Seshwantsho sa poko ya setso: noka le mokopu
Sehlopha sa 7C se bala seratswana sa poko ya setso e ngotsweng ke morutwana e mong bakeng sa mokete wa setso: 'O tshwana le noka e phallang, / e sa ke e kgutla morao; / o tshwana le mokopu o moholo, / o jang baeti ba motse. / Ha o bua, majwe a a mamela, / mme difate di inamela.' Morutisinyana o re poko ena e na le ditshwantsho tse pedi tse matla, mme e bua ka motho ya nang le matla le mosa. Morutwana e mong o re poko e bua ka noka feela, hobane noka e a phalla. E mong o re 'mokopu' ke seshwantsho sa ho hloka thuso. Morutisinyana o hloka hore ba hlalose hore na ditshwantsho di sebeletsa jwang ho fetisa moelelo, le hore na poko ena e ka amohelwa jwang kajeno ntle le ho nyenyefatsa setso. Poko e na le mantswe a 6 feela, empa e hloka tlhaloso e tebileng ya setso sa batho ba buang ka noka le mokopu.
1. Hlalosa hore na seshwantsho sa noka se fetisa moelelo ofe ka motho eo poko e buang ka yena, mme ke hobaneng motjha a ka se utlwisise feela ka ho bala mantsoe?
Read the worked answer
Noka e phallang e fetisa moelelo wa ho tswela pele, ho se kgutle morao, le ho ba mohlodi wa bophelo. Poko e re 'e sa ke e kgutla morao', e leng sesupo sa mamello le matla a sa felleng. Ha e bapiswa le motho, e bontsha motho ya fanang ka thuso e sa khaotseng, ya nang le matla a ho tswela pele le ho hlokomela ba bang. Motjha a ka se utlwisise feela ka ho bala mantsoe hobane seshwantsho se itshetlehile ka tsebo ya setso: metsi a bohlokwa bophelong, mme noka e ka bapiswa le mohlahisi kapa moetapele. Ntle le tsebo ena, a ka nka hore ho buuwa ka noka feela. Ho hlalosa seshwantsho ho hloka ho hokela setshwantsho le moelelo wa setso, e seng ho hlalosa ponahalo ya noka feela.
2. Morutwana e mong o re 'mokopu' ke seshwantsho sa ho hloka thuso. Na o dumellana? Hlalosa ka bopaki bo tswang pokong.
Read the worked answer
Ha ke dumellane. Poko e re 'o tshwana le mokopu o moholo, o jang baeti ba motse'. Mokopu o moholo ha o bontshe ho hloka thuso; o bontsha boholo, tlhahiso e ngata le bokhoni ba ho fepa batho. 'Ho jang baeti' ho bontsha mosa le kamohelo ya baeti, e leng boleng bo hlomphuwang setso. Haeba e ne e le seshwantsho sa ho hloka thuso, poko e ne e ke ke ya bua ka ho fepa baeti. Kahoo, karabo e nepahetseng e lokela ho bala mantswe a pokong ka botlalo, e seng ho nka mokopu ka ponahalo feela. Seshwantsho se sebedisetswa ho hatisa kamohelo le tlhahiso, mme sena se thusa ho hlalosa hore na hobaneng poko e bua ka motho ya nang le mosa.
3. Ha poko ena e bapalwa moketeng wa sekolo, ke dintlha dife tse pedi tseo morutisinyana a lokelang ho di hlokomela e le hore a se ke a senya setso sa poko?
Read the worked answer
Ntlha ya pele ke ho hlompha mokgwa wa ho bapala poko ya setso: lentswe le phahameng, morethetho, ho bua ka matla, le ho arabelwa ke bamameli. Ha poko e balwa feela jwalo ka mongolo wa sekolo, matla a yona a ka lahleha. Ntlha ya bobedi ke ho hlalosa moelelo wa ditshwantsho le ho kenyelletsa batho ba tsebang setso, ho se ke ha etswa metlae ka poko kapa ka setso. Morutisinyana a ka thusa barutwana ho utlwisisa hore poko e bua ka motho ya hlomphuwang, mme a ba hlokomelisa hore ha ba e bapala, ba se ke ba fetola moelelo hore e be metlae. Ka ho hlompha sebopeho le moelelo, poko e ka amohelwa kajeno ntle le ho nyenyefatsa setso sa yona.