Grade 7 Sesotho study materials
Grade 7 Sesotho study resources

Concord, mopeleto le sebopeho sa leetsi seratswaneng

Grade 7 Sesotho · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Concord, mopeleto le sebopeho sa leetsi seratswaneng

Morutisinyana o fana ka seratswana se latelang ho sehlopha sa 7B, mme a re ba hlahlobe melao ya puo: 'Bana ba motse ba ile kopanong. Dintho tse ngata di ne di buiswa. Ntate o re: "Re tshwanetse ho hlokomela metsi e rona." Batho ba bang ba ne ba sa mamele, mme ba ne ba bua haholo. Kamora kopano, komiti e ile ya etsa qeto e ntle, mme e rometse lengolo ho borakgwebo. E mong o ile a re: "Ha ke tsebe hore na ke tla tla kamoso."' O supile diphoso tse tharo ka pensela e kgubedu: concord ya 'metsi', mopeleto wa 'Kamora', le sebopeho sa leetsi 'buiswa'. O re ho na le diphoso tse ding tse peli tse sa supilweng, mme o batla hore barutwana ba di fumane ka ho shebisisa. E mong o re 'Kamora' e lokela ho amohelwa hobane batho ba bangata ba e sebedisa. E mong o re 'buiswa' e nepahetse hobane e bolela ho etsa hore motho a bue. Morutisinyana o hloka hore ba hlalose melao e sebedisitsweng, e seng ho pheta feela hore na mantswe a lokile.

1. Hlalosa hore na ke hobaneng 'metsi e rona' e fosahetse, mme fana ka mofuta o lokileng. Bolela le seo concord e se bontshang.

Read the worked answer

'Metsi' ke lentswe la sehlopha sa 6 ka Sesotho, mme sehlopha sena se sebedisa concord ya 'a' bakeng sa ho bontsha kamano kapa borui. Kahoo, ho lokela ho ba 'metsi a rona', e seng 'metsi e rona'. 'E' ke concord e sebediswang haholo le sehlopha sa 9 kapa 10, eseng le 'metsi'. Ho lokisa sena ho bontsha kutlwisiso ya concord, eseng ho ipapisa le lentswe le leng. Morutwana a ka hlalosa hore concord e lumellana le sehlopha sa lentswe, mme ho sebedisa concord e fosahetseng ho senya moelelo le sebopeho sa polelo. Karabo e lokela ho bontsha sehlopha sa lentswe, concord e loketseng, le mofuta o lokileng.

2. Morutwana o re 'Kamora' e lokela ho amohelwa hobane batho ba bangata ba e sebedisa. Na o dumellana? Hlalosa ka ho hlalohanya puo e ngotsweng le puo e buuwang.

Read the worked answer

Ha ke dumellane le ho e amohela lengolong la semmuso. 'Kamora' ke mopeleto o tlwaelehileng puong e buuwang kapa melaetseng ya SMS, empa mofuta o loketseng o ngotsweng ke 'Ka mora', e leng mantswe a mabedi. Ho re batho ba bangata ba e sebedisa ha ho fetole melao ya mopeleto ya sekolo. Puo e a fetoha, empa tlhahlobo e hloka ho sebedisa mofuta o amohetsweng wa ho ngola. Morutwana a ka hlalosa phapang pakeng tsa mokgwa wa ho bua le wa ho ngola, mme a se ke a nka hore ho tlwaeleha ho lekana le ho nepahetse. Karabo e lokela ho fana ka mofuta o lokileng le lebaka la ho se amohela mopeleto o fosahetseng sebakeng sa thuto.

3. Hlalosa phapang pakeng tsa 'buiswa' le 'buuwa' seratswaneng, mme bolela hore na ke efe e loketseng moelelo wa 'dintho di ne di ...'.

Read the worked answer

'Buiswa' e tswa ho leetsi 'buisa', e leng ho etsa hore motho a bue; ka hona 'buiswa' e bolela ho etswa hore motho a bue. 'Buuwa' e tswa ho 'bua' mme ke mofuta wa ho sebediswa ha ntho e buuwa ke batho; ka hona e bolela 'ho buuwa'. Moelelo wa seratswana ke hore dintho tse ngata di ne di buuwa kopanong, eseng hore dintho di ne di etsa hore motho a bue. Kahoo, mofuta o loketseng ke 'dintho tse ngata di ne di buuwa'. Ho hlalosa phapang ena ho bontsha kutlwisiso ya sebopeho sa leetsi le moelelo, e seng ho ipapisa le mantswe a utlwahalang a tshwanang.