Гэрлэлтийн гэрээ: орон сууц, хүүхдийн тэтгэлэг, эрх хязгаарлалт
Н.Батбаяр, Н.Оюунаа нар 2015 онд гэрлэж, 2018 онд 320 сая төгрөгийн ипотектой орон сууц худалдан авчээ. Урьдчилгаа 80 саяыг Батбаяр гэрлэхээс өмнөх хуримтлалаас, үлдсэн 240 саяыг банкны зээлээр санхүүжүүлсэн бөгөөд зээлийг хоёулаа төлж байна. Оюунаа өмнөх гэрлэлтээс 9 настай хүүтэй, одоо 5 сартай жирэмсэн бөгөөд хүүхэд асрах чөлөөтэй, орлогогүй байна. Батбаяр нотариатчид ирж, гэрлэлтийн гэрээ байгуулахыг хүсч, дараах нөхцөлүүдийг оруулахыг шаардав: (1) орон сууц салалтын үед бүхэлдээ Батбаярын хувийн өмч болно; (2) Оюунаа хүүхдийн тэтгэлэгтэй холбоотой ямар ч нэхэмжлэл гаргахгүй; (3) Оюунаа гэр бүлийн зардлыг сар бүр 500 мянган төгрөгөөр хариуцна; (4) гэрлэлтийг цуцлах шийдвэрийг зөвхөн Батбаяр гаргана. Оюунаа гэрээний агуулгыг ойлгосон гэж хэлж, гарын үсэг зурахад бэлэн байна.
1. Гэрээний аль нөхцөл нь хуульд харшилж, хүчингүй вэ? Тус бүрийг үндэслэлтэй тайлбарлана уу.
Read the worked answer
1 дэх нөхцөл – орон сууцыг бүхэлдээ нөхрийн хувийн өмч болгох. Гэрлэлтийн үед хамтран олж авсан эд хөрөнгө нь хамтын өмч байдаг; гэрлэлтийн гэрээгээр эд хөрөнгийн горимыг өөрчилж болно, гэхдээ нэг талыг эрс дордуулах, хүүхдийн эрхийг хөндөх нөхцөл хүлээн зөвшөөрөгдөхгүй. Оюунаа жирэмсэн, орлогогүй, өмнөх хүүхэдтэйгээ хамт орон сууцанд амьдарч байгаа нь «нэн дордуулсан» нөхцөл үүсгэж болзошгүй. Мөн ипотекийн зээл хэвээр байгаа тул банкны зөвшөөрөл шаардлагатай.
2 дахь нөхцөл – хүүхдийн тэтгэлэгээс татгалзах. Хүүхдийн тэтгэлэг нь хүүхдийн өөрийн эрх; эцэг, эх гэрээгээр түүнээс бүрэн татгалзаж, хүүхдийн эрхийг хязгаарлаж болохгүй. Энэ нөхцөл хуульд харшилж, хүчингүй.
3 дахь нөхцөл – сар бүр 500 мянган төгрөг хариуцах. Хэрэв сайн дураараа, хэвийн хэмжээнд тохиролцсон бол хүлээн зөвшөөрч болно. Гэхдээ орлогогүй, хүүхэд асрах чөлөөтэй эхнэрт ийм үүрэг ногдуулж, түүний амьжиргааг хязгаарлаж байгаа бол нотариатч эрсдэлийг тайлбарнах ёстой.
4 дэх нөхцөл – зөвхөн нөхөр салалтын шийдвэр гаргах. Гэрлэлт цуцлуулах, шүүхэд хандах эрх нь хувь хүний хувийн эрх; гэрээгээр хязгаарлах, өөр этгээдэд шилжүүлэх боломжгүй. Хүчингүй.
2. Нотариатч гэрээг батлахын өмнө ямар шалгалт хийх, оролцогчдод юу тайлбарлах ёстой вэ?
Read the worked answer
Шалгалт:
- Иргэний үнэмлэх, гэрлэлтийн гэрчилгээгээр этгээдийг тогтоож, нас, эрх зүйн чадамжийг шалгана.
- Орон сууцны өмчлөлийн гэрчилгээ, ипотекийн гэрээ, зээлийн үлдэгдэл, барьцааны бүртгэлийг шалгана; эхнэр, нөхрийн хамтын өмч эсэхийг тодруулна.
- Гэрээг сайн дураараа, хүч хэрэглээгүй, хууран мэхлээгүйгээр байгуулж байгаа эсэхийг ярилцлагаар тогтоох; шаардлагатай бол тусдаа ярилцана.
Тайлбарлах зүйл:
- Гэрлэлтийн гэрээ нь зөвхөн эд хөрөнгийн харилцаа, тэжээвэр байдлыг зохицуулж болох бөгөөд хувийн эрх, хүүхдийн эрх, шүүхэд хандах эрхийг хязгаарлахгүй.
- Гэрээг нотариатаар баталгаажуулж, дараа нь талууд харилцан зөвшөөрч өөрчлөх, цуцлах боломжтой; өөрчлөлт нь мөн нотариатаар батлагдана.
- Гэрээний нөхцөл хуульд харшилбал хүчингүй болох, нотариатч батлахгүй гэдгийг ойлгуулна.
- Гэрээний эх бичгийг чангаар уншиж, ойлгосон эсэхийг асууж, гарын үсгийг өөрөө зуруулна.
Нотариатч хууль бус нөхцөлийг хасаж, зассан хувилбарыг санал болгоно. Талууд зөрүүтэй нөхцөлийг шаардвал батлахаас татгалзана.
3. Оюунаа орлогогүй, хүүхэд асрах чөлөөтэй байгаа нь нотариатчийн шийдвэрт хэрхэн нөлөөлөх вэ?
Read the worked answer
Орлогогүй байх нь өөрөө гэрээ байгуулахыг хориглох үндэслэл биш, гэхдээ тэгш бус байдал, эмзэг байдлын үнэлгээний чухал хүчин зүйл болно.
- Нотариатч талуудын эдийн засгийн байдал, гэрээний нөхцөлийн үр дагаврыг ойлгож байгаа эсэхийг шалгана. Оюунаа жирэмсэн, хүүхэд асрах чөлөөтэй, орлогогүй байгаа нь түүнийг гэрээний нөхцөлийг бодитоор хэлэлцэх боломжгүй байдалд оруулж болзошгүй.
- Орон сууцыг бүхэлдээ нөхөрт шилжүүлэх, сар бүр 500 мянган төгрөг төлөх нөхцөл нь түүний амьжиргаа, хүүхдийн амьдрах нөхцөлийг эрс дордуулж болзошгүй. Ийм нөхцөл нь гэр бүлийн хуульд заасан «нэг талыг нэн дордуулсан» гэрээний хоригт хүрч болно.
- Нотариатч тусдаа ярилцаж, эхнэрийн зөвшөөрөл нь сайн дурынх эсэхийг тогтоох; шаардлагатай бол хөндлөнгийн хуульч, итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчтэй зөвлөлдөхийг санал болгоно.
- Хэрэв эхнэр нөхцөлийг бүрэн ойлгосон, сайн дураараа зөвшөөрсөн нь баримтаар тогтоогдож, хүүхдийн эрх хөндөгдөхгүй бол нотариатч хууль ёсны хэсгийг баталж болно. Эргэлзээ үлдвэл татгалзах нь зөв.
Ингэснээр нотариатч зөвхөн хэлбэрийг бус, гэрээний бодит тэгш байдал, хүүхдийн эрхийг хамгаална.