Iran Specialty Board - Obstetrics & Gynecology key terms

حاملگی‌ای که به دلیل بیماری زمینه‌ای مادر، عارضهٔ پیش‌آمده یا سابقهٔ نامطلوب بارداری، نیازمند پایش نزدیک‌تر و ارجاع به سطح بالاتر مراقبت است تا پیامد مادری و جنینی بهبود یابد.

مجموعه‌ای از ارزیابی، مشاوره و مداخله‌های پیشگیرانه پیش از لقاح که با شناسایی عوامل خطر، اصلاح داروها، مکمل اسید فولیک و واکسیناسیون، پیامد بارداری آینده را بهبود می‌دهد.

مدت زمان سپری‌شده از اولین روز آخرین قاعدگی یا از سن تخمینی لقاح که با سونوگرافی سه‌ماههٔ اول اصلاح می‌شود و مبنای تصمیم‌گیری‌های بالینی و تاریخ زایمان است.

تاریخی که با افزودن ۲۸۰ روز به اولین روز آخرین قاعدگی یا بر پایهٔ سونوگرافی زودرس محاسبه می‌شود و برای برنامه‌ریزی مراقبت، ارزیابی رشد و تصمیم دربارهٔ زایمان به کار می‌رود.

سونوگرافی پیش از هفتهٔ ۱۴ که با اندازه‌گیری طول فرق‌سر تا نشیمنگاه و بررسی تعداد و زنده بودن جنین، سن حاملگی را دقیق تعیین و بارداری چندقلویی را تشخیص می‌دهد.

ویتامین گروه B که مصرف مکمل آن پیش از لقاح و در اوایل بارداری خطر نقص لولهٔ عصبی را کاهش می‌دهد و در زنان با سابقهٔ فرزند مبتلا به دوز بالاتر توصیه می‌شود.

ناهنجاری مادرزادی ناشی از بسته نشدن کامل لولهٔ عصبی جنین مانند اسپینا بیفیدا و آننسفالی که با مکمل اسید فولیک پیش از بارداری و غربالگری آلفا فیتوپروتئین شناسایی می‌شود.

ترکیب سونوگرافی شفافیت پشت گردن با مارکرهای سرمی مادر در هفته‌های ۱۱ تا ۱۴ که خطر آنیوپلوئیدی جنین را به‌صورت عددی برآورد می‌کند و به تصمیم برای آزمون تشخیصی کمک می‌رساند.

برداشتن نمونهٔ مایع آمنیوتیک با سوزن از طریق شکم برای بررسی کاریوتایپ، تشخیص عفونت یا ارزیابی بلوغ ریه که با خطر کوچک سقط و نشت مایع همراه است.

آرایش کروموزوم‌های جنین که از سلول‌های آمنیوسیت یا پرزهای کوریونی به دست می‌آید و برای تشخیص آنیوپلوئیدی و بازآرایی‌های ساختاری در بارداری پرخطر به کار می‌رود.

اختلال بارداری با فشار خون بالا پس از هفتهٔ ۲۰ و آسیب اندامی مانند پروتئینوری، ترومبوسیتوپنی یا اختلال کبدی و کلیوی که بدون زایمان می‌تواند به اکلامپسی و مرگ مادر بینجامد.

بروز تشنج تونیک-کلونیک در زن باردار یا پس از زایمان که با علائم پره‌اکلامپسی همراه است و نیازمند پایدارسازی مادر و تجویز سولفات منیزیم و کنترل فشار خون است.

نوعی آسیب شدید کبدی در بارداری با همولیز، آنزیم‌های کبدی بالا و شمارش پلاکت پایین که ممکن است بدون فشار خون بالا ظاهر شود و نشانهٔ ختم فوری بارداری باشد.

داروی تزریقی که برای پیشگیری و درمان تشنج اکلامپسی و محافظت عصبی جنین در زایمان زودرس به کار می‌رود و پایش رفلکس‌ها، تنفس و حجم ادرار را الزامی می‌کند.

اختلال تحمل گلوکز که نخستین بار در بارداری شناسایی می‌شود و با غربالگری در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ تشخیص داده می‌شود؛ درمان آن شامل تغییر سبک زندگی، پایش قند و در صورت نیاز انسولین است.

زایمان پیش از پایان هفتهٔ ۳۷ بارداری که مهم‌ترین علت بیماری و مرگ نوزادان است و پیشگیری آن شامل شناسایی زنان در معرض خطر، پروژسترون و اقدام‌های حفظ بارداری است.

اندازه‌گیری سونوگرافیک دهانهٔ رحم از سمت داخلی تا خارجی که کوتاهی آن پیش‌بینی‌کنندهٔ زایمان زودرس است و در بارداری تک‌قلو ممکن است با پروژسترون واژینال درمان شود.

دوختن دهانهٔ رحم از راه واژن یا شکم برای پیشگیری از زایمان زودرس در زنان با نارسایی سرویکس یا سابقهٔ از دست دادن مکرر بارداری در سه‌ماههٔ دوم.

پارگی کیسهٔ آمنیون پیش از شروع دردهای زایمانی و پیش از هفتهٔ ۳۷ که خطر عفونت، افتادگی بند ناف و زایمان زودرس را افزایش می‌دهد و به تصمیم‌گیری دربارهٔ انتظار یا ختم بارداری نیاز دارد.

عفونت پرده‌های جنینی و مایع آمنیوتیک که با تب مادر، تاکی‌کاردی جنین، ترشح بدبو و حساسیت رحم همراه است و درمان آن آنتی‌بیوتیک وریدی و ختم زایمان است.

عفونت دستگاه تناسلی پس از زایمان که به جریان خون گسترش می‌یابد و با تب، لرز و افت فشار خون ظاهر می‌شود؛ تشخیص زودرس و آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف جان مادر را نجات می‌دهد.

از دست رفتن خون بیش از حد معمول پس از زایمان که شایع‌ترین علت مرگ مادر است و بر پایهٔ علل چهارگانهٔ تون رحم، بافت باقی‌مانده، تروما و اختلال انعقادی مدیریت می‌شود.

ناتوانی رحم در انقباض پایدار پس از زایمان که شایع‌ترین علت خونریزی پس از زایمان است و با ماساژ رحم، داروهای منقبض‌کننده و در صورت لزوم اقدام‌های جراحی درمان می‌شود.

آنالوگ پروستاگلاندین E1 که برای القای زایمان، ختم بارداری و درمان خونریزی ناشی از آتونی رحم به کار می‌رود و در بارداری زنده خطر پارگی رحم را افزایش می‌دهد.

شروع مصنوعی انقباض‌های رحمی پیش از آغاز خودبه‌خودی زایمان با روش‌های مکانیکی یا دارویی که برای مادر یا جنین اندیکاسیون دارد و نیازمند ارزیابی بلوغ سرویکس است.

نمره‌دهی بالینی بر پایهٔ گشادی، افاسمان، قوام و موقعیت سرویکس و ایستایی سر جنین که احتمال موفقیت القای زایمان را پیش‌بینی و انتخاب روش آماده‌سازی را هدایت می‌کند.

ثبت پیوسته یا متناوب ضربان قلب جنین همراه با انقباض‌های رحم برای شناسایی هیپوکسی؛ الگوهای غیراطمینان‌بخش مانند کاهش‌های دیررس نیازمند ارزیابی و مداخلهٔ فوری هستند.

پیشرفت غیرطبیعی و کند زایمان به دلیل اختلال در قدرت انقباضی، تناسب سر و لگن یا وضعیت جنین که با ارزیابی دقیق و در صورت لزوم مداخلهٔ جراحی مدیریت می‌شود.

زایمان جنین از راه شکاف جراحی دیوارهٔ شکم و رحم که بر پایهٔ اندیکاسیون مادری یا جنینی انجام می‌شود و خطرهای عفونت، ترومبوآمبولی و عوارض بارداری‌های بعدی را دارد.

لانه‌گزینی تخمک بارور خارج از حفرهٔ رحم، بیشتر در لولهٔ رحم، که با درد و خونریزی ظاهر می‌شود و در صورت پارگی تهدیدکنندهٔ حیات است؛ درمان پزشکی یا جراحی لازم است.

آنتی‌متابولیت که با مهار تقسیم سلولی برای درمان حاملگی خارج رحمی انتخاب‌شده، بیماری تروفوبلاستیک و برخی بدخیمی‌ها به کار می‌رود و در بارداری منع مصرف دارد.

طیفی از ضایعات از مول هیداتی‌فرم خوش‌خیم تا کوریوکارسینوم بدخیم که با بتا-hCG بالا، سونوگرافی مشخص و نیاز به پایش سطح هورمون و در موارد بدخیم شیمی‌درمانی شناخته می‌شود.

هورمون گلیکوپروتئینی ترشح‌شده از سینسیتیوتروفوبلاست که اندازه‌گیری سرمی آن پایهٔ تشخیص بارداری، پایش حاملگی خارج رحمی و پیگیری بیماری تروفوبلاستیک است.

اختلال شایع اندوکرین با الیگواوولاسیون، هیپرآندروژنیسم و تخمدان‌های پلی‌کیستیک که با مقاومت به انسولین همراه است و ناباروری، خونریزی غیرطبیعی رحمی و دیابت را افزایش می‌دهد.

استفاده از داروهایی مانند لتروزول یا گنادوتروپین برای ایجاد تخمک‌گذاری در زنان نابارور با اختلال تخمک‌گذاری که نیازمند پایش پاسخ تخمدان و پیشگیری از بارداری چندقلویی است.

عارضهٔ یاتروژنیک درمان با گنادوتروپین که با افزایش نفوذپذیری عروقی، آسیت، بزرگی تخمدان و در موارد شدید ترومبوز و اختلال کلیوی همراه است و بستری و مایع‌درمانی می‌خواهد.

حضور بافت شبیه آندومتر خارج از حفرهٔ رحم که با دیسمنوره، درد لگنی مزمن و ناباروری ظاهر می‌شود و تشخیص قطعی آن با لاپاراسکوپی و بررسی بافت‌شناسی است.

ناتوانی در رسیدن به بارداری پس از یک سال رابطهٔ جنسی منظم بدون پیشگیری که ارزیابی زوج را ضروری می‌کند و علل آن شامل عوامل تخمدانی، لوله‌ای، رحمی و مردانه است.

نشت غیرارادی ادرار با افزایش فشار داخل شکمی مانند سرفه یا خنده که ناشی از نقص مکانیسم بستن پیشابراه است و با تمرین عضلات کف لگن یا جراحی درمان می‌شود.

افتادگی رحم، مثانه یا رکتوم به سمت واژن به دلیل ضعف فاسیا و عضلات کف لگن که با احساس توده، فشار و اختلال ادراری ظاهر می‌شود و درمان آن از پسیاری تا جراحی متغیر است.

برنامهٔ تقویتی هدفمند برای عضلات کف لگن که خط اول درمان بی‌اختیاری ادراری استرسی و پرولاپس خفیف است و به آموزش درست و پایبندی بیمار وابسته است.

آزمون غربالگری سرطان دهانهٔ رحم با نمونه‌گیری از ناحیهٔ تبدیل سرویکس که همراه با آزمون HPV برای زنان واجد شرایط انجام می‌شود و ضایعات پیش‌سرطانی را پیش از تهاجم شناسایی می‌کند.

ویروس شایع منتقل‌شونده از راه جنسی که انواع پرخطر آن عامل اصلی سرطان دهانهٔ رحم است و واکسیناسیون علیه آن همراه با غربالگری، خطر این سرطان را کاهش می‌دهد.

بررسی بزرگ‌نمایی‌شدهٔ دهانهٔ رحم با استعمال محلول برای ارزیابی ضایعات غیرطبیعی غربالگری و هدایت نمونه‌برداری بافتی از نواحی مشکوک، بدون برداشتن قطعی رحم.

روش جراحی کم‌تهاجمی با ورود دوربین و ابزار از راه برش‌های کوچک شکمی که برای تشخیص و درمان بیماری‌های لگنی مانند اندومتریوز، حاملگی خارج رحمی و کیست تخمدان به کار می‌رود.

برداشتن جراحی رحم که برای بیماری‌های خوش‌خیم مقاوم مانند فیبروم، خونریزی شدید و پرولاپس یا برای بدخیمی انجام می‌شود و مشاوره دربارهٔ حفظ یا برداشتن تخمدان‌ها را می‌طلبد.

خونریزی از رحم با حجم، مدت یا بسامد غیرطبیعی که با طبقه‌بندی سیستم PALM-COEIN به علل ساختاری و غیرساختاری تقسیم می‌شود و ارزیابی اندومتر را در زنان پرخطر ضروری می‌کند.

افزایش ضخامت اندومتر به دلیل تحریک بی‌مهار استروژن که با خونریزی غیرطبیعی ظاهر می‌شود و در انواع آتیپیک خطر پیشرفت به سرطان اندومتر را بالا می‌برد.

شایع‌ترین بدخیمی دستگاه تناسلی زنان که بیشتر پس از یائسگی با خونریزی واژینال ظاهر می‌شود و تشخیص آن با نمونه‌برداری اندومتر و درمان اصلی آن جراحی است.

بدخیمی تخمدان که اغلب دیر و با علائم مبهم شکمی تشخیص داده می‌شود؛ ارزیابی شامل سونوگرافی، CA-125 و در نهایت جراحی برای تشخیص و کاهش حجم تومور است.

آنتی‌ژن سطحی مرتبط با تومور که در سرطان اپیتلیال تخمدان بالا می‌رود اما در اندومتریوز، فیبروم و بارداری نیز افزایش می‌یابد؛ برای پایش پاسخ درمان بیشترین کاربرد را دارد.

رشد بیش از حد جنین، معمولاً وزن تخمینی بالای ۴۰۰۰ گرم، که با دیابت مادر همراه است و خطر دیستوشی شانه، آسیب زایمانی و خونریزی پس از زایمان را افزایش می‌دهد.

پره‌اکلامپسی با فشار خون بسیار بالا، علائم عصبی، درد اپی‌گاستر، اختلال کبدی یا کلیوی و همولیز که بستری، داروی ضد فشار خون و تصمیم دربارهٔ ختم بارداری را الزامی می‌کند.