Pharmaceutical Worker Certification Assessment (Kazakhstan) key terms

Фармацевтикалық қызметті, дәрілік заттар айналымын және дәріхана ұйымдарының жұмысын реттейтін нормативтік актілер жиынтығы; Қазақстанда негізгісі - «Дәрілік заттар туралы» заң және оған сәйкес қабылданған заңға тәуелді актілер.

Дәрілік заттарды әзірлеу, сынау, тіркеу, өндіру, сақтау, тасымалдау, бөлшек сауда, медициналық қолдану және жою сияқты кезеңдерді қамтитын толық өмірлік цикл; әр кезең заңнамалық талаптарға бағынады.

Дәрілік затты ел аумағында медициналық қолдануға рұқсат беру рәсімі; сапа, қауіпсіздік және тиімділік дәлелдері тексеріліп, нәтижесінде тіркеу куәлігі беріледі.

Дәрігердің дәрілік затты беруге арналған жазбаша тапсырмасы; белгіленген нысанда, қажетті деректемелермен және доза шектеулерімен рәсімделеді, ал кейбір препараттар қатаң есептегі нысанға жазылады.

Дәрілік заттың организмдегі тағдырын сипаттайтын төрт процестің жиынтығы: сіңу, таралу, метаболизм және шығарылу; бұл параметрлер дозаны, жиілікті және қолдану жолын таңдауға негіз болады.

Дәрілік заттың организмге әсер ету механизмін, рецепторлармен әрекеттесуін, доза-әсер қатынасын және емдік әсерінің дамуын зерттейтін бөлім; ол көрсетілімдер мен қарсы көрсетілімдерді түсіндіреді.

Дәрілік заттың енгізілген дозасының қан айналымына өзгермеген күйінде жететін үлесі мен жылдамдығы; ішке қабылданатын препараттар үшін ол көктамырлық енгізумен салыстырылып анықталады.

Емдік дозада қолданғанда пайда болатын, мақсатты емес зиянды реакция; ол жеңіл немесе ауыр болуы мүмкін және фармакологиялық қадағалау жүйесінде тіркелуге тиіс.

Белгілі бір жағдайда дәрілік затты қолдану тыйым салынатын немесе ерекше сақтықпен жүргізілетін клиникалық жағдай; ол науқастың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ескерілуі керек.

Бір мезгілде қабылданған екі немесе одан көп заттардың бір-бірінің әсерін күшейтуі, әлсіретуі немесе жаңа жанама реакция тудыруы; ол фармакокинетикалық немесе фармакодинамикалық деңгейде болуы мүмкін.

Дәрілік затқа қолдануға қолайлы пішін мен қасиет беретін құрылым, мысалы, таблетка, капсула, ерітінді, май немесе суппозиторий; нысан қолдану жолын және доза дәлдігін анықтайды.

Дәріхана жағдайында дәрігердің жеке рецептісі бойынша дәрілік нысанды дайындау; технология, дозалау, сапа бақылауы және санитарлық талаптар қатаң сақталады.

Микроорганизмдердің дәрілік нысанға және стерильді өнімге түсуінің алдын алатын шаралар жүйесі; стерильді ерітінділер мен инъекциялық препараттарды дайындауда міндетті талап.

Дәрілік нысаннан немесе құрал-жабдықтан барлық тірі микроорганизмдерді, соның ішінде спораларды жою процесі; бумен, құрғақ қыздырумен, сүзумен немесе химиялық әдіспен жүргізіледі.

Экстемпоральды дайындауда зат мөлшерін дәл өлшеуге арналған құрал: таразы, өлшеуіш цилиндр, бюретка немесе тамызғыш; оның дәлдігі дозаның дұрыстығын қамтамасыз етеді.

Дәрілік өсімдіктен жиналған және кептірілген бөліктер: жапырақ, гүл, тамыр, қабық немесе жеміс; ол белгіленген сапа көрсеткіштеріне сай болғанда ғана қолданылады.

Дәрілік өсімдік шикізатын, оның белсенді заттарын, жинау, кептіру, сақтау ережелерін және стандарттау әдістерін зерттейтін фармацевтикалық ғылым саласы.

Негізінен өсімдік шикізатынан алынған дәрілік зат: тұнба, қайнатпа, экстракт немесе стандартталған өсімдік препараты; оның құрамы мен белсенді зат мөлшері бақыланады.

Дәрілік заттар мен шикізаттың сапасына қойылатын міндетті нормаларды, сынау әдістерін және жалпы ережелерді қамтитын ресми жинақ; Қазақстанда мемлекеттік фармакопея қолданылады.

Дәрілік заттың белгіленген спецификацияға сай екенін дәлелдейтін сынаулар мен тексерулер жиынтығы: сыртқы түрі, бірегейлік, тазалық және сандық мөлшері тексеріледі.

Дәрілік заттың белсенді компонентінің нақты мөлшерін анықтайтын әдіс, мысалы, титриметрия немесе хроматография; нәтиже нормативтік шектерде болуы шарт.

Дәрілік зат өндіруші белгілеген сақтау шарттарында қажетті сапа көрсеткіштерін сақтайтын уақыт аралығы; мерзімі өткен препаратты қолдануға және сатуға болмайды.

Good Manufacturing Practice - дәрілік заттардың өндірісінде сапаны қамтамасыз ететін халықаралық талаптар жүйесі; ғимарат, жабдық, персонал, құжаттама және бақылау қағидаларын қамтиды.

Дәріханадағы дәрілік заттардың, ақшалай қаражаттың және материалдық құндылықтардың қозғалысын тіркеу жүйесі; қатаң есептегі препараттар жеке есепке алынады.

Дәріханада сатуға дайын тұрған дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың қоры; ол сұранысқа сай жоспарланып, сақтау шарттары мен айналым мерзімі ескеріледі.

Дәрілік заттың қасиетін сақтау үшін қажетті температура, ылғалдылық, жарық және орау талаптары; бұзылған жағдайда препараттың сапасы төмендеуі мүмкін.

Ерекше бақылауға жататын, белгіленген нысанда есепке алынатын және берілуі қатаң тәртіппен жүргізілетін дәрілік заттар тобы; олардың қозғалысы құжаттамада дәл көрсетіледі.

Дәріхана маманының науқасқа дәрілік затты дұрыс қолдану, доза, сақтау және ықтимал жанама әсерлер туралы беретін кәсіби ақпараты; ол қауіпсіз және тиімді емделуге ықпал етеді.

Науқасқа қажетті дәрілік затты дұрыс дозада, дұрыс уақытта және қолжетімді шығынмен қолдану қағидаты; ол емнің тиімділігін арттырып, қауіпті азайтады.

Дәрігер рецептісінсіз босатылатын дәрілік заттар санаты; олардың қауіпсіздігі мен қолдану нұсқаулығы дәріхана маманының кеңесімен қамтамасыз етіледі.

Дәрілік заттардың нарықтан кейінгі кезеңдегі жанама реакцияларын жинау, бағалау және талдау жүйесі; алынған деректер қауіпсіздік шараларын жаңартуға негіз болады.

Организмде инфекцияға қарсы иммунитет қалыптастыру үшін иммунобиологиялық препаратты енгізу; ол белгіленген күнтізбе және көрсетілімдер бойынша жүргізіледі.

Вакциналар мен басқа иммунобиологиялық препараттарды өндірушіден науқасқа дейін қажетті температурада сақтау мен тасымалдауды қамтамасыз ететін жабдықтар мен рәсімдер жүйесі.

Инфекциялық аурулардың таралуын, себептерін және қауіп факторларын үздіксіз жинау, талдау және бағалау; нәтижелері профилактикалық шараларды жоспарлауға қолданылады.

Медициналық және фармацевтикалық мекемелерде инфекциялардың таралуын болдырмауға бағытталған шаралар: қол гигиенасы, дезинфекция, стерильдеу және қалдықтарды дұрыс жою.

Жедел жағдайда медициналық көмек келгенге дейін көрсетілетін қарапайым шаралар: тыныс жолын ашу, қан тоқтату, қайта тірілту және науқасты қауіпсіз қалыпқа келтіру.

Тез дамитын, өмірге қауіп төндіретін аллергиялық реакция; тыныс алу қиындауы, қан қысымының төмендеуі байқалады және дереу шұғыл көмек қажет етеді.

Медициналық және фармацевтикалық көмек кезінде науқасқа зиян келтірмеуге бағытталған жүйелі шаралар; қателерді анықтау, хабарлау және алдын алу тетіктерін қамтиды.

Фармацевттің науқасқа, әріптестеріне және қоғамға қатынасындағы моральдық нормалар жиынтығы: құпиялылық, адалдық, құзыреттілік және мүдделер қақтығысын болдырмау.

Науқаспен және дәрігермен ақпаратты түсінікті, сыйластықпен және тиімді жеткізу қабілеті; дұрыс сұрақ қою, белсенді тыңдау және кері байланыс арқылы емделуге ықпал етеді.