3. Аудит ба баталгаажуулалт (Auditing and Assurance)
Аудит ба баталгаажуулалт
Энэ домэйн нь Аудитын тухай хууль, ISA стандартууд, эрсдэлд суурилсан аудит, нотолгоо, дотоод хяналт, тайлангийн дүгнэлтийг шалгана. Гол чадвар нь эрсдэлийг үнэлж, түүнд тохирсон аудитын процедур сонгож, үр дүнг үндэслэлтэй дүгнэх явдал.
Үндсэн дүрэм
- Аудитын эрсдэл = эрсдэлт байдал × хяналтын эрсдэл × илрүүлэх эрсдэл; илрүүлэх эрсдэл өндөр бол илүү их бодит шалгалт хийнэ.
- Материаллаг байдал нь тайлангийн хэрэглэгчийн шийдвэрт нөлөөлөх хэмжээ; гүйцэтгэлийн материаллаг байдал нь түүнээс доогуур.
- Нотолгоо нь хангалттай, тохиромжтой байх; гуравдагч эх сурвалж, бичиг баримт нь амаар өгсөн мэдээллээс илүү найдвартай.
- Дотоод хяналтыг ойлгож, хяналтын эрсдэлийг үнэлнэ; бүрэн найдсан гэж үзэхгүй.
- Дүгнэлт: цэвэр, онцгой анхааруулгатай, сөрөг, дүгнэлт өгөхгүй байх хэлбэртэй.
Жишээ
Аудитор борлуулалтын орлого 50 тэрбум төгрөг гэж тодорхойлсон. 1% материаллаг байдлын суурь → 500 сая төгрөг. Гүйцэтгэлийн материаллаг байдал 75% → 375 сая төгрөг. Тодорхой жижиг босго 5% → 25 сая төгрөг. Орлогын гэрээ нь төвөгтэй, IT-ийн хандалтын хяналт сул бол эрсдэл өндөр; аудитор илүү олон гүйлгээний дээж, гэрээний нөхцөл, хүргэлтийн баримт шалгана. Үндэслэл: материаллаг байдал нь шалгалтын хэмжээг тодорхойлдог ч эрсдэл өндөр газрыг илүү гүнзгий шалгана.
Алдаа
Аудит нь бүх алдааг баталгаажуулна гэж бодох; зөвхөн асуулт асууж нотолгоо цуглуулах; материаллаг байдлыг дандаа ашигт холбох; сөрөг ба дүгнэлт өгөхгүй байхыг ялгахгүй байх; бичиг баримтлалгүй дүгнэлт хийх.