Grade 7 Sesotho cheat sheet
Grade 7 Sesotho · Keep the key ideas within reach.
Ho Mamela le ho Bua (Listening and Speaking)
Sesotho ke puo ya molumo: ho mamela ho hloka ho kgetheha pakeng tsa ditumammoho tse kang tl, tsh, kg, le ditumamatsi tse kang b, d, f.
Ho bua ka nepo ho latela melao ya ho kgutsa: lentswe le qetellang ka -a le ka fetoha ho latela hore na le latelwa ke lentswe lefe (mohlala: nka + bohobe).
Mabaka a ho bua a kenyeletsa ho hlaka (ho bua ka lentswe le utlwahalang), lebelo, le ho ema hara mantswe ho fana ka moelelo.
Ho mamela ka tlhokomelo ho hloka ho tshwaya mantswe a bohlokwa: mabitso, dinomoro, nako, le mafelo.
Ho botsa dipotso ka Sesotho ho sebedisa mantswe a kang 'mang', 'eng', 'kae', 'neng', 'jwang', 'hobaneng'.
Ho araba potso ka ho loketseng ho latela sebopeho: potso ya 'na' e arabwa ka 'ke', potso ya 'wena' e arabwa ka 'o'.
Ho bua ka sehlopha ho hloka ho mamela ba bang pele, ho se kene dipakeng, le ho bua ka nako e behilweng.
Tshebediso ya maikutlo le molumo wa lentswe e fetisa moelelo: ho phahamisa lentswe qetellong ya potso ho bontsha potso.
Ho Bala le ho Shebella (Reading and Viewing)
Ho bala ka nepo ho hloka ho tseba ditlhaku tsa Sesotho: 25 tlhaku, ho kenyeletswa e, o, le ho sebedisa ditlhaku tse kang tsh, kg, tl, ph, kh.
Ho bala ka potlako le ka kutlwisiso ho hloka ho kgetheha mantswe a bohlokwa le ho fumana mohopolo wa sehlooho (main idea).
Ho shebella setshwantsho kapa setshwantsho sa video ho hloka ho hlalosa se bontshwang: batho, mafelo, diketso, le maikutlo.
Ho fumana tlhaloso ya lentswe le sa tsejweng ho sebedisa moelelo wa polelo (context clues) le dikarolo tsa lentswe (prefix, suffix).
Ho bala ditaba ho hloka ho kgetheha: sehlooho, mongodi, letsatsi, le sepheo sa sengolwa.
Ho bala dipapiso le dipalo ho hloka ho sheba dikarolo tsa tafole: dihlooho, mela, le dikholomo.
Ho bala ka lentswe le le leng ho thusa ho utlwisisa melumo le ho lokisa mantswe a thata.
Ho hlahloba sengolwa sa setso ho hloka ho lemoha sebopeho: qalo, bohare, le qetello.
Ho Ngola le ho Hlahisa (Writing and Presenting)
Sebopeho sa polelo e lokileng: sehlooho (subject) + leetsi (verb) + taba (object), mohlala: 'Ngwana o ja papa.'
Ho ngola seratsoana ho latela sebopeho: letsatsi, tumediso, mmele wa lengolo, le ho kwala ka lebitso.
Ho ngola pale ho hloka: qalo e bontshang batho le sebaka, bothata (conflict), tharollo, le qetello.
Ho ngola tlhaloso (paragraph) ho hloka polelo e le nngwe e hlalosang mohopolo o le mong, e latelwa ke bopaki.
Mekgwa ya ho hlahisa: ho bua ka lentswe le hlakileng, ho sheba bamamedi, le ho sebedisa matsoho ho bontsha.
Ho ngola mosebetsi wa dipatlisiso ho hloka mehloli: buka, motho, kapa sebaka sa inthanete, le ho ngola mehloli e sebedisitsweng.
Ho lokisa mongolo (editing) ho hloka ho sheba: mopeleto, matshwao a puo, le sebopeho sa dipolelo.
Ho ngola ka ditlhaku tse hlakileng le ho sebedisa dikarolo tsa pampiri: sehlooho, mmele, le qetello.
Sebopeho sa Puo le Melao (Language Structures and Conventions)
Mabitso a Sesotho a hlophiswa ka dihlopha (noun classes); sehlopha se laola hore na leetsi le sebedisa sehlongwapele sefe, mohlala: motho (o), batho (ba).
Disehlongwapele tsa mabitso di bontsha sehlopha: mo- (1), ba- (2), mo- (3), me- (4), le- (5), ma- (6), se- (7), di- (8), n- (9), di- (10).
Leetsi le dumellana le sehlooho ka sehlongwapele sa sehlooho (subject concord): 'Ke a bona', 'O a bona', 'Re a bona'.
Nako ya leetsi e bontshwa ka sehlongwapele sa nako: -a- (wa jwale), -ile- (wa nako e fetileng), -tla- (wa bokamoso).
Matshwao a puo: khutlo (.), felehetsi (,), potso (?), makalo (!), le matshwao a qotsulo ('...').
Ho hanyetsa (negation) ho sebedisa 'ha' le sehlongwapele se fetohileng, mohlala: 'Ha ke bone' ho e-na le 'Ke bona'.
Mahokedi (adjectives) a latela lebitso mme a dumellana le sehlopha: 'ngwana e motle', 'bana ba batle'.
Dipolelo tse kopanetsweng di sebedisa dikgokahanyi: 'le' (and), 'kapa' (or), 'empa' (but), 'hobane' (because).
Ho fetola polelo ho ya ho ya boemedi (passive) ho sebedisa sehlongwapele sa -w- kapa -uw-, mohlala: 'Ho ja papa' e ba 'Papa e jewa'.
Dingolwa le Setso (Literature and Cultural Texts)
Dingolwa tsa Sesotho di kenyeletsa: ditshomo (folktales), dipale (stories), dithothokiso (poems), le diterama (dramas).
Ditshomo di na le sebopeho se tsejwang: qalo e bitsang bamamedi, bothata, tharollo, le thuto (moral).
Dithothokiso di sebedisa molumo, morethetho, le dipolelo tse pheta-phetoang (repetition) ho fetisa maikutlo.
Diterama di hloka: bakapelo (characters), dibaka (scenes), puisano (dialogue), le ditaelo tsa sethala (stage directions).
Dibapadi tsa setso di kenyeletsa: nkgono le ntatemoholo e le badulasetulo ba ditaba le meetlo.
Mekete ya setso e kenyeletsa: Lebollo, ho hlaba phoofolo bakeng sa mokete, le ho bina le ho tantsha.
Dikanegelo tsa setso di ruta boleng ba setjhaba: hlompho ho baholo, thuso ho ba bang, le botshepehi.
Ho hlahloba dingolwa ho hloka ho sheba: sehlooho, moelelo wa setso, le kamoo mongodi a fetisang molaetsa.