1. Санхүүгийн нягтлан бодох бүртгэл (Financial Accounting)
Санхүүгийн нягтлан бодох бүртгэл
Энэ домэйн нь Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хууль, нягтлан бодох бүртгэлийн үзэл баримтлалын хүрээ, IFRS-д суурилсан стандарт, хуримтлалын зарчим, тайлангийн элементүүдийн хүлээн зөвшөөрөлт, хэмжилтийг шалгана. Шалгалт нь дансны бичилт, орлогын хүлээн зөвшөөрөлт, нөөцийн үнэлгээ, үндсэн хөрөнгө, өр төлбөр, тайлан бэлтгэх чадварыг түлхүү үнэлнэ.
Үндсэн дүрэм
- Давхар бичилт: нийт дебет нийт кредиттэй тэнцэнэ.
- Хуримтлалын зарчим: орлого, зардлыг мөнгө хөдөлсөн үе биш, эдийн засгийн үйл явдал үүссэн үед бүртгэнэ.
- Орлогыг IFRS 15-ын таван алхмаар хүлээн зөвшөөрнө: гэрээ, гүйцэтгэлийн үүрэг, үнэ, хуваарилалт, хүлээн зөвшөөрөл.
- Бараа материалыг IAS 2-оор өртөг ба цэвэр боломжит үнийн доогуур нь үнэлнэ; FIFO эсвэл жигнэсэн дундаж хэрэглэнэ, LIFO хориотой.
- Үндсэн хөрөнгийг IAS 16-аар өртөг эсвэл дахин үнэлгээний загвараар бүртгэж, ашиглалтын хугацаанд элэгдүүлнэ.
Жишээ
Аж ахуйн нэгж 10,000,000 төгрөгийн бараа зарж, НӨАТ 10%, өртөг 6,000,000 төгрөг. Үйлчлүүлэгч 30% урьдчилгаа төлсөн. Хүргэлтийн дараа орлого хүлээн зөвшөөрнө. Урьдчилгаа: Дт Мөнгө 3,300,000; Кт Гэрээний өр төлбөр 3,000,000; Кт НӨАТ өглөг 300,000. Хүргэлт: Дт Гэрээний өр төлбөр 3,000,000; Дт Авлага 7,700,000; Кт Орлого 10,000,000; Кт НӨАТ өглөг 700,000. Дт Өртөг 6,000,000; Кт Бараа материал 6,000,000. Үндэслэл: орлого нь хяналт шилжсэн үед, НӨАТ нь тусдаа өр төлбөр, урьдчилгаа нь орлого биш.
Алдаа
Мөнгө орсон үед орлого гэж бичих; НӨАТ-ыг орлогод холих; LIFO хэрэглэх; капитал ба урсгал зардлыг ялгахгүй байх; элэгдлийг тайлант хугацаанд хуваарилахгүй байх.