Mongolian Notary Exam cheat sheet

Нотариатын үйл ажиллагааны эрх зүйн үндэс нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Иргэний хууль, Нотариатын тухай хууль болон бусад хууль тогтоомжоос бүрдэнэ.

Нотариат нь иргэн, хуулийн этгээдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах, эрх зүйн тодорхой байдлыг хангах чиг үүрэгтэй, улсын бүртгэлийн байгууллага биш юм.

Нотариус нь хувийн нотариат, эсвэл төрийн нотариатын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж болох бөгөөд түүний эрх зүйн байдал нь тусгай зөвшөөрөл, тангараг, бүртгэлтэй холбоотой.

Нотариус тусгай зөвшөөрлийг Монгол Улсын Хууль зүйн яамны эрх бүхий байгууллага олгож, мэргэшлийн шалгалт, дадлагын шаардлагыг хангасан иргэнд олгоно.

Нотариус нь хуульд заасан тохиолдолд нотариатын үйлдлийг гүйцэтгэхээс татгалзаж болох ба татгалзсан үндэслэлээ бичгээр мэдэгдэх үүрэгтэй.

Нотариатын үйлдэл нь төлбөртэй буюу төрийн хураамжтай байж болох бөгөөд тарифыг хууль тогтоомжоор тогтооно; хураамж, төлбөрийн хэмжээ нь нотариусын дур зоргоор тогтоох зүйл биш.

Нотариус нь үйл ажиллагааныхаа талаар тайлан, бүртгэл хөтлөх, баримт бичгийг хуульд заасан хугацаагаар хадгалах үүрэгтэй.

Нотариусын үйлдэл, татгалзал нь эрх бүхий байгууллагад гомдол гаргах, шүүхэд хандах замаар эсэргүүцэгдэж болно.

Иргэний эрх зүйн харилцааны үндэс нь иргэний эрх зүйн субъект, объект, эрх, үүрэг, хууль ёсны үйлдэл, гэрээ, гэм буруутай үйлдэл зэрэг хуульд заасан үндэслэл юм.

Иргэний эрх зүйн субъект нь иргэн, хуулийн этгээд, төрийн байгууллага байж болох бөгөөд иргэний эрх зүйн чадамж нь төрснөөр, үйл ажиллагааны чадамж нь насанд хүрснээр үүснэ.

Хуулийн этгээд нь өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээх, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах, хариуцагч байх чадамжтай; хуулийн этгээдийн эрх зүйн чадамж нь бүртгэлээс үүснэ.

Гэрээ нь талуудын сайн дурын тохиролцоогоор үүсэх бөгөөд хуульд заасан хэлбэр, агуулга, бодит хүсэл зоригийн нэгдэл шаардлагатай.

Иргэний хуульд зааснаар гэрээний хэлбэрийг зөрчсөн нь гэрээг хүчин төгөлдөр бус болгох үндэслэл болж болно; хуульд заасан тохиолдолд нотариатаар баталгаажуулах шаардлагатай.

Хүчин төгөлдөр бус хэлцэл нь хуульд заасан үндэслэлээр бүхэлдээ эсвэл хэсэгчлэн хүчингүй болох ба хууль ёсны бус хэлцэл нь эрх зүйн үр дагаваргүй.

Эрх зүйн хариуцлага нь гэрээний болон гэрээний бус үүргийн зөрчлөөс үүсэх бөгөөд хохирол, алдагдсан ашиг, торгууль, алданги зэрэг хэлбэртэй байж болно.

Иргэний эрх зүйн хөөн хэлэлцэх хугацаа нь ерөнхийдөө 3 жил; хуульд тусгай хугацаа заасан бол түүнийг баримтална.

Гэр бүлийн эрх зүй нь гэрлэлт, гэрлэлтийг цуцлах, эхнэр, нөхөр, хүүхэд, эцэг эхийн эрх, үүрэг, тэдгээрийн хамтын болон хувийн өмчийн харилцааг зохицуулна.

Гэрлэлт нь иргэний бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлснээр үүснэ; шашны зан үйл нь гэрлэлтийг хууль ёсны болгох үндэслэл болохгүй.

Гэрлэлтийг цуцлах нь иргэний бүртгэлийн байгууллагаар эсвэл шүүхээр хийгдэх бөгөөд нотариус гэрлэлтийг цуцалж чадахгүй.

Эхнэр, нөхрийн хамтын өмчид гэрлэлтийн үед олж авсан хөрөнгө, орлого орно; хувийн өмчид гэрлэлтийн өмнөх хөрөнгө, бэлэг, өв залгамжлалаар олж авсан хөрөнгө орно.

Эхнэр, нөхөр нь гэрлэлтийн гэрээгээр хамтын өмчийн горимыг өөрчилж, өмчийн хуваарийг тогтоож болох бөгөөд гэрээг нотариатаар баталгаажуулна.

Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхол нь гэр бүлийн харилцаанд тэргүүлэх ач холбогдолтой; хүүхэдтэй холбоотой шийдвэр нь түүний сайн сайхныг хангах ёстой.

Хүүхдийн асрамж, тэжээлийн хэмжээг хуульд заасан журмаар тогтоох бөгөөд эцэг эхийн тохиролцоог нотариатаар баталгаажуулж болно.

Гэр бүлийн эрх зүйн маргааныг шүүх шийдвэрлэх бөгөөд нотариус нь зөвхөн хуульд заасан гэрээ, хэлцлийг баталгаажуулах эрхтэй.

Өв залгамжлал нь хууль ёсны болон гэрээслэлийн гэсэн хоёр үндэслэлээр нээгдэнэ; гэрээслэл байхгүй бол хууль ёсны өв залгамжлал хэрэгжинэ.

Өв залгамжлал нь өвлүүлэгчийн нас барсан, эсвэл шүүхээр нас барсанд тооцсон үеэс нээгдэнэ; өв нээгдсэн газар нь өвлүүлэгчийн сүүлчийн оршин суугаа газар байна.

Хууль ёсны өв залгамжлагчид нь эхнэр, нөхөр, хүүхэд, эцэг эх зэрэг хуульд заасан дарааллаар тодорхойлогдоно; эхнэр, нөхөр болон хүүхэд нь эхний дарааллын өв залгамжлагчид.

Гэрээслэл нь өвлүүлэгчийн хувийн хүсэл зоригийг илэрхийлсэн, хуульд заасан хэлбэрээр нотариатаар баталгаажсан баримт бичиг байх бөгөөд гэрээслэгч үүнийг өөрчлөх, цуцлах эрхтэй.

Гэрээслэлээр өв залгамжлагчийг тодорхойлох, өв хөрөнгийг хуваарилах, өв залгамжлагчид үүрэг хүлээлгэх боломжтой боловч хуульд заасан зайлшгүй хувь хэмжээг хязгаарлаж болохгүй.

Өв залгамжлах эрхээс хасагдсан иргэн, өв хөрөнгийг хүлээн авахаас татгалзсан иргэн, өвлүүлэгчийн эсрэг санаатай гэмт хэрэг үйлдсэн иргэн нь өв залгамжлах эрхгүй.

Өв залгамжлагч нь өв нээгдсэнээс хойш хуульд заасан хугацаанд өв хөрөнгийг хүлээн авах эрхээ нотариусаар баталгаажуулна; хугацаа хэтэрсэн бол шүүхээр сэргээлгэх боломжтой.

Өв хөрөнгийн хуваарийг гэрээслэлд заасан бол түүнийг, заагаагүй бол хууль ёсны хувь хэмжээг баримтлан нотариус гэрчилгээжүүлнэ.

Газар нь Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдэд зөвхөн эзэмших, ашиглах эрхээр олгогдох бөгөөд гадаадын иргэн, хуулийн этгээд газар өмчлөх эрхгүй.

Газар эзэмших, ашиглах эрх нь гэрээ, шийдвэр, улсын бүртгэлд бүртгэгдсэнээр үүснэ; бүртгэлгүй эрх нь гуравдагч этгээдийн эсрэг хүчин төгөлдөр бус.

Үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрх нь улсын бүртгэлд бүртгэгдсэнээр үүсэх бөгөөд бүртгэл нь өмчлөх эрхийн баталгаа болно.

Үл хөдлөх эд хөрөнгийг худалдах, бэлэглэх, барьцаалах, түрээслэх хэлцлийг хуульд заасан тохиолдолд нотариатаар баталгаажуулна.

Үл хөдлөх эд хөрөнгийн хэлцэл нь өмчлөгчийн эрх, түүний эрх зүйн чадамж, хөрөнгийн бүртгэлийн мэдээлэл, барьцаа, хориг, тэмдэглэлийг шалгах үндсэн дээр баталгаажна.

Үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцаа нь зээлийн гэрээгээр хүлээсэн үүргийг хангах зорилготой бөгөөд барьцааны гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлнэ.

Газар, үл хөдлөх эд хөрөнгийн маргааныг иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэх бөгөөд нотариус нь эрхийн маргааныг шийдвэрлэх эрхгүй.

Үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч солигдох үед түрээсийн гэрээний үргэлжлэх нөхцөлийг хууль, гэрээгээр тодорхойлно.

Нотариатын үйлдлийг гүйцэтгэхийн өмнө нотариус оролцогчийн хүсэл зориг, эрх зүйн чадамж, иргэний үнэмлэхийг тогтоож, хэлцлийн агуулгыг тайлбарлана.

Нотариатын баримт бичиг нь хуульд заасан маягтын дагуу бөглөгдөж, нотариусын гарын үсэг, тамга, дугаарласан хуудас, үйлдлийн бүртгэлийн дугаарыг агуулна.

Нотариатын үйлдлийн бүртгэлийн дэвтэрт үйлдлийн дугаар, огноо, оролцогчийн мэдээлэл, үйлдлийн төрөл, хураамжийн хэмжээг тэмдэглэнэ.

Гарын үсэг зурсан этгээдийн гарын үсгийг нотариус өөрийн биеэр баталгаажуулж, гарын үсгийн жишгийг бүртгэлтэй харьцуулна.

Нотариатын баримт бичгийг засахдаа хуульд заасан журмаар засаж, засварын тэмдэглэл, огноо, гарын үсгийг тавина; зөвшөөрөлгүй засвар нь баримт бичгийг хүчингүй болгож болно.

Нотариатын баримт бичгийг орчуулах, хуулбарлах, гэрчилгээжүүлэх тохиолдолд эх хувьтай тулгаж, хуулбарын үнэн зөвийг баталгаажуулна.

Нотариатын үйлдлийн хураамжийг хуульд заасан тарифаар тооцож, төлбөрийн баримтыг бүртгэлд хавсаргана.

Нотариатын баримт бичгийг хуульд заасан хугацаагаар хадгалж, эрх бүхий байгууллагын шаардлагаар олгох бөгөөд нууцлалыг хангана.

Нотариус нь хууль дээдлэх, үнэн зөв, шударга, хараат бус байх үүрэгтэй бөгөөд хувийн ашиг сонирхлыг үйл ажиллагаатай хослуулж болохгүй.

Нотариус нь үйл ажиллагааны явцад мэдсэн мэдээллийг нууцлах үүрэгтэй; нууцлалыг зөвхөн хуульд заасан тохиолдолд зөрчиж болно.

Нотариус нь өөртэйгөө, ойрын төрөл садантайгаа холбоотой хэлцлийг баталгаажуулах эрхгүй; ашиг сонирхлын зөрчил үүссэн тохиолдолд үйлдлээс татгалзана.

Нотариус нь оролцогчдод хууль зүйн зөвлөгөө өгч, хэлцлийн эрх зүйн үр дагаврыг тайлбарлах үүрэгтэй боловч талын өмгөөлөгч болж ажиллахгүй.

Нотариус нь хуульд заасан хэмжээнээс илүү төлбөр, хураамж авах, эсвэл үйлдэл гүйцэтгэхээс үндэслэлгүй татгалзах нь сахилгын зөрчил болно.

Сахилгын шийтгэл нь сануулга, торгууль, тусгай зөвшөөрлийг түдгэлзүүлэх, хүчингүй болгох зэрэг хэлбэртэй байж болох бөгөөд зөрчлийн хүнд байдлаас хамаарна.

Нотариусын сахилгын хэргийг эрх бүхий байгууллага хуульд заасан журмаар хянан шийдвэрлэх бөгөөд нотариус тайлбар өгөх эрхтэй.

Нотариус нь мэргэжлийн ёс зүйн дүрмийг мөрдөх, мэргэшлээ дээшлүүлэх, хууль тогтоомжийн өөрчлөлтийг мөрдөх үүрэгтэй.

Нотариус нь мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх хууль тогтоомжийн дагуу харилцагчийг таних, мэдээллийг баталгаажуулах үүрэгтэй.

Харилцагчийг танихдаа нэр, регистрийн дугаар, оршин суугаа хаяг, иргэний үнэмлэхний мэдээллийг баримтжуулж, эх сурвалжийг шалгана.

Бодит өмчлөгчийг тодорхойлох шаардлагатай бөгөөд хуулийн этгээдийн хувьд эцсийн өмчлөгч, удирдлагын бүтцийг тогтооно.

Өндөр эрсдэлтэй харилцагч, том хэмжээний бэлэн мөнгөний хэлцэл, тайлбарлах боломжгүй хэлцлийн хувьд нэмэлт шалгалт, эх сурвалжийн баталгаажуулалт хийгдэнэ.

Сэжигтэй хэлцлийн тухай мэдээллийг хуульд заасан хугацаанд эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэх үүрэгтэй бөгөөд мэдэгдэл нь нууцлалын шаардлагад нийцнэ.

Нотариус нь хэлцлийн дүн, төлбөрийн хэлбэр, талуудын харилцаа, эдийн засгийн зорилгыг тодорхойлж, баримтжуулна.

Мөнгө угаахтай тэмцэх хяналтын арга хэмжээг мөрдөөгүй нь сахилгын болон эрх зүйн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно.

Нотариус нь санхүүгийн хяналтын байгууллагын шаардлагаар тайлан, мэдээлэл гаргаж, хяналтын арга хэмжээнд хамтран ажиллана.