Civil Service Knowledge Test (Kazakhstan) key terms

Мемлекеттің негізгі принциптерін, билік ұйымдастырылуын және адам құқықтарының негіздерін бекітетін конституциялық нормалар жүйесі; Қазақстанда ол Президенттік басқару нысанын, унитарлық мемлекеттілікті және халық билігін айқындайды.

Конституцияға өзгертулер енгізу тәртібімен қабылданатын немесе Конституцияда тікелей көзделген мәселелерді реттейтін заң; ол жай заңнан жоғары тұрады және оған қайшы келе алмайды.

Қазақстанда Конституцияның үстемдігін қамтамасыз ететін, заңдардың және өзге де нормативтік актілердің конституциялылығын тексеретін мемлекеттік орган; ол заңдарды түсіндіру және Президентті сайлау рәсімдері бойынша да қорытынды береді.

Мемлекеттік биліктің қайнар көзі халық болып табылатынын білдіретін конституциялық принцип; халық оны референдум және еркін сайлау арқылы тікелей, сондай-ақ өкілді органдар арқылы жүзеге асырады.

Мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша азаматтардың жалпыға бірдей дауыс беруі; оның шешімдері тікелей әрекет етеді және қосымша бекітуді талап етпейді.

Мемлекеттік органда мемлекеттік лауазымды атқаратын және осы қызмет үшін еңбекақыны мемлекеттік бюджеттен алатын адам; ол саяси немесе әкімшілік қызметші санатына жатады.

Мемлекеттік қызметке түсу, оны өткеру және тоқтату тәртібін, қызметшілердің құқықтары мен міндеттерін, әдеп талаптарын және жауапкершілігін белгілейтін негізгі заңнамалық акт.

Мемлекеттік органның құрылымдық бірлігі ретінде белгіленген, нақты құқықтар мен міндеттер көлемін, еңбекақы шарттарын және жауапкершілік шегін айқындайтын лауазым.

Мемлекеттік әкімшілік лауазымға орналасу үшін үміткерлерді іріктеудің бәсекелестік рәсімі; ол құжаттарды қабылдау, тестілеу және әңгімелесуді қамтиды және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етеді.

Мемлекеттік қызметке жаңадан қабылданған адамның лауазымға сай келетінін тексеру үшін белгіленетін кезең; ол әдетте үш айдан алты айға дейін созылады және қызметтік бағалауды қамтиды.

Мемлекеттік органның жеке адамға қатысты әкімшілік акті қабылдау немесе өзге де шешім шығару тәртібі; ол өтініш беру, қарау мерзімдері, дәлелдеу және хабарлау кезеңдерін қамтиды.

Мемлекеттік органның нақты жеке іс бойынша құқықтық салдар туғызатын жеке шешімі; ол жазбаша нысанда қабылданып, негіздемесі мен шағымдану тәртібін көрсетуге тиіс.

Жеке адамның өзіне қатысты әкімшілік актіге немесе органның әрекетсіздігіне жоғары тұрған органға немесе сотқа берген өтініші; ол құқықты қалпына келтіру құралы ретінде қызмет етеді.

Мемлекеттік органның жеке және заңды тұлғаларға олардың өтініші бойынша заңнамада белгіленген тәртіппен көрсететін қызметі; ол ақылы немесе тегін болуы мүмкін және нақты мерзімге байланысты.

Мемлекеттік қызметшінің өз өкілеттігін жеке пайда табу мақсатында пайдалануы немесе пара беру, пара алу сияқты құқыққа қайшы әрекеттер жасауы.

Мемлекеттік қызметшінің жеке мүддесі оның қызметтік міндеттерін адал орындауына ықпал етуі мүмкін жағдай; қызметші оны дереу жетекшісіне хабарлауға және шешуге міндетті.

Мемлекеттік қызметшінің өз өкілеттігін пайдаланып, қызметтік әрекеті үшін ақша, мүлік немесе өзге де пайданы заңсыз алуы; бұл қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғатын әрекет.

Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік және қызметтен тыс мінез-құлқына қойылатын моральдық-этикалық талаптарды жинақтайтын нормативтік құжат; ол әділеттілік, адалдық және саяси бейтараптық принциптерін бекітеді.

Мемлекеттің кірістері мен шығыстарының жиынтығы; ол жоспарлы түрде қабылданып, мемлекеттік функцияларды қаржыландыруды және бюджетаралық қатынастарды қамтамасыз етеді.

Бюджетті әзірлеу, қарау, бекіту, орындау және орындалуы туралы есеп беру кезеңдерін қамтитын реттелген рәсім; ол қаржы жылының шеңберінде жүзеге асырылады.

Мемлекеттік органдардың тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді бюджет қаражаты есебінен ашық және бәсекелестік негізде сатып алу рәсімі; ол тиімділікті және жемқорлық тәуекелдерін азайтуды көздейді.

Жалпыға міндетті мінез-құлық ережелерін белгілейтін, ресми жариялануға тиіс жазбаша құжат; ол заңдарға қайшы келмеуі және белгіленген тәртіппен тіркелуі қажет.

Қызметкер мен жұмыс берушінің арасындағы еңбек қатынастарын реттейтін жазбаша келісім; ол лауазымды, еңбекақыны, жұмыс уақытын және тараптардың құқықтары мен міндеттерін айқындайды.

Қызметкердің қызметтік міндеттерін бұзғаны үшін жұмыс беруші қолданатын жаза шаралары; оған ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және қызметтен шеттету кіреді.

Азаматтың немесе лауазымды адамның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін мемлекеттік орган қолданатын жаза; ол айыппұл, әкімшілік қамау немесе құқықтан айыру түрінде болуы мүмкін.

Қазақстанда қазақ тілі мемлекеттік тіл мәртебесіне ие; ол мемлекеттік органдардың қызметінде, ресми құжаттарда және білім беруде қолданылады және мемлекет оның дамуын қамтамасыз етеді.

Мемлекеттік органда белгіленген нысанда жасалатын, заңдық маңызы бар жазбаша акт; ол мемлекеттік тілде ресімделуі және қажет болған жағдайда екінші тілге аударылуы мүмкін.

Мемлекеттік органда құжаттарды құру, тіркеу, жіберу және сақтау бойынша жүргізілетін жүйелі жұмыс; ол құжат айналымының дәлдігін және ресми тіл талаптарының сақталуын қамтамасыз етеді.

Нақты лауазымдағы қызметшінің міндеттерін, құқықтарын және жауапкершілік шегін айқындайтын құжат; ол қызметтік бағалау мен тәртіптік іс бойынша негізгі өлшем болып табылады.

Парламентте қарауға ұсынылатын заңның мәтіні; ол тіркелуден, комитеттерде талқылаудан және бірнеше оқылымнан өтіп, Президентке қол қоюға жіберіледі.

Мемлекеттік органдардың қоғамдық өмірдің белгілі бір саласын реттеу және басқару жөніндегі атқарушылық-өкімдік қызметі; ол жоспарлау, үйлестіру және бақылауды қамтиды.

Азаматтардың мемлекеттік органдардың қызметі туралы ақпаратты сұрату және алу құқығы; заңнама қорғалатын мәліметтерге ғана шектеу қояды және жауаптың мерзімін белгілейді.

Мемлекеттік қызметшінің қоғам алдындағы жауапкершілігін, адалдығын, саяси бейтараптығын және іскерлік мәдениетін білдіретін мінез-құлық нормаларының жиынтығы.

Мемлекеттің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін болғандықтан заңмен қорғалатын және таратуға шектеу қойылған мәліметтер санаты; оған рұқсат тек тиісті рұқсатнамамен беріледі.

Азаматтардың мемлекеттік органдарды сайлауға және сайлануға қатысу мүмкіндігі; ол жалпыға бірдей, тең және төте сайлау қағидаттарына негізделеді және жасырын дауыс берумен жүзеге асады.

Заңнамада белгіленген өкілеттіктер шегінде мемлекеттік билікті жүзеге асыратын, құрылымы мен штаты бар ұйым; ол шешімдерді әкімшілік актілер түрінде қабылдайды.

Қолданыстағы нормативтік құқықтық актілердің тиімділігін жүйелі түрде бақылау және бағалау жөніндегі қызмет; ол заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар дайындауға негіз болады.

Мүліктік және мүлікке байланысты жеке мүліктік емес қатынастарды реттейтін құқық саласы; ол шарттар, меншік құқығы және міндеттемелер сияқты институттарды қамтиды.

Мемлекеттік қызметшілерді басқа лауазымға немесе өңірге жүйелі түрде ауыстыру тәртібі; ол басқару тәжірибесін кеңейтуге және жемқорлық тәуекелдерін азайтуға бағытталған.