ویرایش اطلاعیه اداری: حشو، ناهمخوانی دستوری و بیت بیربط
روابط عمومی اداره کل، متن زیر را برای انتشار در تارنمای سازمان آماده کرده است: «بنا به گزارش واصله از امور اداری، با توجه به اینکه سیستم برق ساختمان فرسوده میباشد و لذا احتمال خطر وجود دارد، مقتضی است دستور فرمایید تا نسبت به تعطیلی ساختمان در روز پنجشنبه اقدام نمایند. ضمناً کلیه همکاران میبایست نسبت به خاموش نمودن کامپیوترهای خود اقدام و از هرگونه بیدقتی اجتناب ورزند. شایان ذکر است که طبق فرموده حافظ شیرازی: بنیآدم اعضای یک پیکرند / که در آفرینش ز یک گوهرند، حفظ جان همکاران بر همه چیز مقدم است.» معاون اداری از کارشناس ویرایش خواسته است متن را پیش از انتشار بررسی کند؛ او تأکید دارد که لحن باید رسمی و کوتاه باشد، هیچ ادعای نادرست در آن نماند و ارجاع ادبی، اگر میماند، درست و متناسب باشد.
1. دستکم چهار اشکال دستوری یا سبکی متن را مشخص کنید و برای هر یک، صورت اصلاحشده و دلیل آن را بنویسید.
Read the worked answer
۱) «با توجه به اینکه ... و لذا»: کاربرد همزمان این دو، حشو است و رابطه علت و نتیجه را دو بار بیان میکند. اصلاح: «چون تأسیسات برقی ساختمان فرسوده است، ...».
۲) «مقتضی است دستور فرمایید ... اقدام نمایند»: ناهمخوانی شخص و شمار؛ مخاطب «فرمایید» دومشخص مفرد است و «نمایند» سومشخص جمع. اصلاح: «خواهشمند است دستور فرمایید ... اقدام شود» یا «لطفاً ... اقدام فرمایید».
۳) «فرسوده میباشد»: کاربرد «میباشد» بهجای «است» در نثر اداری امروز سنگین و نابهجاست. اصلاح: «فرسوده است».
۴) «نسبت به خاموش نمودن ... اقدام و از ... اجتناب ورزند»: دو قالب ترجمهای و حشوی؛ «نسبت به ... اقدام نمودن» و «اجتناب ورزیدن» هر دو زائدند. اصلاح: «رایانههای خود را خاموش کنند و از بیدقتی بپرهیزند». همچنین «کامپیوتر» را میتوان به «رایانه» فارسیسازی کرد.
2. درباره بیت نقلشده در متن اطلاعیه دو داوری کنید: درستی انتساب و تناسب آن با موقعیت.
Read the worked answer
انتساب نادرست است. بیت «بنیآدم اعضای یک پیکرند / که در آفرینش ز یک گوهرند» از سعدی و از گلستان است، نه از حافظ. انتشار آن با نام حافظ، خطای استنادی رسمی و قابل بهرهبرداری رسانهای است.
تناسب هم مخدوش است. مضمون بیت، همدلی و همبستگی انسانی در سطحی اخلاقی و جهانشمول است، در حالی که موضوع اطلاعیه یک قطعی برق برنامهریزیشده و اداری است؛ پیوند این دو، لحن را پرطمطراق و کمی طنزآمیز میکند. افزون بر این، جمله «حفظ جان همکاران بر همه چیز مقدم است» با یک تعطیلی پیشبینیشده همخوان نیست و بیم خطر بزرگتر را القا میکند. داوری درست: حذف بیت و جایگزینی آن با یک جمله روشن و مستقیم.
3. متن را در قالب یک اطلاعیه رسمی کوتاه بازنویسی کنید.
Read the worked answer
نمونه بازنویسی: «به اطلاع همکاران میرساند ساختمان اداره کل روز پنجشنبه به دلیل فرسودگی تأسیسات برقی تعطیل است. خواهشمند است پیش از ترک محل، رایانههای خود را خاموش کنند و از دستزدن به تابلوهای برق بپرهیزند.».
منطق بازنویسی: هر جمله یک خبر یا یک درخواست روشن دارد؛ فعلها به «است»، «کنند» و «بپرهیزند» ساده شدهاند؛ حشوها و قالبهای ترجمهای حذف شدهاند؛ مخاطب و شمار فعلها هماهنگ است؛ ارجاع ادبی نامتناسب برداشته شده و بهجای آن، پیام عملی در پایان آمده است. طول متن به کمتر از نصف رسیده، اما هیچ اطلاع لازم حذف نشده است.