Барилгын гэрээний өөрчлөлт ба хувьсах төлбөрийн орлого
«Тэнгэр Констракшн» ХХК 2025 оны 1-р сард орон сууцны барилгын гэрээ байгуулсан. Гэрээний анхны үнэ 4,800 сая төгрөг, хугацаа 24 сар, гүйцэтгэлийн үүрэг нэг. 2025 оны эцэст бүтээн байгуулалтын 40 хувь дууссан. 2025 оны 6-р сард захиалагч 600 сая төгрөгийн нэмэлт дотоод заслын ажил захиалсан. Энэ ажил одоогийн барилгын ажлаас тусдаа ашиг тустай биш, үнэ нь өртөг дээр 8 хувийн ашиг нэмж тооцсон. Гэрээнд 60 хоногийн өмнө дуусгавал 200 сая төгрөгийн урамшуулал, хоцровол 120 сая төгрөгийн торгууль заасан. Удирдлага урамшуулал авах магадлалыг 80 хувь, торгууль ногдох магадлалыг 60 хувь гэж үнэлсэн. Компани 2025 оны орлогыг 4,800×40%=1,920 сая төгрөг гэж бүртгэсэн. Гэрээний өөрчлөлт, хувьсах төлбөр, торгуулийн нөлөөг тайланд хэрхэн тусгах нь маргаантай байна. Аудитор энэ гэрээг 2025 оны тайланд шалгаж байна.
1. Гэрээний өөрчлөлт болон хувьсах төлбөрийг IFRS 15-ын дагуу хэрхэн тодорхойлох вэ? Гүйлгээний үнийг тооцоол.
Read the worked answer
Дүгнэлт: Нэмэлт дотоод заслын ажил нь тусдаа гүйцэтгэх үүрэг биш, учир нь барилгын үндсэн ажилтай нягт уялдаатай, тусдаа ашиг тустай биш. Тиймээс гэрээний өөрчлөлтийг анхны гэрээтэй нэгтгэж, хуримтлагдсан залруулгаар бүртгэнэ. Өөрчлөлтийн үнэ өртөг дээр 8% ашиг нэмсэн нь бие даасан борлуулалтын үнэ биш ч, нэг гүйцэтгэх үүргийн хүрээнд шинэ гүйлгээний үнэд оруулна.
Гүйлгээний үнэ: 4,800+600=5,400 сая. Урамшуулал 200 саяыг зөвхөн буцаан авахгүй байх нь маш өндөр магадлалтай үед оруулна; 80% ганцаараа хангалтгүй, түүх, гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөг шалгана. Торгууль ногдох 60% магадлалтай тул хүлээгдэж буй 120×60%=72 саяыг хасна. Ингээд боломжит гүйлгээний үнэ 5,328 сая; урамшууллыг оруулбал 5,528 сая. Эцсийн дүнг нотолгоонд тулгуурлан тодорхойлно.
2. 2025 оны орлогыг тооцож, анхны бүртгэлээс хойшхи залруулгын журналын бичилтийг тайлбарла.
Read the worked answer
2025 оны орлого = 5,328×40%=2,131.2 сая. Анх 1,920 сая бүртгэсэн тул нэмэлт 211.2 сая. Бичилт: Дт гэрээний актив/авлага 211.2; Кт гэрээний орлого 211.2. Хэрэв урамшуулал оруулбал 5,528×40%=2,211.2, нэмэлт 291.2. Гэхдээ урамшууллыг хязгаарласан тул 211.2 нь илүү болгоомжтой. Өртөг тусдаа бүртгэгдэнэ.
3. Урамшуулал авах 80% магадлалыг 'маш өндөр' гэж үзэж болох уу? Ямар нотолгоо шаардлагатай вэ?
Read the worked answer
80% магадлал нь 'маш өндөр' гэсэн босгыг дангаараа хангахгүй. Хэрэв компани өмнө нь ижил төстэй гэрээг 60 хоногоос өмнө дуусгаж байсан, саад бага, нөөц хангалттай бол оруулж болно. Эсрэгээр торгууль ногдох эрсдэл, цаг агаар, материал нийлүүлэлтийн саатал байвал 0 гэж тооцно. Баримт бичигт магадлалын үндэслэл, удирдлагын үнэлгээг тэмдэглэнэ.