Ho bala tsebiso le pale: ho kgaola maikutlo ho bopaki
Lebokoseng la dipapatso sekolong, ho na le tsebiso e ngotsweng ka mongolo o moholo: 'KOPANO YA KOMITI YA METSI - Labobedi 14:00 - Holong ya Motse. Batlang ho tla le dibuka tsa lona.' Ka tlasa yona, mongolo o monyane o re: 'Haeba metsi a sa fihle ka Laboraro, re tla tshwara kopano e nngwe.' Morutwana Mpho o balla sehlopha sa hae seratswana se se kgutshwane sa pale: 'Ntate Moloi o ne a le teng kopanong. O ile a re ha a qala ho bua, batho ba bang ba ne ba ntse ba bua ka didikadikwe. O ile a ema a kgutla, mme a re: "Ha re ka se mamele, re tla hlola re tletleba ka metsi." Ka mora moo, batho ba ile ba kgutsa.' Mpho o botswa hore na ntate Moloi o ne a tshohile kapa o ne a halefile, le hore na tsebiso e reng ka nako. O boetse o lokela ho hlalosa hore na ke hobaneng tsebiso e nang le mongolo o moholo le o monyane e sebetsa hantle, mme a bapise tsebiso le seratswana.
1. Mpho o re ntate Moloi o ne a halefile. Na seratswana se tiisa taba eo? Hlalosa ka bopaki bo tswang seratswaneng, mme bolela hore na ke maikutlo afe a sa tiisweng.
Read the worked answer
Seratswana se fana ka bopaki ba ho se kgotsofale, eseng hantle bohale. Bopaki ke hore ntate Moloi o ile a ema a kgutla, a bua ka lentswe le tiileng, mme a bolela hore ho se mamele ho tla boloka tletlebo ya metsi. Batho ba ile ba kgutsa kamora hoo, e leng sesupo sa hore o ne a bua ka matla kapa ka boikarabelo. Leha ho le jwale, seratswana ha se re o ne a halefile; ho ka etsahala hore o ne a tshohile kapa a khathetse ke ho bua le batho ba sa mameleng. Ho bolela 'o halefile' ke ho tlatselletsa maikutlo ao mongodi a sa a bolelang. Karabo e nepahetseng e lokela ho hlalohanya bopaki bo bonahalang le tlhaloso ya maikutlo, mme e bolele hore bopaki bo ka nngwetha ho feta ha bo bontsha mantsoe kapa diketso tse tobileng.
2. Ke hobaneng tsebiso e na le mongolo o moholo bakeng sa sehlooho le letsatsi, mme mongolo o monyane bakeng sa tlhahiso e ka tlase? Hlalosa ka sepheo sa mmadi.
Read the worked answer
Mongolo o moholo o thusa mmadi ho fumana ntho ya bohlokwa kapele: hore na ke eng, ke neng, le kae. Mmadi ya fetang kapele a ka bona 'KOPANO YA KOMITI YA METSI', 'Labobedi 14:00' le 'Holong ya Motse' ntle le ho bala mongolo kaofela. Mongolo o monyane o boloka tlhahiso e dingwang feela haeba mmadi a hloka ho tseba maemo a eketsehileng: hore na kopano e ka Laboraro e itshetlehile ka hore metsi a sa fihle. Sena ke sebopeho sa boemo ba bohlokwa: sehlooho le nako di etella pele, mme dintlha tsa tlatsetso di latela. Ha mmadi a hlokomoloha mongolo o monyane, a ka nka qeto e fosahetseng ka kopano e nngwe. Ka hona, moralo wa tsebiso o lebisa mahlo a mmadi ho tseo a lokelang ho di bona pele, ebe o mo fa dintlha tseo a ka di hlokang ha a bala ka botlalo.
3. Ha Mpho a bala tsebiso, o fumana hore kopano e ka Laboraro ha metsi a sa fihle. Na o ka nka qeto efe pele a ya kopanong? Hlalosa.
Read the worked answer
Mpho a se ke a nka hore kopano e nngwe e teng kapa ha e yo; a hlahlobe maemo a boletsweng. Tsebiso e re kopano e nngwe e tla tshwarwa haeba metsi a sa fihle ka Laboraro. Kahoo, pele a ya kopanong ya Labobedi, a botse komiti kapa a shebe tsebiso e nngwe hore na metsi a fihlile ka Laboraro. Haeba metsi a fihlile, kopano e nngwe ha e yo; haeba a sa fihla, e teng. Sena se bontsha ho bala ka ho hlokomela maemo, e seng ho bala mantswe feela. Ho boetse ho thusa ho boloka nako le ho qoba ho ya kopanong e sa tshwarwang. Karabo e lokela ho bontsha hore qeto e itshetlehile ka ho hlahloba ntlha e itseng e tswang tsebisong, e seng ka maikutlo kapa kgopolo.