખામણી

Explanation

'જો...તો' રચના શરત દર્શાવે છે, જેમાં પહેલો ભાગ પૂરો થાય તો બીજો ભાગ ફળે. આ સંબંધ શરતી વાક્યરચના કહેવાય.

Question 20Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે એક જ વિચારને વારંવાર દોહરાવ્યો છે. આનું સાહિત્યિક નામ શું?

  1. ઉપમા
  2. પુનરુક્તિ Correct answer.
  3. રૂપક
  4. વ્યતિરેક

Explanation

એક જ ભાવ કે શબ્દને જાણી જોઈને ફરી ફરી રજૂ કરવાને પુનરુક્તિ કહેવાય, જે ભાર મૂકવા માટે વપરાય છે. અલંકારોમાં તે ભાવનાને તીવ્ર બનાવે છે.

Question 21Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'આ સમસ્યા વિકરાળ બની છે' વાક્ય છે. તેમાં કયો અલંકાર છે?

  1. અતિશયોક્તિ Correct answer.
  2. ઉપમા
  3. રૂપક
  4. દૃષ્ટાંત

Explanation

સમસ્યાને 'વિકરાળ' કહીને વાસ્તવમાં જે છે તેના કરતાં ઘણી મોટી બનાવી દેવાય છે; આવું વધારીને કહેવું અતિશયોક્તિ છે. તે ભાવનાને તીવ્ર બનાવે છે.

Question 22Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'ગ્રામ્ય' અને 'શહેરી' જીવનની સરખામણી છે. આ કયા પ્રકારનું વિશ્લેષણ છે?

  1. એકમાત્ર વર્ણન
  2. તુલનાત્મક વિશ્લેષણ Correct answer.
  3. કાલ્પનિક કથા
  4. સંવાદાત્મક નાટક

Explanation

બે ભિન્ન પરિસ્થિતિઓને સાથે મૂકીને તેમના ગુણ-દોષ તપાસવા તે તુલનાત્મક વિશ્લેષણ કહેવાય. એકમાત્ર વર્ણનમાં સરખામણીની જરૂર નથી.

Question 23Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં કોઈ શબ્દ 'સૂચક અર્થ' ધરાવે છે. તેનો અર્થ શું?

  1. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ
  2. વ્યાકરણનો નિયમ
  3. શબ્દકોશમાં આપેલો સીધો અર્થ
  4. સંદર્ભમાંથી ઊપજતો ગૂઢ ભાવ Correct answer.

Explanation

સૂચક અર્થ એ સંદર્ભ પ્રમાણે ઊપજતો ગૂઢ ભાવ છે, જ્યારે વાચ્ય અર્થ શબ્દનો સીધો અર્થ હોય. લેખકનો આશય સમજવા સૂચક અર્થ જરૂરી છે.

Question 24Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદના અંતે લેખક પ્રશ્ન મૂકે છે. આનો સંભવિત હેતુ કયો?

  1. ફકરો લંબાવવો
  2. વિષય બદલવો
  3. વ્યાકરણની ભૂલ બતાવવી
  4. વાચકને વિચારવા પ્રેરવો Correct answer.

Explanation

અંતે પ્રશ્ન મૂકવાથી વાચક પોતાનો અભિપ્રાય બનાવે અને વિચારે, જેનાથી લખાણની અસર વધે. આ એક જાણી જોઈને વપરાયેલી વિનયપૂર્વકની અપીલ છે.

Question 25Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'નિરાશા' શબ્દ છે. તેનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ કયો?

  1. શાંતિ
  2. ઉદાસી
  3. આશા Correct answer.
  4. ભય

Explanation

'નિરાશા' એટલે આશા ખોઈ બેસવી; તેનો વિરોધી ભાવ 'આશા' છે. વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ અર્થની સામે દિશા દર્શાવે.

Question 26Reading Comprehension (Unseen Passage)

ગદ્યના અનુચ્છેદમાં મુખ્ય વિચારને ટેકો આપતું સહાયક વાક્ય ઓળખવા માટે સૌથી ભરોસાપાત્ર કસોટી કઈ છે?

  1. મુખ્ય વિચાર સાથે તેનો કારણ-અથવા-ઉદાહરણનો સંબંધ જોવો Correct answer.
  2. વાક્યમાં આંકડા કે વર્ષ આવે છે કે નહીં તે ગણવું
  3. વાક્ય અનુચ્છેદના પ્રથમ વાક્ય પછી આવે છે કે નહીં તે જોવું
  4. વાક્યમાં અલંકાર છે કે નહીં તે તપાસવું

Explanation

અનુચ્છેદમાં સહાયક વાક્યનું કાર્ય મુખ્ય વિચારને સમજાવવાનું, તેનું કારણ આપવાનું કે ઉદાહરણ પૂરું પાડવાનું હોય છે. તેથી મુખ્ય ભાવ સાથેનો તેનો તાર્કિક સંબંધ જોવો એ યોગ્ય કસોટી છે; સ્થાન કે આંકડાની હાજરી માત્ર થી આ નક્કી થતું નથી.

Question 27Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદ વાંચતી વખતે 'સંદર્ભાનુસાર અર્થ' કાઢવાનો યોગ્ય ક્રમ કયો છે?

  1. શબ્દની જોડણી તપાસીને અર્થ નક્કી કરવો
  2. શબ્દને અલગ કાપીને તેનો વિરુદ્ધાર્થી શોધવો
  3. શબ્દનો કોશાર્થ પહેલાં લેવો, પછી આખું વાક્ય વાંચવું
  4. આખું વાક્ય અને આગળ-પાછળનું વાક્ય વાંચીને શબ્દની ભૂમિકા જોડવી Correct answer.

Explanation

સંદર્ભાનુસાર અર્થમાં શબ્દ એકલો નહીં, પરંતુ વાક્યના બંધારણ અને આસપાસના વિચાર સાથે જોડાયેલો હોય છે. આથી પહેલાં આખું વાક્ય અને તેનો પડોશી પ્રસંગ વાંચીને શબ્દની ભૂમિકા સમજવી જોઈએ.

Question 28Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'છતાં' શબ્દથી શરૂ થતું વાક્ય પહેલા વાક્ય સાથે કયો સંબંધ રચે છે?

  1. એક પછી એક બનતી ઘટનાઓનો ક્રમ
  2. અપેક્ષા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો વિરોધાભાસ Correct answer.
  3. શરત પૂરી થાય તો મળતું પરિણામ
  4. કારણ અને પરિણામનો સીધો સંબંધ

Explanation

'છતાં' એ વિરોધદર્શક જોડાણ છે; તે પહેલા વાક્યમાં રજૂ થયેલી ધારણા કે અપેક્ષા સામે બીજી વાસ્તવિકતા મૂકે છે. તેથી તે અપેક્ષા-વિરોધાભાસ દર્શાવે છે, માત્ર કારણ કે ક્રમ નહીં.

Question 29Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં કોઈ લેખક નવા ખ્યાલને સમજાવવા માટે જાણીતા દૃષ્ટાંતનો આશરો લે છે. આ ઉપાયનું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. અનુચ્છેદમાં નવો વિષય ઉમેરવો
  2. વાંચનારને લેખકની ઓળખથી દૂર રાખવો
  3. અજાણ્યા ખ્યાલને જાણીતા અનુભવ સાથે જોડી સ્પષ્ટ કરવો Correct answer.
  4. લખાણની લંબાઈ વધારવી

Explanation

દૃષ્ટાંતનું કાર્ય અમૂર્ત કે નવા ખ્યાલને વાંચનારના પરિચિત અનુભવ સાથે જોડીને સમજ સરળ બનાવવાનું છે. તેનાથી વિચાર સ્પષ્ટ થાય છે, લખાણ ખેંચાય નહીં.

Question 30Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં એક જ ભાવ પુનરાવર્તિત થાય છે, પણ દરેક વખતે નવા શબ્દોમાં. આ લખાણ-લક્ષણને શું કહેવાય?

  1. અનુપ્રાસ
  2. પુનરુક્તિ Correct answer.
  3. ઉપમા
  4. શબ્દાનુશાસન

Explanation

એક જ વિચાર કે ભાવ વારંવાર પાછો આવે તેને પુનરુક્તિ કહેવાય; તે ભાર મૂકવા માટે વપરાય છે. અહીં શબ્દો બદલાય છે, પણ ભાવનું પુનરાવર્તન થાય છે.

Question 31Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખક 'શિક્ષણનું મૂળ હેતુ ફક્ત નોકરી નથી' કહે છે અને પછી સર્જનાત્મકતાની વાત કરે છે. આ સંક્રમણમાં લેખકની કઈ રણનીતિ દેખાય છે?

  1. પહેલા વિચારને સાબિત કરવા માટે આંકડા આપવા
  2. વાંચનારને પ્રશ્ન પૂછીને મૂંઝવવો
  3. બંને વિચારોને સમાન ગણીને ભેગા કરવા
  4. સંકુચિત ધારણાને નકારીને વ્યાપક વિચાર તરફ દોરવી Correct answer.

Explanation

'ફક્ત નોકરી નથી' એ નકારાત્મક ચિહ્ન છે જે સંકુચિત ધારણાને રદ કરે છે; પછીનું વાક્ય સર્જનાત્મકતા જેવો વ્યાપક વિચાર મૂકે છે. આમ લેખક નકાર દ્વારા વ્યાપક અર્થ તરફ વાચકને દોરે છે.

Question 32Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'આ પરિસ્થિતિ વિકરાળ બની છે' વાક્યમાં મનુષ્ય સાથે સંબંધિત 'વિકરાળ' શબ્દ કઈ અર્થછાયા આપે છે?

  1. પરિસ્થિતિનું માત્ર આંકડાકીય વર્ણન
  2. પરિસ્થિતિનું અતિશયોક્તિપૂર્ણ વર્ણન, જે ભયની તીવ્રતા દર્શાવે Correct answer.
  3. પરિસ્થિતિનું શાંત અને તટસ્થ વર્ણન
  4. પરિસ્થિતિનું હાસ્યજનક વર્ણન

Explanation

'વિકરાળ' શબ્દ ભયાનકતા અને તીવ્રતાનો ભાવ ધરાવે છે; પરિસ્થિતિને માનવ-ગુણ આપીને લેખક તેની ગંભીરતા વધારે છે. આ અતિશયોક્તિપૂર્ણ અને ભાવપ્રધાન વર્ણન છે.

Question 33Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે 'ગ્રામ્ય જીવનની સરળતા' અને 'શહેરી જીવનની ગતિ' સામસામે મૂકી છે. આ રજૂઆતનું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. બંને જીવનશૈલીના ગુણ-દોષને સ્પષ્ટ કરવા Correct answer.
  2. ફક્ત શહેરી જીવનની પ્રશંસા કરવી
  3. અનુચ્છેદનો વિષય બદલવો
  4. એક પક્ષને સંપૂર્ણ ખોટો ઠેરવવો

Explanation

સામસામે મૂકવાથી બંને પક્ષના લક્ષણો ઉભરી આવે છે, જેથી વાચક સરખામણી કરી શકે. આનો હેતુ એક પક્ષને ખોટો ઠેરવવો નહીં, પરંતુ બંનેની પ્રકૃતિ સ્પષ્ટ કરવી છે.

Question 34Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખક 'આંખ ઉઘાડી રાખવી' શબ્દસમૂહ વાપરે છે, જ્યારે પ્રસંગ સાવધાનીની વાત કરે છે. આ શબ્દસમૂહનો સૂચક અર્થ કયો?

  1. ઊંઘમાંથી જાગવું
  2. સાવધ અને જાગૃત રહેવું Correct answer.
  3. બીજાને જોવાનું ટાળવું
  4. આંખની સારવાર કરાવવી

Explanation

શબ્દસમૂહનો શાબ્દિક અર્થ આંખ સાથે છે, પણ સંદર્ભ સાવધાનીનો હોવાથી સૂચક અર્થ જાગૃત રહેવું થાય છે. સૂચક અર્થ પ્રસંગ પરથી જ નક્કી થાય છે.

Question 35Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે એક દાવો રજૂ કરીને પછી 'કારણ કે' સાથે તેનું સમર્થન આપ્યું છે. આ રચનાને ઓળખવાનો લાભ કયો છે?

  1. લેખકનું નામ શોધી શકાય
  2. અલંકારોની સંખ્યા ગણી શકાય
  3. મુખ્ય દાવો અને તેના પુરાવાને અલગ તારવી શકાય Correct answer.
  4. અનુચ્છેદની લંબાઈ ગણી શકાય

Explanation

'કારણ કે' પછીનો ભાગ પહેલા દાવાનું સમર્થન કરે છે; તેથી દાવો અને પુરાવો બે ભિન્ન અંશ તરીકે ઓળખાય. આ રચના સમજવાથી લેખકનો તર્ક સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 36Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં 'નિરાશા' પછી લેખક 'આશા' વિશે વાત કરે છે, પણ બંનેને એક જ ભાવ નથી ગણતા. આ ભેદ સમજવા માટે કયું લક્ષણ નિર્ણાયક છે?

  1. બંને શબ્દોનું વાક્યમાં વિરોધી ભાવસ્થાન Correct answer.
  2. બંને શબ્દોની અક્ષરસંખ્યા
  3. બંને શબ્દોની જોડણી
  4. બંને શબ્દોનું શીર્ષકમાં આવવું

Explanation

ભાવસ્થાન એટલે વાક્યમાં શબ્દ કઈ દિશામાં ભાવ દર્શાવે છે; નિરાશા અને આશા વિરોધી દિશામાં ઊભા રહે છે. આથી તેમનો ભેદ શબ્દના અર્થ અને પ્રસંગના સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 37Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદના અંતે લેખક પ્રશ્ન મૂકે છે, જેનો જવાબ તે સીધો આપતો નથી. આ પ્રશ્નનું મુખ્ય કાર્ય કયું ગણાય?

  1. લેખકની અજ્ઞાનતા દર્શાવવી
  2. પહેલા આપેલા તથ્યોને રદ કરવા
  3. વાચકને વિચારવા પ્રેરીને લખાણનો ઉદ્દેશ પૂરો કરવો Correct answer.
  4. અનુચ્છેદમાં નવો વિષય શરૂ કરવો

Explanation

અંતે મૂકાયેલો ખુલ્લો પ્રશ્ન વાચકને સક્રિય વિચાર તરફ દોરે છે અને લખાણનો ઉદ્દેશ પૂરો કરે છે. તે નવો વિષય શરૂ કરવા કે પહેલાના તથ્યો રદ કરવા માટે નથી.

Question 38Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં એક જ તથ્યને 'મોટા ભાગે', 'કેટલીક વાર' અને 'હંમેશા' જેવા શબ્દોથી રજૂ કરવામાં આવે તો લેખકની દલીલની કઈ ગુણવત્તા પર તે અસર કરે?

  1. અનુચ્છેદની લંબાઈ
  2. દલીલની ચોકસાઈ અને વ્યાપ Correct answer.
  3. લખાણની જોડણી
  4. શીર્ષકની યોગ્યતા

Explanation

'મોટા ભાગે' કે 'કેટલીક વાર' દલીલને મર્યાદિત બનાવે છે, જ્યારે 'હંમેશા' તેને સર્વગ્રાહી બનાવે છે. તેથી આ શબ્દો દલીલની ચોકસાઈ અને વ્યાપ પર સીધી અસર કરે છે.

Question 39Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે એક જ ઘટનાને પહેલા 'સમસ્યા' તરીકે અને પછી 'તક' તરીકે વર્ણવી છે. આ પરિવર્તન સમજવા માટે કયો આધાર સૌથી મહત્ત્વનો છે?

  1. ઘટનાનું વર્ણન કયા ફકરામાં છે તે
  2. ઘટના અનુચ્છેદમાં કેટલી વાર આવે છે તે
  3. બંને વર્ણનોમાં વપરાયેલા શબ્દોની સંખ્યા
  4. લેખકે દરેક વર્ણનમાં જે દૃષ્ટિકોણ અપનાવ્યો છે તે Correct answer.

Explanation

એક જ ઘટના સમસ્યા કે તક બની શકે, કારણ કે દરેક વર્ણન પાછળ લેખકનો દૃષ્ટિકોણ બદલાય છે. તેથી શબ્દોની સંખ્યા કે સ્થાન નહીં, પરંતુ દૃષ્ટિકોણનો ભેદ નિર્ણાયક છે.

Question 40Reading Comprehension (Unseen Passage)

અનુચ્છેદમાં લેખકે આંકડા આપ્યા પછી તરત જ તેમને 'માત્ર સંકેત' કહ્યા છે. આ સાવચેતી કઈ ભૂલ સામે રક્ષણ આપે છે?

  1. આંકડાને દલીલનો એકમાત્ર પુરાવો માની લેવી Correct answer.
  2. આંકડાને અલંકાર ગણવો
  3. આંકડાની ગોળાઈ તપાસવી
  4. આંકડાને સાવ બિનઉપયોગી ગણી કાઢવા

Explanation

આંકડા દિશા બતાવે છે, પણ તે પોતે આખી દલીલ સાબિત કરતા નથી; લેખકની સાવચેતી આ મર્યાદા યાદ રાખવા માટે છે. તેથી આંકડાને એકમાત્ર પુરાવો માની લેવાની ભૂલ ટળે છે.

Question 41Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

WBCHSE હાઇયર સેકન્ડરી ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) પરીક્ષામાં નિબંધલેખન માટે નીચેનામાંથી કયું માળખું સૌથી યોગ્ય ગણાય?

  1. માત્ર આંકડા અને અંતે નિષ્કર્ષ
  2. ફક્ત પ્રસ્તાવના અને પ્રશ્નોની યાદી
  3. ઉપસંહાર પહેલાં, પછી પ્રસ્તાવના
  4. પ્રસ્તાવના, વિષયવિસ્તારના ફકરા અને ઉપસંહાર Correct answer.

Explanation

નિબંધનું પ્રમાણભૂત માળખું ત્રણ ભાગમાં વહેંચાય છે: શરૂઆતમાં વિષયની ઓળખ આપતી પ્રસ્તાવના, વચ્ચે મુદ્દાઓને ગોઠવતા વિસ્તારના ફકરા અને અંતે વિચારને સમેટતો ઉપસંહાર. આ ક્રમ વાચકને વિચારસરણી સમજવામાં મદદ કરે છે અને લેખનને સુસંગત રાખે છે.

Question 42Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

ઔપચારિક પત્રમાં પ્રેષકનું સરનામું ક્યાં લખવામાં આવે છે?

  1. ડાબી બાજુ ઉપર, તારીખ પહેલાં Correct answer.
  2. વચ્ચેના ફકરામાં
  3. પત્રના અંતે સહી પછી
  4. સંબોધનની ઉપર જમણી બાજુ

Explanation

ઔપચારિક પત્રની પ્રમાણભૂત ગોઠવણીમાં પ્રેષકનું સરનામું ઉપર ડાબી બાજુ આવે છે અને તેની નીચે તારીખ લખાય છે. આ ક્રમ સ્વીકારકને પત્ર કોણે અને ક્યારે મોકલ્યો તે તરત જણાવે છે.

Question 43Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

અહેવાલ લેખનમાં શીર્ષક પછી તરત જ કઈ માહિતી આપવી સૌથી ઉચિત છે?

  1. ઘટનાનું સ્થળ, તારીખ અને સમય Correct answer.
  2. ભવિષ્યની યોજનાઓની યાદી
  3. લેખકની અંગત અભિપ્રાયની ટીકા
  4. સંદર્ભ પુસ્તકોની સૂચિ

Explanation

અહેવાલ વાસ્તવિક ઘટનાનું નિરપેક્ષ વર્ણન હોય છે, તેથી શરૂઆતમાં સ્થળ, તારીખ અને સમય જેવી તથ્યાત્મક વિગતો આપવી જોઈએ. આનાથી વાચકને ઘટનાનું સંદર્ભ તરત સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 44Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

ગુજરાતી ગદ્યખંડ લેખનમાં 'એક જ મુખ્ય વિચાર પર કેન્દ્રિત રહેવું' એ કઈ લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે?

  1. અનૌપચારિકતા
  2. એકતા Correct answer.
  3. વિસ્તૃતિ
  4. અલંકારિકતા

Explanation

ગદ્યખંડની એકતા એટલે આખો ખંડ એક જ કેન્દ્રીય વિચારની આસપાસ ગૂંથાયેલો રહેવો. આ લાક્ષણિકતા વિચારને ભટકવા દેતી નથી અને વાચકને સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે.

Question 45Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

નીચેનામાંથી કયું વાક્ય ઔપચારિક અરજીપત્રની ભાષા માટે યોગ્ય છે?

  1. મારે તાત્કાલિક રજા જોઈએ છે, કૃપા કરીને આપો.
  2. ભાઈ, રજા આપી દે ને.
  3. હું આપને નમ્ર વિનંતી કરું છું કે મને ત્રણ દિવસની રજા મંજૂર કરવામાં આવે. Correct answer.
  4. રજા ન આપો તો મુશ્કેલી થશે.

Explanation

ઔપચારિક અરજીમાં નમ્રતા, સંપૂર્ણ વાક્યરચના અને વિનંતીનો સ્પષ્ટ હેતુ હોવો જોઈએ. 'હું આપને નમ્ર વિનંતી કરું છું' જેવી રચના અધિકારીને સંબોધીને લખાતા પત્રની શિષ્ટતા જાળવે છે.

Question 46Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

નિબંધના ઉપસંહારનું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. પ્રસ્તાવનાનું પુનરાવર્તન શબ્દશઃ કરવું
  2. નવા વિષયની શરૂઆત કરવી
  3. મુખ્ય મુદ્દાઓને સમેટી અંતિમ વિચાર આપવો Correct answer.
  4. આંકડાકીય કોષ્ટક ઉમેરવું

Explanation

ઉપસંહાર નિબંધમાં રજૂ થયેલા મુખ્ય મુદ્દાઓને સંક્ષિપ્તમાં સમેટે છે અને લેખકનો અંતિમ વિચાર સ્પષ્ટ કરે છે. તે નવો વિષય ખોલ્યા વિના ચર્ચાને પૂર્ણાહુતિ આપે છે.

Question 47Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

અહેવાલમાં 'પ્રથમ વ્યક્તિ' (હું/અમે) નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કેવો ગણાય?

  1. ફક્ત શીર્ષકમાં યોગ્ય
  2. ટાળવા યોગ્ય, કારણ કે અહેવાલ નિરપેક્ષ રજૂઆત માગે છે Correct answer.
  3. ફક્ત ઉપસંહારમાં ફરજિયાત
  4. હંમેશા આવશ્યક

Explanation

અહેવાલ ઘટનાનું તટસ્થ નિરૂપણ કરે છે, તેથી 'મેં જોયું' કે 'અમે કર્યું' જેવા વ્યક્તિગત સર્વનામ ઓછા વપરાય છે. નિરપેક્ષ શૈલી વાચકને તથ્યો પર ભરોસો મૂકવાની તક આપે છે.

Question 48Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

ગુજરાતીમાં લખાતા ઔપચારિક પત્રમાં સંબોધન પછી કઈ વિરામચિહ્નની પરંપરા સામાન્ય છે?

  1. અલ્પવિરામ (,) Correct answer.
  2. પૂર્ણવિરામ (.)
  3. ઉદ્ગાર ( ! )
  4. પ્રશ્નાર્થ (?)

Explanation

ઔપચારિક પત્રમાં સંબોધન જેમ કે 'મહોદય' પછી અલ્પવિરામ મૂકીને આગળનું વાક્ય ચાલુ રાખવાની પરંપરા છે. આ ગોઠવણી સંબોધનને વાક્યથી જોડે છે અને લેખનને પ્રવાહી બનાવે છે.

Question 49Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

'વિદ્યાર્થી અને શિસ્ત' વિષય પરના નિબંધમાં નીચેનામાંથી કયો મુદ્દો સૌથી ઓછો સંબંધિત છે?

  1. શિસ્તનો અર્થ આંધળું પાલન નથી
  2. શિસ્તથી પરીક્ષાના ગુણ વધે છે તેવું કોઈ પ્રમાણ નથી Correct answer.
  3. શિસ્તથી અભ્યાસમાં નિયમિતતા આવે છે
  4. શિસ્ત વ્યક્તિત્વ ઘડવામાં મદદ કરે છે

Explanation

નિબંધના વિષય સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતા મુદ્દા જ પસંદ કરવા જોઈએ; ચોથો વિકલ્પ વિષયને નકારે છે અને તેને બદલે પ્રમાણની ચર્ચા કરે છે. આવો મુદ્દો વિચારવિસ્તારને ભટકાવે છે.

Question 50Writing Skills (Essay, Letter, Report, Paragraph)

તમારી શાળામાં યોજાયેલા વૃક્ષારોપણ કાર્યક્રમનો અહેવાલ લખતી વખતે કયો ક્રમ સૌથી તાર્કિક છે?

  1. ફક્ત ઉપસંહાર, પછી શીર્ષક
  2. કાર્યક્રમનું આયોજન, ઉદ્ઘાટન, પ્રવૃત્તિનું વર્ણન, સમારંભનો અંત Correct answer.
  3. ભવિષ્યની યોજના, પછી ભૂતકાળની ઘટના
  4. અંગત મત, પછી તારીખ

Explanation

અહેવાલ ઘટનાના કાલક્રમને અનુસરે તો વાચકને ઘટનાઓ સમજવી સહેલી થાય છે. આયોજનથી શરૂ કરી, ઉદ્ઘાટન, મુખ્ય પ્રવૃત્તિ અને સમારોપ સુધીનો ક્રમ વાસ્તવિક ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે.